The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.269
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.269
- Language
- Sanskrit
3.269.1
vaiśampāyana uvāca |
tato diśaḥ sampravihṛtya pārthā mṛgān varāhān mahiṣāṃśca hatvā |
dhanurdharāḥ śreṣṭhatamāḥ pṛthivyāṃ pṛthakcarantaḥ sahitā babhūvuḥ ||
3.269.2
tato mṛgavyālagaṇānukīrṇaṃ mahāvanaṃ tadvihagopaghuṣṭam |
bhrātṝṃśca tānabhyavadadyudhiṣṭhiraḥ śrutvā giro vyāharatāṃ mṛgāṇām ||
3.269.3
ādityadīptāṃ diśamabhyupetya mṛgā dvijāḥ krūramime vadanti |
āyāsamagraṃ prativedayanto mahāvanaṃ śatrubhirbādhyamānam ||
3.269.4
kṣipraṃ nivartadhvamalaṃ mṛgairnau mano hi me dūyati dahyate ca |
buddhiṃ samācchādya ca me samanyurudbhūyate prāṇapatiḥ śarīre ||
3.269.5
saraḥ suparṇena hṛtoragaṃ yathā rāṣṭraṃ yathā'rājakamāttalakṣmi |
evaṃvidhaṃ me pratibhāti kāmyakaṃ śauṇḍairyathā pītarasaśca kumbhaḥ ||
3.269.6
te saindhavairatyanilogravegairmahājavairvājibhiruhyamānāḥ |
yuktairbṛhadbhiḥ surathairnṛvīrāstadā''śramāyābhimukhā babhūvuḥ ||
3.269.7
teṣāṃ tu gomāyuranalpaghoṣo nivartatāṃ vāmamupetya pārśvam |
pravyāharat tat pravimṛśya rājā provāca bhīmaṃ ca dhanañjayaṃ ca ||
3.269.8
yathā vadatyeṣa vihīnayoniḥ śālāvṛko vāmamupetya pārśvam |
suvyaktamasmānavamanya pāpaiḥ kṛto'bhimardaḥ kurubhiḥ prasahya ||
3.269.9
ityeva te tadvanamāviśanto mahatyaraṇye mṛgayāṃ caritvā |
bālāmapaśyanta tadā rudantīṃ dhātreyikāṃ preṣya vadhūṃ priyāyāḥ ||
3.269.10
tāmindrasenastvarito'bhisṛtya rathādavaplutya tato'bhyadhāvat |
provāca caināṃ vacanaṃ narendra dhātreyikāmantitarastadānīm ||
3.269.11
kiṃ rodiṣi tvaṃ patitā dharaṇyāṃ kiṃ te mukhaṃ śuṣyati dīnavarṇam |
kaccinna pāpaiḥ sunṛśaṃsakṛdbhiḥ pramāthitā draupadī rājaputrī ||
3.269.12
acintyarūpā suviśālanetrā śarīratulyā kurupuṅgavānām |
yadyeva devī pṛthivīṃ praviṣṭā divaṃ prapannā'pyathavā samudram ||
3.269.13
tasyā gamiṣyanti pade hi pārthā yathā hi santapyati dharmaputraḥ |
ko hīdṛśānāmarimardanānāṃ kleśakṣamānāmaparājitānām ||
3.269.14
prāṇaiḥ samāmiṣṭatamāṃ jihīrṣedanuttamaṃ ratnāmiva pramūḍhaḥ |
na budhyate nāthavatīmihādya bahiśvaraṃ hṛdayaṃ pāṇḍavānām ||
3.269.15
kasyādya kāyaṃ pratibhidya ghorā mahīṃ pravekṣyanti śitāḥ śarāgryāḥ |
mā tvaṃ śucastāṃ prati bhīru viddhi yathā'dya kṛṣṇā punareṣyatīti ||
3.269.16
nihatya sarvān dviṣataḥ samagrān pārthāḥ sameṣyantyatha yājñasenyā |
athābravīccārumukhaṃ vimṛśya dhātreyikā sārathimindrasenam ||
3.269.17
jayadrathenāpahṛtā pramathya pañcandrakalpān paribhūya kṛṣṇā |
tiṣṭhanti varmāni navānyamūni vṛkṣāśca na mlānti tathaiva bhagnāḥ ||
3.269.18
āvartayadhvaṃ hyanuyāta śītraṃ na dūrayātaiva hi rājaputrī |
sannahyadhvaṃ sarva evendrakalpā mahānti cārūṇi ca daṃśanāni ||
3.269.19
gṛhṇīta cāpāni mahādhanāni śarāṃśca śīghraṃ padavīṃ caradhvam |
purā hi nirbhartsanadaṇḍamohitā pramohacittā vadanena śuṣyatā ||
3.269.20
dadāti kasmaicidanarhate tanuṃ varājyapūrṇāmiva bhasmani srucam |
purā tuṣāgnāviva hūyate haviḥ purā śmaśāne stragivāpavidhdyate ||
3.269.21
purā ca somo'dhvarago'valihyate śunā yathā viprajane pramohite |
mahatyaraṇye mṛgayāṃ caritvā purā śṛgālo nalinīṃ vigāhate ||
3.269.22
mā vaḥ priyāyāḥ sunasaṃ sulocanaṃ candraprabhācchaṃ vadanaṃ prasannam |
spṛśyācchubhaṃ kaścidakṛtyakārī śvā vai puroḍāśamivādhvarastham |
etāni varmānyanuyāta śīghraṃ mā vaḥ kālaḥ kṣipramihātyagādvai ||
3.269.23
yudhiṣṭhira uvāca |
bhadre pratikrāma niyaccha vācaṃ mā'smatsakāśe paruṣāṇyavocaḥ |
rājāno vā yadi vā rājaputrā balena mattā vañcanāṃ prāpnuvanti ||
3.269.24
vaiśampāyana uvāca |
etāvaduktvā prayayurhi śīghraṃ tānyeva vartmānyanuvartamānāḥ |
muhurmuhurvyālavaducchvalanto jyāṃ vikṣipantaśca mahādhanurbhyaḥ ||
3.269.25
tato'paśyaṃstasya sainyasya reṇumudbhūtaṃ vai vājikhurapraṇunnam |
padātīnāṃ madhyagataṃ ca dhaumyaṃ vikrośantaṃ bhīmamabhidraveti ||
3.269.26
te sāntvya dhaumyaṃ paridīnasattvāḥ sukhaṃ bhavānetviti rājaputrāḥ |
śyenā yathaivāmiṣasamprayuktā javena tat sainyamathābhyadhāvan ||
3.269.27
teṣāṃ mahendropamavikramāṇāṃ saṃrabdhānāṃ gharṣaṇādyājñasenyāḥ |
krodhaḥ prajajvāla jayadrathaṃ ca dṛṣṭvā priyāṃ tasya rathe sthitāṃ ca ||
3.269.28
pracukruśuścāpyatha sindhurājaṃ vṛkodaraścaiva dhanañjayaśca |
yamau ca rājā ca mahādhanurdharāstasto diśaḥ sammumuhuḥ pareṣām ||
Commentaries (5)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit