Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.78

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.78

Language
Sanskrit

3.78.1

bṛhadaśva uvāca |
sa māsamuṣya kaunteya bhīmamāmantrya naiṣadhaḥ |
purādalpaparīvāro jagāma niṣadhānprati ||

3.78.2

rathenaikena śubhreṇa dantibhiḥ pariṣoḍaśai |
pañcāśadbhirhayaiścaiva ṣaṭśataiśca padātibhiḥ ||

3.78.3

sa kampayanniva mahīṃ tvaramāṇo mahīpatiḥ |
praviveśātha saṃrabdhastarasaiva mahāmanāḥ ||

3.78.4

tataḥ puṣkaramāsādya vīrasenasuto nalaḥ |
uvāca dīvyāva punarbahuvittaṃ mayārjitam ||

3.78.5

damayantī ca yaccānyanmama kiñcana vidyate |
eṣa vai mama sannyāsastava rājyaṃ tu puṣkara ||

3.78.6

punaḥ pravartatāṃ dyūtamiti me niścitā matiḥ |
ekapāṇena bhadraṃ te prāṇayośca paṇāvahe ||

3.78.7

jitvā parasvamāhṛtya rājyaṃ vā yadi vā vasu |
pratipāṇaḥ pradātavyaḥ paramo dharma ucyate ||

3.78.8

na cedvāñcchasi tvaṃ dyūtaṃ yuddhadyūtaṃ pravartatām |
dvairathenāstu vai śāntistava vā mama vā nṛpa ||

3.78.9

vaṃśabhojyamidaṃ rājyamarthitavyaṃ yathātathā |
yena kenāpyupāyena vṛddhānāmiti śāsanam ||

3.78.10

dvayorekatare buddhiḥ kriyatāmadya puṣkara |
kaitavenākṣavatyāṃ tu yuddhe vā nāmyatāṃ dhanuḥ ||

3.78.11

naiṣadhenaivamuktastu puṣkaraḥ prahasanniva |
dhruvamātmajayaṃ matvā pratyāha pṛthivīpatim ||

3.78.12

diṣṭyā tvayārjitaṃ vittaṃ pratipāṇāya naiṣadha |
diṣṭyā ca duṣkṛtaṃ karma damayantyāḥ kṣayaṃ gatam ||

3.78.13

diṣṭyā ca dhriyase rājansadārodya mahābhuja |
dhanenānena vai bhaimī jitena samalaṅkṛtā ||

3.78.14

māmupasthāsyati vyaktaṃ divi śakramivāpsarāḥ |
nityaśo hi smarāmi tvāṃ pratīkṣe'pi ca naiṣadha ||

3.78.15

devanena mama prītirna bhavatyasuhṛdgaṇaiḥ |
jitvā tvadya varārohāṃ damayantīmaninditām ||

3.78.16

kṛtakṛtyo bhaviṣyāmi sā hi me nityaśo hṛdi |
śrutvā tu tasya tā vāco bahvabaddhapralāpinaḥ ||

3.78.17

iyeṣa sa śiraśchettuṃ khaḍgena kupito nalaḥ |
smayaṃstu roṣatāmrākṣastamuvāca nalo nṛpaḥ ||

3.78.18

paṇāvaḥ kiṃ vyāharase jito na vyāhariṣyasi |
tataḥ prāvartata dyūtaṃ puṣkarasya nalasya ca ||

3.78.19

ekapāṇena bhadraṃ te nalena sa parājitaḥ |
sa ratnakośanicayaiḥ prāṇena paṇito'pi ca ||

3.78.20

jitvā ca puṣkaraṃ rājā prahasannidamabravīt |
mama sarvamidaṃ rājyamavyagraṃ hatakaṇṭhakam ||

3.78.21

vaidarbhī na tvayā śakyā rājāpasada vīkṣitum |
tasyāstvaṃ saparīvāro mūḍha dāsatvamāgataḥ ||

3.78.22

na tvayā tatkṛtaṃ karma yenāhaṃ vijitaḥ purā |
kalinā tatkṛtaṃ karma tvaṃ ca mūḍha na budhyase ||

3.78.23

nāhaṃ parakṛtaṃ doṣaṃ tvayyādhāsye kathañcana |
yathāsukhaṃ vai jīvatvaṃ prāṇānavasṛjāmi te ||

3.78.24

tathaiva sarvasambhāraṃ svamaṃśaṃ vitarāmi te |
tathaiva ca mama prītistvayi vīra na saṃśayaḥ ||

3.78.25

sauhārdaṃ cāpi me tvatto na kadācitprahāsyati |
puṣkara tvaṃ hi me bhrātā sañjīva śaradaḥ śatam ||

3.78.26

evaṃ nalaḥ sāntvayitvā bhrātaraṃ satyavikramaḥ |
svapuraṃ preṣayāmāsa pariṣvajya punaḥ punaḥ ||

3.78.27

sāntvito naiṣadhenaivaṃ puṣkaraḥ pratyuvāca tam |
puṇyaślokaṃ tadā rājannabhivādya kṛtāñjaliḥ ||

3.78.28

kīrtirastu tavākṣayyā jīva varṣāyutaṃ sukhī |
yo me vitarasi prāṇānadhiṣṭhānaṃ ca pārthiva ||

3.78.29

sa tathā satkṛto rājñā māsamuṣya tadā nṛpaḥ |
prayayau puṣkaro hṛṣṭaḥ svapuraṃ svajanāvṛtaḥ ||

3.78.30

mahatyā senayā sārdhaṃ vinītaiḥ paricārakaiḥ |
bhrājamāna ivādityo vapuṣā puruṣarṣabha ||

3.78.31

prasthāpya puṣkaraṃ rājā vittavantamanāmayam |
praviveśa puraṃ śrīmānatyarthamupaśobhitām ||

3.78.32

praviśya sāntvayāmāsa paurāṃśca niṣadhādhipaḥ |
paurā jānapadāścāpi samprahṛṣṭatanūruhā ||

3.78.33

ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve sāmātyapramukhā janāḥ |
adya sma nirvṛtā rājanpure janapade'pi ca |
upāsituṃ punaḥ prāptā devā iva śatakratum ||

Commentaries (5)

Other recensions (1)