The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.296
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.296
- Language
- Sanskrit
3.296.1
mārkaṇḍeya uvāca |
tataḥ kāle bahutithe vyatikrānte kadācana |
prāptaḥ sa kālo martavyaṃ yatra satyavatā nṛpa ||
3.296.2
gaṇayantyāśca sāvitryā divase divase gate |
yadvākyaṃ nāradenoktaṃ vartate hṛdi nityaśaḥ ||
3.296.3
caturthe'hani martavyamiti sañcintya bhāvinī |
vrataṃ trirātramuddiśya divārātraṃ sthitā'bhavat ||
3.296.4
taṃ śrutvā niyamaṃ tasyā bhṛśaṃ duḥkhānvito nṛpaḥ |
utthāya vākyaṃ sāvitrīmabravīt parisāntvayan ||
3.296.5
dyumatsena uvāca |
atitīvro'yamārambhastvayā''bdho nṛpātmaje |
tisṛṇāṃ vasatīnāṃ hi sthānaṃ paramaduścaram ||
3.296.6
sāvitryuvāca |
na kāryastāta santāpaḥ pārayiṣyāmyahaṃ vratam |
vyavasāyakṛtaṃ hīdaṃ vyavasāyaśca kāraṇam ||
3.296.7
dyumatsena uvāca |
vrataṃ mindhīti vaktuṃ tvāṃ nāsmi śaktaḥ kathañcana |
pārayasveti vacanaṃ yuktamasmadvidho vadet ||
3.296.8
mārkaṇḍeya uvāca |
evamuktvā yumatseno virarāma mahāmanāḥ |
tiṣṭhantī caiva sāvitrī kāṣṭhabhūteva lakṣyate ||
3.296.9
śvobhūte bhartṛmaraṇe sāvitryā bharatarṣabha |
duḥkhānvitāyāstiṣṭhantyāḥ sā rātrirvyatyavartata ||
3.296.10
adya taddivasaṃ ceti hutvā dīptaṃ hutāśanam |
yugamātrodite sūrye kṛtvā paurvāhṇikīḥ kriyāḥ ||
3.296.11
tataḥ sarvān dvijān vṛddhān śvaśrūṃ śvaśurameva ca |
abhivādyānupūrveṇa prāñjalirniyatā sthitā ||
3.296.12
avaidhavyāśiṣaste tu sāvitryarthaṃ hitāḥ śubhāḥ |
ūcustapasvinaḥ sarve tapovananivāsinaḥ ||
3.296.13
evamastviti sāvitrī dhyānayogaparāyaṇā |
manasā tā giraḥ sarvāḥ pratyagṛhṇāt tapasvinām ||
3.296.14
taṃ kālaṃ taṃ muhūrtaṃ ca pratīkṣantī nṛpātmajā |
yathoktaṃ nāradavacaścintayantī suduḥkhitā ||
3.296.15
tatastu śvaśrūśvaśurāvūcatustāṃ nṛpātmajām |
ekāntamāsthitāṃ vākyaṃ prītyā bharatasattama ||
3.296.16
śvaśurāvūcatuḥ |
vrataṃ yathopadiṣṭaṃ tu tathā tatpāritaṃ tvayā |
āhārakālaḥ samprāptaḥ kriyatāṃ yadanantaram ||
3.296.17
sāvitryuvāca |
astaṃ gate mayā''ditye bhoktavyaṃ kṛtakāmayā |
eṣa me hṛdi saṅkalpaḥ samayaśca kṛto mayā ||
3.296.18
mārkaṇḍeya uvāca |
evaṃ sambhāṣamāṇāyāḥ sāvitryā bhojanaṃ prati |
skandhe paraśumādāya satyavān prasthito vanam ||
3.296.19
sāvitrī tvāha bhartāraṃ naikastvaṃ gantumarhasi |
saha tvayā''gamiṣyāmi na hi tvāṃ hātumutsahe ||
3.296.20
satyavānuvāca |
vanaṃ na gatapūrvaṃ te duḥkhaḥ panthāśca bhāvini |
vratopavāsakṣāmā ca kathaṃ padbhyāṃ gamiṣyasi ||
3.296.21
sāvitryuvāca |
upavāsānna me glānirnāsti cāpi pariśramaḥ |
gamane ca kṛtotsāhāṃ pratiṣeddhuṃ na mā'rhasi ||
3.296.22
satyavānuvāca |
yadi te gamanotsāhaḥ kariṣyāmi tava priyam |
mama tvāmantraya gurunna māṃ doṣaḥ spṛśedayam ||
3.296.23
mārkaṇḍeya uvāca |
sā'bhivādyābravīcchvaśrūṃ śvaśuraṃ ca mahāvratā |
ayaṃ gacchati me bhartā phalāhāro mahāvanam ||
3.296.24
iccheyamabhyanujñātā āryayā śvaśureṇa ha |
anena saha nirgantuṃ na me'dya virahaḥ kṣamaḥ ||
3.296.25
gurvagnihotrārthakṛte prasthitaśca sutastava |
na nivāryo nivāryaḥ syādanyathā prasthito vanam ||
3.296.26
saṃvatsaraḥ kiñciduno na niṣkrāntā'hamāśramāt |
vanaṃ kusumitaṃ draṣṭuṃ paraṃ kautūhalaṃ hi me ||
3.296.27
dyumatsena uvāca |
yataḥprabhṛti sāvitrī pitrā dattā snuṣā mama |
nānayā'bhyarthanāyuktamuktapūrvaṃ smarāmyaham ||
3.296.28
tadeṣā labhatāṃ kāmaṃ yathābhilaṣitaṃ vadhūḥ |
apramādaśca kartavyaḥ putri satyavataḥ pathi ||
3.296.29
mārkaṇḍeya uvāca |
ubhābhyāmabhyanujñātā sā jagāma yaśasvinī |
saha bhartrā hasantīva hṛdayena vidūyatā ||
3.296.30
sā vanāni vicitrāṇi ramaṇīyāni sarvaśaḥ |
mayūragaṇajuṣṭāni dadarśa vipulekṣaṇā ||
3.296.31
nadīḥ puṇyavahāścaiva puṣpitāṃśca nagoptamān |
satyavānāha paśyeti sāvitrīṃ madhuraṃ vacaḥ ||
3.296.32
nirīkṣamāṇā bhartāraṃ sarvāvasthamaninditā |
mṛtameva hi bhartāraṃ kāle munivacaḥ smaran ||
3.296.33
anuvrajantī bhartāraṃ jagāma mṛdugāminī |
dvidheva hṛdayaṃ kṛtvā taṃ ca kālamavekṣatī ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Āryacarita — Sanskrit