Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.293: Parivratāmāhātmyaparva

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.293

Language
Sanskrit

Parivratāmāhātmyaparva

3.293.1

yudhiṣṭhira uvāca |
nātmānamanuśocāmi nemān bhrātṝn mahāmune |
haraṇaṃ cāpi rājyasya yathemāṃ drupadātmajām ||

3.293.2

dyūte durātmabhiḥ kliṣṭāḥ kṛṣṇayā tāritā vayam |
jayadrathena ca punarvanāccāpi hṛtā balāt ||

3.293.3

asti sīmantinī kāciddṛṣṭapūrvā'pi vā śrutā |
pativratā mahābhāgā yatheyaṃ drupadātmajā ||

3.293.4

mārkaṇḍeya uvāca |
śṛṇu rājan kulastrīṇāṃ mahābhāgyaṃ yudhiṣṭhira |
sarvametadyathāprāptaṃ sāvitryā rājakanyayā ||

3.293.5

āsīnmadreṣu dharmātmā rājā paramadhārmikaḥ |
brahmaṇyaśca mahātmā ca satyasandho jitendriyaḥ ||

3.293.6

yajvā dānapatirdakṣaḥ paurajānapadapriyaḥ |
pārthivo'śvapatirnāma sarvabhūtahite rataḥ ||

3.293.7

kṣamāvānanapatyaśca satyavāgvijitendriyaḥ |
atikrāntena vayasā santāpamupajagmivān ||

3.293.8

apatyotpādanārthaṃ ca tīvraṃ niyamamāsthitaḥ |
kāle parimitāhāro brahmacārī jitendriyaḥ ||

3.293.9

hutvā śatasahasraṃ sa sāvitryā rājasattama |
ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe tadā kāle babhūva mitabhojanaḥ ||

3.293.10

etena niyamenāsīdvarṣāṇyaṣṭādaśaiva tu |
pūrṇe tvaṣṭādaśe varṣe sāvitrī tuṣṭimabhyagāt ||

3.293.11

rūpiṇī tu tadā rājan darśayāmāsa taṃ nṛpam |
agnihotrāt samutthāya harṣeṇa mahatā'nvitā |
uvāca cainaṃ varadā vacanaṃ pārthivaṃ tadā ||

3.293.12

sāvitryuvāca |
brahmacaryeṇa śuddhena damena niyamena ca |
sarvātmanā ca bhaktyā ca tuṣṭā'smi tava pārthiva ||

3.293.13

varaṃ vṛṇīṣvāśvapate madrarāja yadīpsitam |
na pramādaśca dharmeṣu kartavyaste kathañcana ||

3.293.14

aśvapatiruvāca |
apatyāthaḥ samārambhaḥ kṛto dharmepsayā mayā |
putrā me bahavo devi bhaveyuḥ kulabhāvanāḥ ||

3.293.15

tuṣṭā'si yadi me devi varametaṃ vṛṇomyaham |
santānaṃ paramo dharma ityāhurmāṃ dvijātayaḥ ||

3.293.16

sāvitryuvāca |
pūrvameva mayā rājannabhiprāyamimaṃ tava |
jñātvā putrārthamukto vai bhagavāṃste pitāmahaḥ ||

3.293.17

prasādāccaiva tasmātte svayambhuvihitādbhuvi |
kanyā tejasvinī saumya kṣiprameva bhaviṣyati ||

3.293.18

uttaraṃ ca na te kiñcidvyāhartavyaṃ kathañcana |
pitāmahanisargeṇa tuṣṭā hyetadbravīmi te ||

3.293.19

mārkaṇḍeya uvāca |
sa tatheti pratijñāya sāvitryā vacanaṃ nṛpaḥ |
prasādayāmāsa punaḥ kṣiprametadbhaviṣyati ||

3.293.20

antarhitāyāṃ sāvitryāṃ jagāma svapuraṃ nṛpaḥ |
svarājye cāvasadvīraḥ prajā dharmeṇa pālayan ||

3.293.21

kasmiṃścittu gate kāle sa rājā niyatavrataḥ |
jyeṣṭhāyāṃ dharmacāriṇyāṃ mahiṣyāṃ garbhamādadhe ||

3.293.22

rājaputryāstu garbhaḥ sa mānavyā bharatarṣabha |
vyavardhata tadā śukle tārāpatirivāmbare ||

3.293.23

prāpte kāle tu suṣuve kanyāṃ rājīvalocanām |
kriyāśca tasyā muditaścakre ca nṛpasattamaḥ ||

3.293.24

sāvitryā prītayā datā sāvitryā hutayā hyapi |
sāvitrītyeva nāmāsyāścakrurviprāstathā pitā ||

3.293.25

sā vigrahavatīva śrīrvyavardhata nṛpātmajā |
kālena cāpi sā kanyā yauvanasthā babhūva ha ||

3.293.26

tāṃ sumadhyāṃ pṛthuśroṇīṃ pratimāṃ kāñcanīmiva |
prāpteyaṃ devakanyeti dṛṣṭvā sammenire janāḥ ||

3.293.27

tāṃ tu padmapalāśākṣīṃ jvalantīmiva tejasā |
na kaścidvarayāmāsa tejasā prativāritaḥ ||

3.293.28

athopoṣya śiraḥsnātā devatāmabhigamya sā |
hutvā'gniṃ vidhivadviprān vācayāmāsa parvaṇi ||

3.293.29

tataḥ sumanasaḥ śeṣāḥ pratigṛhya mahātmanaḥ |
pituḥ samīpamagamaddevī śrīriva rūpiṇī ||

3.293.30

sā'bhivādya pituḥ pādau śeṣāḥ pūrvaṃ nivedya ca |
kṛtāñjalirvarārohā nṛpateḥ pārśvamāsthitā ||

3.293.31

yauvanasthāṃ tu tāṃ dṛṣṭā svāṃ sutāṃ devarūpiṇīm |
ayācyamānāṃ ca varairnṛpatirduḥkhito'bhavat ||

3.293.32

rājovāca |
putri pradānakālaste na ca kaścidvṛṇoti mām |
svayamanviccha bhartāraṃ guṇaiḥ sadṛśamātmanaḥ ||

3.293.33

prārthitaḥ puruṣo yaśca sa nivedyastvayā mama |
vimṛśyāhaṃ pradāsyāmi varaya tvaṃ yathepsitam ||

3.293.34

śrutaṃ hi dharmaśāstreṣu paṭhyamānaṃ dvijātibhiḥ |
tathā tvamapi kalyāṇi gadato me vacaḥ śṛṇu ||

3.293.35

apradātā pitā vācyo vācyaścānupayan patiḥ |
mṛte bhartari putraśca vācyo māturarakṣitā ||

3.293.36

idaṃ me vacanaṃ śrutvā bharturanveṣaṇe tvara |
devatānāṃ yathā vācyo na bhaveyaṃ tathā kuru ||

3.293.37

mārkaṇḍeya uvāca |
evamuktā duhitaraṃ tathā vṛddhāṃśca mantriṇaḥ |
vyādideśānuyātraṃ ca gamyatāṃ cetyacodayat ||

3.293.38

sā'bhivādya pituḥ pādau vrīḍiteva tapasvinī |
piturvacanamājñāya nirjagāmāvicāritam ||

3.293.39

sā haimaṃ rathamāsthāya sthaviraiḥ sacivairvṛtā |
tapovanāni ramyāṇi rājarṣīṇāṃ jagāma ha ||

3.293.40

mānyānāṃ tatra vṛddhānāṃ kṛtvā pādābhivādanam |
vanāni kramaśastāta sarvāṇyevābhyagacchata ||

3.293.41

evaṃ tīrtheṣu sarveṣu dhanotsargaṃ nṛpātmajā |
kurvatī dvijamukhyānāṃ taṃ taṃ deśaṃ jagāma ha ||

Other recensions (1)

Linked texts (2)