The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.271
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.271
- Language
- Sanskrit
3.271.1
vaiśampāyana uvāca |
santiṣṭhata praharata tūrṇaṃ viparidhāvata |
iti sma saindhavo rājā codayāmāsa tān nṛpān ||
3.271.2
tato ghoratamaḥ śabdo raṇe samabhavat tadā |
bhīmārjunayamān dṛṣṭvā sainyānāṃ sayudhiṣṭhirān ||
3.271.3
śibisauvīrasindhūnāṃ viṣādaścāpyajāyata |
tān dṛṣṭvā puruṣavyāghrān vyāghrāniva balotkaṭān ||
3.271.4
hemacitrasamutsedhāṃ sarvaśaikyāyasīṃ gadām |
pragṛhyābhyadravadbhīmaḥ saindhavaṃ kālacoditam ||
3.271.5
tadantaramathāvṛtya koṭikāsyo'bhyahārayat |
mahatā rathavaṃśena parivārya vṛkodaram ||
3.271.6
śaktitomaranārācairvīrabāhupracoditaiḥ |
kīryamāṇo'pi bahubhirna sma bhīmo'bhyakampata ||
3.271.7
gajaṃ tu sa gajārohaṃ padātīṃśca caturdaśa |
jaghāna gadayā bhīmaḥ saindhavadhvajinīmukhe ||
3.271.8
pārthaḥ pañcaśatān śūrān pārvatīyān mahārathān |
parīpsamānaḥ sauvīraṃ jaghāna dhvajinīmukhe ||
3.271.9
rājā svayaṃ suvīrāṇāṃ pravarāṇāṃ prahāriṇām |
nimeṣamātreṇa śataṃ jaghāna samare tadā ||
3.271.10
dadṛśe nakulastatra rathāt praskandya khaḍgadhṛk |
śirāṃsi pādarakṣāṇāṃ bījavat pravapanmuhuḥ ||
3.271.11
sahadevastu saṃyāya rathena gajayodhinaḥ |
pātayāmāsa nārācairdrumebhya iva barhiṇaḥ ||
3.271.12
tatastrigartaḥ sadhanuravatīrya mahārathāt |
gadayā caturo vāhān rājñastasya tadā'vadhīt ||
3.271.13
tamabhyāśagataṃ rājā padātiṃ kuntinandanaḥ |
ardhacandreṇa bāṇena vivyādhorasi dharmarāṭ ||
3.271.14
sa bhinnahṛdayo vīro vaktrācchoṇitamudvaman |
papātābhimukhaḥ pārthaṃ chinnamūla iva drumaḥ ||
3.271.15
indrasenadvitīyastu rathāt praskandya dharmarāṭ |
hatāśvaḥ sahadevasya pratipede mahāratham ||
3.271.16
nakulaṃ tvabhisandhāya kṣemaṅkaramahāmukhau |
ubhāvubhayatastīkṣṇaiḥ śaravarṣairavarṣatām ||
3.271.17
tomarairabhivarṣantau jīmūtāviva vārṣikau |
ekaikena vipāṭhena jaghne mādravatīsutaḥ ||
3.271.18
trigartarājaḥ surathastasyātha rathadhūrgataḥ |
rathamākṣepayāmāsa gajena gajayānavit ||
3.271.19
nakulastvapabhīstasmādrathāccārmāsipāṇimān |
udbhrāntaṃ sthānamāsthāya tasthau giririvācalaḥ ||
3.271.20
surathastaṃ gajavaraṃ vadhāya nakulasya tu |
preṣayāmāsa sakrodhamatyucchritakaraṃ tataḥ ||
3.271.21
nakulastasya nāgasya samīpaparivartinaḥ |
sa viṣāṇaṃ bhujaṃ mūle khaḍgena nirakṛntata ||
3.271.22
sa vinadya mahānādaṃ gajaḥ kiṅkiṇibhūṣaṇaḥ |
patannavākśirā bhūmau hastyārohamapothayat ||
3.271.23
sa tat karma mahat kṛtvā śūro mādravatīsutaḥ |
bhīmasenarathaṃ prāpya śarma lebhe mahārathaḥ ||
3.271.24
bhīmastvāpatato rājñaḥ koṭikāsyasya saṅgare |
sutasya nudato vāhān kṣureṇāpāharacchiraḥ ||
3.271.25
na bubodha hataṃ sūtaṃ sa rājā bāhuśālinā |
tasyāśvā vyadravan saṅkhye hatasūtāstatastataḥ ||
3.271.26
vimukhaṃ hatasūtaṃ taṃ bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ |
jaghāna talayuktena prāsenābhyetya pāṇḍavaḥ ||
3.271.27
dvādaśānāṃ tu sarveṣāṃ sauvīrāṇāṃ dhanañjayaḥ |
cakarta niśitairbhallairdhanūṃṣi ca śirāṃsi ca ||
3.271.28
śibīnikṣvākumukhyāṃśca trigartān saindhavānapi |
jaghānātirathaḥ saṅkhye bāṇagocaramāgatān ||
3.271.29
sāditāḥ pratyadṛśyanta bahavaḥ savyasācinā |
sapatākāśca mātaṅgāḥ sadhvajāśca mahārathāḥ ||
3.271.30
pracchādya pṛthivīṃ tasthuḥ sarvamāyodhanaṃ prati |
śarīrāṇyaśiraskāni videhāni śirāṃsi ca ||
3.271.31
śvagṛdhrakaṅkakākolabhāsagomāyuvāyasāḥ |
atṛpyaṃstatra vīrāṇāṃ hatānāṃ māṃsaśoṇitaiḥ ||
3.271.32
hateṣu teṣu vīreṣu sindhurājo jayadrathaḥ |
vimucya kṛṣṇāṃ santrastaḥ palāyanamanā'bhavat ||
3.271.33
sa tasmin saṅkule sainye draupadīmavatārya tām |
prāṇaprepsurupādhāvadvanaṃ yena narādhamaḥ ||
3.271.34
draupadīṃ dharmarājastu dṛṣṭvā dhaumyapuraskṛtām |
mādrīputreṇa vīreṇa rathamāropayat tadā ||
3.271.35
tatastadvidrutaṃ sainyamapayāte jayadrathe |
ādiśyādiśya nārācairājaghāna vṛkodaraḥ ||
3.271.36
savyasācī tu taṃ dṛṣṭvā palāyantaṃ jayadratham |
vārayāmāsa nighnantaṃ bhīmaṃ saindhavasainikān ||
3.271.37
arjuna uvāca |
yasyāpacārāt prāpto'yamasmān kleśo durāsadaḥ |
tamasmin samaroddeśe na paśyāmi jayadratham ||
3.271.38
tamevānviṣa bhadraṃ te kiṃ te yodhairnipātitaiḥ |
anāmiṣamidaṃ karma kathaṃ vā manyate bhavān ||
3.271.39
vaiśampāyana uvāca |
ityukto bhīmasenastu guḍākeśena dhīmatā |
yudhiṣṭhiramabhiprekṣya vāgmī vacanamabravīt ||
3.271.40
hatapravīrā ripavo bhūyiṣṭhaṃ vidrutā diśaḥ |
gṛhītvā draupadīṃ rājannivartatu bhavānitaḥ ||
3.271.41
yamābhyāṃ saha rājendra dhaumyena ca mahātmanā |
prāpyāśramapadaṃ rājan draupadīṃ parisāntvaya ||
3.271.42
na hi me mokṣyate jīvan mūḍhaḥ saindhavako nṛpaḥ |
pātālatalasaṃstho'pi yadi śakro'sya sārathiḥ ||
3.271.43
yudhiṣṭhira uvāca |
na hantavyo mahābāho durātmā'pi sa saindhavaḥ |
duḥśalāmabhisaṃsmṛtya gāndhārīṃ ca yaśasvinīm ||
3.271.44
vaiśampāyana uvāca |
tacchrutvā draupadī bhīmamuvāca vyākulendriyā |
kupitā hrīmatī prājñā patī bhīmārjunāvubhau ||
3.271.45
kartavyaṃ cet priyaṃ mahyaṃ vadhyaḥ sa puruṣādhamaḥ |
saindhavāpasadaḥ pāpo durmatiḥ kulapāṃsanaḥ ||
3.271.46
bhāryābhihartā vairī yo yaśca rājyaharo ripuḥ |
yācamāno'pi saṅgrāme na moktavyaḥ kathañcana ||
3.271.47
ityuktau tau naravyāghrau yayaturyatra saindhavaḥ |
rājā nivavṛte kṛṣṇāmādāya sapurohitaḥ ||
3.271.48
sa praviśyāśramapadamapaviddhavṛsīmaṭham |
mārkaṇḍeyādibhirviprairanukīrṇaṃ dadarśa ha ||
3.271.49
draupadīmanuśocadbhirbrāhmaṇaistaiḥ samāhitaiḥ |
samiyāya mahāprājñaḥ sabhāryo bhrātṛmadhyagaḥ ||
3.271.50
te sma taṃ muditā dṛṣṭvā punaḥ pratyāgataṃ nṛpam |
jitvā tān sindhusauvīrān draupadīṃ cāhatāṃ punaḥ ||
3.271.51
sa taiḥ parivṛto rājā tatraivopaviveśa ha |
praviveśāśramaṃ kṛṣṇā yamābhyāṃ saha bhāvinī ||
3.271.52
bhīmasenārjunau cāpi śrutvā krośagataṃ ripum |
svayamaśvāṃstudantau tau javenaivābhyadhāvatām ||
3.271.53
idamatyadbhutaṃ cātra cakāra puruṣo'rjunaḥ |
krośamātragatānaśvān saindhavasya jaghān yat ||
3.271.54
sa hi divyāstrasampannaḥ kṛcchrakāle'pyasambhramaḥ |
akarodduṣkaraṃ karma śarairastrānumantritaiḥ ||
3.271.55
tato'bhyadhāvatāṃ vīrāvubhau bhīmadhanañjayau |
hatāśvaṃ saindhavaṃ bhītamekaṃ vyākulacetasam ||
3.271.56
saindhavastu hatān dṛṣṭvā tathā'śvānsvān suduḥkhitaḥ |
ativikramakarmāṇi kurvāṇaṃ ca dhanañjayam ||
3.271.57
palāyanakṛtotsāhaḥ prādravadyena vai vanam |
saindhavaṃ tvabhisamprekṣya parākrāntaṃ palāyane ||
3.271.58
anuyāya mahābāhuḥ phālguno vākyamabravīt |
anena vīryeṇa kathaṃ striyaṃ prārthayase balāt ||
3.271.59
rājaputra nivartasva na te yuktaṃ palāyanam |
kathaṃ hyanucarān hitvā śatrumadhye palāyase ||
3.271.60
ityucyamānaḥ pārthena saindhavo na nyavartata |
tiṣṭha tiṣṭheti taṃ bhīmaḥ sahasā'bhyadravadvalī |
māvadhīriti pārthastaṃ dayāvān pratyabhāṣata ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit