Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.271

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.271

Language
Sanskrit

3.271.1

vaiśampāyana uvāca |
santiṣṭhata praharata tūrṇaṃ viparidhāvata |
iti sma saindhavo rājā codayāmāsa tān nṛpān ||

3.271.2

tato ghoratamaḥ śabdo raṇe samabhavat tadā |
bhīmārjunayamān dṛṣṭvā sainyānāṃ sayudhiṣṭhirān ||

3.271.3

śibisauvīrasindhūnāṃ viṣādaścāpyajāyata |
tān dṛṣṭvā puruṣavyāghrān vyāghrāniva balotkaṭān ||

3.271.4

hemacitrasamutsedhāṃ sarvaśaikyāyasīṃ gadām |
pragṛhyābhyadravadbhīmaḥ saindhavaṃ kālacoditam ||

3.271.5

tadantaramathāvṛtya koṭikāsyo'bhyahārayat |
mahatā rathavaṃśena parivārya vṛkodaram ||

3.271.6

śaktitomaranārācairvīrabāhupracoditaiḥ |
kīryamāṇo'pi bahubhirna sma bhīmo'bhyakampata ||

3.271.7

gajaṃ tu sa gajārohaṃ padātīṃśca caturdaśa |
jaghāna gadayā bhīmaḥ saindhavadhvajinīmukhe ||

3.271.8

pārthaḥ pañcaśatān śūrān pārvatīyān mahārathān |
parīpsamānaḥ sauvīraṃ jaghāna dhvajinīmukhe ||

3.271.9

rājā svayaṃ suvīrāṇāṃ pravarāṇāṃ prahāriṇām |
nimeṣamātreṇa śataṃ jaghāna samare tadā ||

3.271.10

dadṛśe nakulastatra rathāt praskandya khaḍgadhṛk |
śirāṃsi pādarakṣāṇāṃ bījavat pravapanmuhuḥ ||

3.271.11

sahadevastu saṃyāya rathena gajayodhinaḥ |
pātayāmāsa nārācairdrumebhya iva barhiṇaḥ ||

3.271.12

tatastrigartaḥ sadhanuravatīrya mahārathāt |
gadayā caturo vāhān rājñastasya tadā'vadhīt ||

3.271.13

tamabhyāśagataṃ rājā padātiṃ kuntinandanaḥ |
ardhacandreṇa bāṇena vivyādhorasi dharmarāṭ ||

3.271.14

sa bhinnahṛdayo vīro vaktrācchoṇitamudvaman |
papātābhimukhaḥ pārthaṃ chinnamūla iva drumaḥ ||

3.271.15

indrasenadvitīyastu rathāt praskandya dharmarāṭ |
hatāśvaḥ sahadevasya pratipede mahāratham ||

3.271.16

nakulaṃ tvabhisandhāya kṣemaṅkaramahāmukhau |
ubhāvubhayatastīkṣṇaiḥ śaravarṣairavarṣatām ||

3.271.17

tomarairabhivarṣantau jīmūtāviva vārṣikau |
ekaikena vipāṭhena jaghne mādravatīsutaḥ ||

3.271.18

trigartarājaḥ surathastasyātha rathadhūrgataḥ |
rathamākṣepayāmāsa gajena gajayānavit ||

3.271.19

nakulastvapabhīstasmādrathāccārmāsipāṇimān |
udbhrāntaṃ sthānamāsthāya tasthau giririvācalaḥ ||

3.271.20

surathastaṃ gajavaraṃ vadhāya nakulasya tu |
preṣayāmāsa sakrodhamatyucchritakaraṃ tataḥ ||

3.271.21

nakulastasya nāgasya samīpaparivartinaḥ |
sa viṣāṇaṃ bhujaṃ mūle khaḍgena nirakṛntata ||

3.271.22

sa vinadya mahānādaṃ gajaḥ kiṅkiṇibhūṣaṇaḥ |
patannavākśirā bhūmau hastyārohamapothayat ||

3.271.23

sa tat karma mahat kṛtvā śūro mādravatīsutaḥ |
bhīmasenarathaṃ prāpya śarma lebhe mahārathaḥ ||

3.271.24

bhīmastvāpatato rājñaḥ koṭikāsyasya saṅgare |
sutasya nudato vāhān kṣureṇāpāharacchiraḥ ||

3.271.25

na bubodha hataṃ sūtaṃ sa rājā bāhuśālinā |
tasyāśvā vyadravan saṅkhye hatasūtāstatastataḥ ||

3.271.26

vimukhaṃ hatasūtaṃ taṃ bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ |
jaghāna talayuktena prāsenābhyetya pāṇḍavaḥ ||

3.271.27

dvādaśānāṃ tu sarveṣāṃ sauvīrāṇāṃ dhanañjayaḥ |
cakarta niśitairbhallairdhanūṃṣi ca śirāṃsi ca ||

3.271.28

śibīnikṣvākumukhyāṃśca trigartān saindhavānapi |
jaghānātirathaḥ saṅkhye bāṇagocaramāgatān ||

3.271.29

sāditāḥ pratyadṛśyanta bahavaḥ savyasācinā |
sapatākāśca mātaṅgāḥ sadhvajāśca mahārathāḥ ||

3.271.30

pracchādya pṛthivīṃ tasthuḥ sarvamāyodhanaṃ prati |
śarīrāṇyaśiraskāni videhāni śirāṃsi ca ||

3.271.31

śvagṛdhrakaṅkakākolabhāsagomāyuvāyasāḥ |
atṛpyaṃstatra vīrāṇāṃ hatānāṃ māṃsaśoṇitaiḥ ||

3.271.32

hateṣu teṣu vīreṣu sindhurājo jayadrathaḥ |
vimucya kṛṣṇāṃ santrastaḥ palāyanamanā'bhavat ||

3.271.33

sa tasmin saṅkule sainye draupadīmavatārya tām |
prāṇaprepsurupādhāvadvanaṃ yena narādhamaḥ ||

3.271.34

draupadīṃ dharmarājastu dṛṣṭvā dhaumyapuraskṛtām |
mādrīputreṇa vīreṇa rathamāropayat tadā ||

3.271.35

tatastadvidrutaṃ sainyamapayāte jayadrathe |
ādiśyādiśya nārācairājaghāna vṛkodaraḥ ||

3.271.36

savyasācī tu taṃ dṛṣṭvā palāyantaṃ jayadratham |
vārayāmāsa nighnantaṃ bhīmaṃ saindhavasainikān ||

3.271.37

arjuna uvāca |
yasyāpacārāt prāpto'yamasmān kleśo durāsadaḥ |
tamasmin samaroddeśe na paśyāmi jayadratham ||

3.271.38

tamevānviṣa bhadraṃ te kiṃ te yodhairnipātitaiḥ |
anāmiṣamidaṃ karma kathaṃ vā manyate bhavān ||

3.271.39

vaiśampāyana uvāca |
ityukto bhīmasenastu guḍākeśena dhīmatā |
yudhiṣṭhiramabhiprekṣya vāgmī vacanamabravīt ||

3.271.40

hatapravīrā ripavo bhūyiṣṭhaṃ vidrutā diśaḥ |
gṛhītvā draupadīṃ rājannivartatu bhavānitaḥ ||

3.271.41

yamābhyāṃ saha rājendra dhaumyena ca mahātmanā |
prāpyāśramapadaṃ rājan draupadīṃ parisāntvaya ||

3.271.42

na hi me mokṣyate jīvan mūḍhaḥ saindhavako nṛpaḥ |
pātālatalasaṃstho'pi yadi śakro'sya sārathiḥ ||

3.271.43

yudhiṣṭhira uvāca |
na hantavyo mahābāho durātmā'pi sa saindhavaḥ |
duḥśalāmabhisaṃsmṛtya gāndhārīṃ ca yaśasvinīm ||

3.271.44

vaiśampāyana uvāca |
tacchrutvā draupadī bhīmamuvāca vyākulendriyā |
kupitā hrīmatī prājñā patī bhīmārjunāvubhau ||

3.271.45

kartavyaṃ cet priyaṃ mahyaṃ vadhyaḥ sa puruṣādhamaḥ |
saindhavāpasadaḥ pāpo durmatiḥ kulapāṃsanaḥ ||

3.271.46

bhāryābhihartā vairī yo yaśca rājyaharo ripuḥ |
yācamāno'pi saṅgrāme na moktavyaḥ kathañcana ||

3.271.47

ityuktau tau naravyāghrau yayaturyatra saindhavaḥ |
rājā nivavṛte kṛṣṇāmādāya sapurohitaḥ ||

3.271.48

sa praviśyāśramapadamapaviddhavṛsīmaṭham |
mārkaṇḍeyādibhirviprairanukīrṇaṃ dadarśa ha ||

3.271.49

draupadīmanuśocadbhirbrāhmaṇaistaiḥ samāhitaiḥ |
samiyāya mahāprājñaḥ sabhāryo bhrātṛmadhyagaḥ ||

3.271.50

te sma taṃ muditā dṛṣṭvā punaḥ pratyāgataṃ nṛpam |
jitvā tān sindhusauvīrān draupadīṃ cāhatāṃ punaḥ ||

3.271.51

sa taiḥ parivṛto rājā tatraivopaviveśa ha |
praviveśāśramaṃ kṛṣṇā yamābhyāṃ saha bhāvinī ||

3.271.52

bhīmasenārjunau cāpi śrutvā krośagataṃ ripum |
svayamaśvāṃstudantau tau javenaivābhyadhāvatām ||

3.271.53

idamatyadbhutaṃ cātra cakāra puruṣo'rjunaḥ |
krośamātragatānaśvān saindhavasya jaghān yat ||

3.271.54

sa hi divyāstrasampannaḥ kṛcchrakāle'pyasambhramaḥ |
akarodduṣkaraṃ karma śarairastrānumantritaiḥ ||

3.271.55

tato'bhyadhāvatāṃ vīrāvubhau bhīmadhanañjayau |
hatāśvaṃ saindhavaṃ bhītamekaṃ vyākulacetasam ||

3.271.56

saindhavastu hatān dṛṣṭvā tathā'śvānsvān suduḥkhitaḥ |
ativikramakarmāṇi kurvāṇaṃ ca dhanañjayam ||

3.271.57

palāyanakṛtotsāhaḥ prādravadyena vai vanam |
saindhavaṃ tvabhisamprekṣya parākrāntaṃ palāyane ||

3.271.58

anuyāya mahābāhuḥ phālguno vākyamabravīt |
anena vīryeṇa kathaṃ striyaṃ prārthayase balāt ||

3.271.59

rājaputra nivartasva na te yuktaṃ palāyanam |
kathaṃ hyanucarān hitvā śatrumadhye palāyase ||

3.271.60

ityucyamānaḥ pārthena saindhavo na nyavartata |
tiṣṭha tiṣṭheti taṃ bhīmaḥ sahasā'bhyadravadvalī |
māvadhīriti pārthastaṃ dayāvān pratyabhāṣata ||

Other recensions (1)