Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.3

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.3

Language
Sanskrit

3.3.1

vaiśampāyana uvāca |
śaunakenaivamuktastu kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
purohitamupāgamya bhrātṛmadhye'bravīdidam ||

3.3.2

prasthitaṃ mānuyāntīme brāhmaṇā vedapāragāḥ |
na cāsmi poṣaṇe śakto bahuduḥkhasamanvitaḥ ||

3.3.3

parityaktuṃ na śakto'smi dānaśaktiśca nāsti me |
kathamatra mayā kāryaṃ tadbrūhi bhagavanmama ||

3.3.4

vaiśampāyana uvāca |
muhūrtamiva sa dhyātvā dharmeṇānviṣya tāṃ gatim |
yudhiṣṭhiramuvācedaṃ dhaumyo dharmabhṛtāṃ varaḥ ||

3.3.5

dhaumya uvāca |
purā sṛṣṭāni bhūtāni pīḍyante kṣudhayā bhṛśam |
tato'nukampayā teṣāṃ savitā svapitā yathā ||

3.3.6

gatvottarāyaṇaṃ tejo rasānuddhṛtya raśmibhiḥ |
dakṣiṇāyanamāvṛtto mahīṃ niviśate raviḥ ||

3.3.7

kṣetrabhūte tatastasminnoṣadhīroṣadhīpatiḥ |
divastejaḥ samuddhṛtya janayāmāsa vāriṇā ||

3.3.8

niṣiktaścandratejobhiḥ svayonau nirgate raviḥ |
oṣadhyaḥ ṣaḍrasā medhyāstadannaṃ prāṇināṃ bhuvi ||

3.3.9

evaṃ bhānumayaṃ hyannaṃ bhūtānāṃ prāṇadhāraṇam |
pitaiṣa sarvabhūtānāṃ tasmāttaṃ śaraṇaṃ vraja ||

3.3.10

rājāno hi mahātmāno yonikarmaviśodhitāḥ |
uddharanti prajāḥ sarvāstapa āsthāya puṣkalam ||

3.3.11

bhīmena kārtavīryeṇa vainyena nahuṣeṇa ca |
tapoyogasamādhisthairuddhṛtā hyāpadaḥ prajāḥ ||

3.3.12

tathā tvamapi dharmātmankarmaṇā ca viśodhitaḥ |
tapa āsthāya dharmeṇa dvijātīnbhara bhārata ||

3.3.13

janamejaya uvāca |
kathaṃ kurūṇāmṛṣabhaḥ sa tu rājā yudhiṣṭhiraḥ |
viprārthamārādhitavānsūryamadbhutadarśanam ||

3.3.14

vaiśampāyana uvāca |
śṛṇuṣvāvahito rājanśucirbhūtvā samāhitaḥ |
samaṃ ca kuru rājendra sampravakṣyāmyaśeṣataḥ ||

3.3.15

dhaumyena tu yathāpūrvaṃ pārthāya sumahātmane |
nāmāṣṭatamākhyātaṃ tacchṛṇuṣva mahāmate ||

3.3.16

dhaumya uvāca |
sūryoryamā bhagastvaṣṭā pūṣārkaḥ savitā raviḥ |
gabhastimānajaḥ kālo mṛtyurdhātā prabhākaraḥ ||

3.3.17

pṛthivyāpaśca tejaśca khaṃ vāyuśca parāyaṇam |
somo bṛhaspatiḥ śukro budho'ṅgāraka eva ca ||

3.3.18

indro vivasvāndīptāṃśuḥ śuciḥ śauriḥ śanaiścaraḥ |
brahmā viṣṇuśca rudraśca skando vai varuṇo yamaḥ ||

3.3.19

vaidyuto jāṭharaścāgniraindhanastejasāṃ patiḥ |
dharmadhvajo vedakartā vedāṅgo vedavāhanaḥ ||

3.3.20

kṛtaṃ tretā dvāparaśca kaliḥ sarvamalāśrayaḥ |
kalā kāṣṭhā muhūrtāśca kṣapā yāmastathā kṣaṇaḥ ||

3.3.21

saṃvatsarakaro'śvatthaḥ kālacakro vibhāvasuḥ |
puruṣaḥ śāśvato yogī vyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ ||

3.3.22

kālādhyakṣaḥ prajādhyakṣo viśvakarmā tamonudaḥ |
varuṇaḥ sāgaroṃśaśca jīmūto jīvanorihā ||

3.3.23

bhūtāśrayo bhūtapatiḥ sarvalokanamaskṛtaḥ |
sraṣṭā saṃvartako vahniḥ sarvasyādiralolupaḥ ||

3.3.24

anantaḥ kapilo bhānuḥ kāmadaḥ sarvatomukhaḥ |
jayo viśālo varadaḥ sarvadhātuniṣecitā ||

3.3.25

manaḥ suparṇo bhūtādiḥ śīghragaḥ prāṇadhārakaḥ |
dhanvantarirdhūmaketurādidevo'diteḥ sutaḥ ||

3.3.26

dvādaśātmāravindākṣaḥ pitā mātā pitāmahaḥ |
svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam ||

3.3.27

dehakartā praśāntātmā viśvātmā viśvatomukhaḥ |
carācarātmā sūkṣmātmā maitreyaḥ karuṇānvitaḥ ||

3.3.28

etadvai kīrtanīyasya sūryasyāmitatejasaḥ |
nāmāṣṭaśatakaṃ cedaṃ proktametatsvayambhuvā ||

3.3.29

suragaṇapitṛyakṣasevitaṃ hyasuraniśācarasiddhavanditam |
varakanakahutāśanaprabhaṃ praṇipatito'smi hitāya bhāskaram ||

3.3.30

sūryodaye yaḥ susamāhitaḥ paṭhetsaputradārāndhanaratnasañcayān |
labheta jātismaratāṃ naraḥ sadā dhṛtiṃ ca medhāṃ ca sa vindate pumān ||

3.3.31

imaṃ stavaṃ devavarasya yo naraḥ prakīrtayecchuci sumanāḥ samāhitaḥ |
vimucyate śokadavāgnisāgarāllabheta kāmānmanasā yathepsitān ||

3.3.32

vaiśampāyana uvāca |
evamuktastu dhaumyena tatkālasadṛśaṃ vacaḥ |
vipratyāgasamādhisthaḥ saṃyatātmā dṛḍhavrataḥ ||

3.3.33

dharmarājo viśuddhātmā tapa ātiṣṭhaduttamam |
puṣpopahārairbalibhirarcayitvā divākaram ||

3.3.34

so'vagāhya jalaṃ rājā devasyābhimukho'bhavat |
yogamāsthāya dharmātmā vāyubhakṣo jitendriyaḥ ||

3.3.35

gāṅgeyaṃ vāryupaspṛśya prāṇāyāmena tasthivān |
śuciḥ prayatavāgbhūtvā stotramārabdhavāṃstataḥ ||

3.3.36

yudhiṣṭhira uvāca |
tvaṃ bhāno jagataścakṣustvamātmā sarvadehinām |
tvaṃ yoniḥ sarvabhūtānāṃ tvamācāraḥ kriyāvatām ||

3.3.37

tvaṃ gatiḥ sarvasāṅkhyānāṃ yogināṃ tvaṃ parāyaṇam |
anāvṛtārgaladvāraṃ tvaṃ gatistvaṃ mumukṣatām ||

3.3.38

tvayā saṃvāryate lokastvayā lokaḥ prakāśyate |
tvayā pavitrīkriyate nirvyājaṃ pālyate tvayā ||

3.3.39

tvāmupasthāya kāle tu brāhmaṇā vedapāragāḥ |
svaśākhāvihitairmantrairarcantyṛṣigaṇārcitam ||

3.3.40

tava divyaṃ rathaṃ yāntamanuyānti varārthinaḥ |
siddhacāraṇagandharvā yakṣaguhyakapannagāḥ ||

3.3.41

trayastriṃśacca vai devāstathā vaimānikā gaṇāḥ |
sopendrāḥ samahendrāśca tvāmiṣṭvā siddhimāgatāḥ ||

3.3.42

upayāntyarcayitvā tu tvāṃ vai prāptamanorathāḥ |
divyamandāramālābhistūrṇaṃ vidyādharottamāḥ ||

3.3.43

guhyāḥ pitṛgaṇāḥ sapta ye divyā ye ca mānuṣāḥ |
te pūjayitvā tvāmeva gacchantyāśu pradhānatām ||

3.3.44

vasavo maruto rudrā ye ca sādhyā marīcipāḥ |
vālakhilyādayaḥ siddhāḥ śreṣṭhatvaṃ prāṇināṃ gatāḥ ||

3.3.45

sabrahmakeṣu lokeṣu saptasvapyakhileṣu ca |
na tadbhūtamahaṃ manye yadarkādatiricyate ||

3.3.46

santi cānyāni sattvāni vīryavanti mahānti ca |
na tu teṣāṃ tathā dīptiḥ prabhāvo vā yathā tava ||

3.3.47

jyotīṃṣi tvayi sarvāṇi tvaṃ sarvajyotiṣāṃ patiḥ |
tvayi satyaṃ ca sattvaṃ ca sarve bhāvāśca sāttvikāḥ ||

3.3.48

tvattejasā kṛtaṃ cakraṃ sunābhaṃ viśvakarmaṇā |
devārīṇāṃ mado yena nāśitaḥ śārṅgadhanvanā ||

3.3.49

tvamādāyāṃśubhistejo nidāghe sarvadehinām |
sarvauṣadhirasānāṃ ca punarvarṣāsu muñcasi ||

3.3.50

tapantyanye dahantyanye garjantyanye tathā ghanāḥ |
vidyotante pravarṣanti tava prāvṛṣi raśmayaḥ ||

3.3.51

na tathā sukhayatyagnirna prāvārā na kambalāḥ |
śītavātārditaṃ loka yathā tava marīcayaḥ ||

3.3.52

trayodaśadvīpavatīṃ gobhirbhāsayase mahīm |
trayāṇāmapi lokānāṃ hitāyaikaḥ pravartase ||

3.3.53

tava yadyudayo na syādandhaṃ jagadidaṃ bhavet |
na ca dharmārthakāmeṣu pravarteranmanīṣiṇaḥ ||

3.3.54

ādhānapaśubandheṣṭimantrayajñatapaḥkriyāḥ |
tvatprasādādavāpyante brahmakṣatraviśāṃ gaṇaiḥ ||

3.3.55

yadaharbrahmaṇaḥ proktaṃ sahasrayugasammitam |
tasya tvamādirantaśca kālajñaiḥ parikīrtitaḥ ||

3.3.56

manūnāṃ manuputrāṇāṃ jagato'mānavasya ca |
manvantarāṇāṃ sarveṣāmīśvarāṇāṃ tvamīśvaraḥ ||

3.3.57

saṃhārakāle samprāpte tava krodhaviniḥsṛtaḥ |
saṃvartakāgnistrailokyaṃ bhasmīkṛtyāvatiṣṭhate ||

3.3.58

tvaddīdhitisamutpannā nānāvarṇā mahāghanāḥ |
sairāvatāḥ sāśanayaḥ kurvantyābhūtasamplavam ||

3.3.59

kṛtvā dvādaśadhātmānaṃ dvādaśādityatāṃ gataḥ |
saṃhṛtyaikārṇavaṃ sarvaṃ tvaṃ śoṣayasi raśmibhiḥ ||

3.3.60

tvāmindramāhustvaṃ rudrastvaṃ viṣṇustvaṃ prajāpatiḥ |
tvamagnistvaṃ manaḥ sūkṣmaṃ prabhustvaṃ brahma śāśvatam ||

3.3.61

tvaṃ haṃsaḥ savitā bhānuraṃśumālī vṛṣākapiḥ |
vivasvānmihiraḥ pūṣā mitro dharmastathaiva ca ||

3.3.62

sahasraraśmirādityastapanastvaṃ gavāṃ patiḥ |
mārtaṇḍo'rko raviḥ sūryaḥ śaraṇyo dinakṛttathā ||

3.3.63

divākaraḥ saptasaptirdhāmakeśī virocanaḥ |
āśugāmī tamoghnaśca haritāśvaśca kīrtyase ||

3.3.64

saptamyāmathavā ṣaṣṭhyāṃ bhaktyā pūjāṃ karoti yaḥ |
anirviṇṇo'nahaṅkārī taṃ lakṣmīrbhajate naram ||

3.3.65

na teṣāmāpadaḥ santi nādhayo vyādhayastathā |
ye tavānanyamanasaḥ kurvantyarcanavandanam ||

3.3.66

sarvarogairvirahitāḥ sarvapāpavivarjitāḥ |
tvadbhāvabhaktāḥ sukhino bhavanti cirajīvinaḥ ||

3.3.67

tvaṃ mamāpannakāmasya sarvātithyaṃ cikīrṣataḥ |
annamannapate dātumabhitaḥ śraddhayārhasi ||

3.3.68

ye ca te'nucarāḥ sarve pādopāntaṃ samāśritāḥ |
māṭharāruṇadaṇḍādyāstāṃstānvande'śanikṣubhān ||

3.3.69

kṣubhayā sahitā maitrī yāścānyā bhūtamātaraḥ |
tāśca sarvā namasyāmi pāntu māṃ śaraṇāgatam ||

3.3.70

vaiśampāyana uvāca |
evaṃ stuto mahārāja bhāskaro lokabhāvanaḥ |
tato divākaraḥ prīto darśayāmāsa pāṇḍavam |
dīpyamānaḥ svavapuṣā jvalanniva hutāśanaḥ ||

3.3.71

vivasvānuvāca |
yatte'bhilaṣitaṃ kiñcittattvaṃ sarvamavāpsyasi |
ahamannaṃ pradāsyāmi sapta pañca ca te samāḥ ||

3.3.72

gṛhṇīṣva piṭharaṃ tāmraṃ mayā dattaṃ narādhipa |
yāvadvartsyati pāñcālī pātreṇānena suvrata ||

3.3.73

phalamūlāmiṣaṃ śākaṃ saṃskṛtaṃ yanmahānase |
caturvidhaṃ tadannādyamakṣayyaṃ te bhaviṣyati ||

3.3.74

itaścaturdaśe varṣe bhūyo rājyamavāpsyasi |
vaiśampāyana uvāca |
evamuktvā tu bhagavāṃstatraivāntaradhīyata ||

3.3.75

imaṃ stavaṃ prayatamanāḥ samādhinā paṭhedihānyo'pi varaṃ samarthayan |
tattasya dadyācca ravirmanīṣataṃ tadāpnuyādyadyapi tatsudurlabham ||

3.3.76

yaścedaṃ dhārayennityaṃ śṛṇuyādvāpyabhīkṣṇaśaḥ |
putrārthī labhate putraṃ dhanārthī labhate dhanam |
vidyārthī labhate vidyāṃ puruṣo'pyathavā striyaḥ ||

3.3.77

ubhe sandhye paṭhennityaṃ nārī vā puruṣo yadi |
āpadaṃ prāpya mucyeta baddho mucyeta bandhanāt ||

3.3.78

etadbrahmā dadau pūrvaṃ śakrāya sumahātmane |
śakrācca nāradaḥ prāpto dhaumyastu tadanantaram ||

3.3.79

saṅgrāme ca jayennityaṃ vipulaṃ cāpnuyādvasu |
mucyate sarvapāpebhyaḥ sūryalokaṃ sa gacchati ||

3.3.80

vaiśampāyana uvāca |
labdhvā varaṃ tu kaunteyo jalāduttīrya dharmavit |
jagrāha pādau dhaumyasya bhrātṝṃśca pariṣasvaje ||

3.3.81

draupadyā saha saṅgamya vandyamānastayā prabhuḥ |
mahānase tadānīṃ tu sādhayāmāsa pāṇḍavaḥ ||

3.3.82

saṃskṛtaṃ prasavaṃ yāti svalpamannaṃ caturvidham |
akṣayyaṃ vardhate cānnaṃ tena bhojayate dvijān ||

3.3.83

bhuktavatsu ca vipreṣu bhojayitvānujānapi |
śeṣaṃ vighasasañjñaṃ tu paścādbhuṅkte yudhiṣṭhiraḥ ||

3.3.84

yudhiṣṭhiraṃ bhojayitvā śeṣamaśnāti pārṣatī |
draupadyāṃ bhujyamānāyāṃ tadannaṃ kṣayameti ca |
evaṃ divākarātprāpya divākarasamaprabhaḥ ||

3.3.85

kāmānmanobhilaṣitānbrāhmaṇebhyo'dadātprabhuḥ |
purohitapurogāśca tithinakṣatraparvasu |
yajñiyārthāḥ pravartante vidhimantrapramāṇataḥ ||

3.3.86

tataḥ kṛtasvastyayanā dhaumyena saha pāṇḍavāḥ |
dvijasaṅghaiḥ parivṛtāḥ prayayuḥ kāmyakaṃ vanam ||

Other recensions (1)

Linked texts (1)