The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.82
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.82
- Language
- Sanskrit
3.82.1
pulastya uvāca |
anena tava dharmajña praśrayeṇa damena ca |
satyena ca mahābhāga tuṣṭo'smi tava suvrata ||
3.82.2
yasyedṛśaste dharmo'yaṃ pitṛbhaktyāśrito'nagha |
tena paśyasi māṃ putra prītiśca paramā tvayi ||
3.82.3
amoghadarśī bhīṣmāhaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te |
yadvakṣyasi kuruśreṣṭha tasya dātāsmi te'nagha ||
3.82.4
bhīṣma uvāca |
prīte tvayi mahābhāga sarvalokābhipūjite |
kṛtamitāvatā manye yadahaṃ dṛṣṭavānprabhum ||
3.82.5
yadi tvahamanugrāhyastava dharmabhṛtāṃ vara |
sandehaṃ te pravakṣyāmi tanme tvaṃ chettumarhasi ||
3.82.6
asti me hṛdaye kaścittīrthebhyo dharmasaṃśayaḥ |
tamahaṃ śrotumicchāmi tadbhavānvaktumarhati ||
3.82.7
pradakṣiṇāṃ yaḥ pṛthivīṃ karotyamarasannibha |
kiṃ phalaṃ tasya viprarṣe tanme brūhi suniścitam ||
3.82.8
pulastya uvāca |
hanta te kathayiṣyāmi yadṛṣīṇāṃ parāyaṇam |
tadekāgramanāḥ putra śṛṇu tīrtheṣu yatphalam ||
3.82.9
yasya hastau ca pādau ca manaścaiva susaṃyatam |
vidyā tapaśca kīrtiśca sa tīrthaphalamaśnute ||
3.82.10
pratigrahādapāvṛttaḥ santuṣṭo yena kenacit |
ahaṅkāranivṛttaśca sa tīrthaphalamaśnute ||
3.82.11
akalkako nirārambho laghvāhāro jitendriyaḥ |
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ sa tīrthaphalamaśnute ||
3.82.12
akrodhanaśca rājendra satyaśīlo dṛḍhavrataḥ |
ātmopamaśca bhūteṣu sa tīrthaphalamaśnute ||
3.82.13
ṛṣibhiḥ kratavaḥ proktā deveṣviha yathākramam |
phalaṃ caiva yathātathyaṃ pretya ceha ca sarvaśaḥ ||
3.82.14
na te śakyā daridreṇa yajñāḥ prāptuṃ mahīpate |
bahūpakaraṇā yajñā nānāsambhāravistarāḥ ||
3.82.15
prāpyante pārthivairetaiḥ samṛddhairvā naraiḥ kvacit |
nārthanyūnairnāvagaṇairekātmabhirasādhanaiḥ ||
3.82.16
yo daridrairapi vidhiḥ śakyaḥ prāptuṃ nareśvara |
tulyo yajñaphalaiḥ puṇyaistaṃ nibodha yudhāṃ vara ||
3.82.17
ṛṣīṇāṃ paramaṃ guhyamidaṃ bharatasattama |
tīrthābhigamanaṃ puṇyaṃ yajñairapi viśiṣyate ||
3.82.18
anapoṣya trirātrāṇi tīrthānyanabhigamya ca |
adattvā kāñcanaṃ gāśca daridro nāma jāyate ||
3.82.19
agniṣṭomādibhiryajñairiṣṭvā vipuladakṣiṇaiḥ |
na tatphalamavāpnoti tīrthābhigamanena yat ||
3.82.20
nṛloke devadevasya tīrthaṃ trailokyaviśrutam |
puṣkaraṃ nāma vikhyātaṃ mahābhāgaḥ samāviśet ||
3.82.21
daśakoṭisahasrāṇi tīrthānāṃ vai mahāmate |
sānnidhyaṃ puṣkare yeṣāṃ trisandhyaṃ kurunandana ||
3.82.22
ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāśca samarudgaṇāḥ |
gandharvāpsarasaścaiva nityaṃ sannihitā vibho ||
3.82.23
yatra devāstapastaptvā daityā brahmarṣayastathā |
divyayogā mahārāja puṇyena mahatānvitāḥ ||
3.82.24
manasāpyabhikāmasya puṣkarāṇi manasvinaḥ |
pūyante sarvapāpāni nākapṛṣṭhe ca pūjyate ||
3.82.25
tasmiṃstīrthe mahārāja nityameva pitāmahaḥ |
uvāsa paramaprīto bhagavānkamalāsanaḥ ||
3.82.26
puṣkareṣu mahābhāga devāḥ sarṣigaṇāḥ purā |
siddhiṃ samabhisamprāptāḥ puṇyena mahatānvitāḥ ||
3.82.27
tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātpitṛdevārcane rataḥ |
aśvamedhāddaśaguṇaṃ phalaṃ prāhurmanīṣiṇaḥ ||
3.82.28
apyekaṃ bhojayedvipraṃ puṣkarāraṇyamāśritaḥ |
tenāsau karmaṇā bhīṣma pretya ceha ca modate ||
3.82.29
śākairmūlaiḥ phalairvāpi yena vartayate svayam |
tadvai dadyādbrāhmaṇāya śraddhāvānanasūyakaḥ ||
3.82.30
tenaiva prāpnuyātprājño hayamedhaphalaṃ naraḥ |
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā vā rājasattama ||
3.82.31
na vai yonau prajāyante snātāstīrthe mahātmanaḥ |
kārtikyāṃ tu viśeṣeṇa yo'bhigacchati puṣkaram ||
3.82.32
prāpnuyātsa naro lokānbrahmaṇaḥ sadane'kṣayān |
sāyamprātaḥ smaredyastu puṣkarāṇi kṛtāñjaliḥ ||
3.82.33
upaspṛṣṭaṃ bhavettena sarvatīrtheṣu bhārata |
janmaprabhṛti yatpāpaṃ striyā vā puruṣeṇa vā ||
3.82.34
puṣkare snātamātrasya sarvameva praṇaśyati |
yathā surāṇāṃ sarveṣāmādistu madhusūdanaḥ ||
3.82.35
tathaiva puṣkaraṃ rājaṃstīrthānāmādirucyate |
uṣṭvā dvādaśavarṣāṇi puṣkare niyataḥ śuciḥ ||
3.82.36
ṛtūnsarvānavāpnoti brahmalokaṃ sa gacchati |
yastu varṣaśataṃ pūrṇamagnihotramupāsate ||
3.82.37
kārtikīṃ vā vasedekāṃ puṣkare samameva tat ||
3.82.38
trīṇi śṛṅgāṇi śubhrāṇi trīṇi prasravaṇāni ca |
puṣkarāṇyādisiddhāni na vidmastatra kāraṇam ||
3.82.39
duṣkaraṃ puṣkare gantuṃ duṣkaraṃ puṣkare tapaḥ |
duṣkaraṃ puṣkare dānaṃ vastuṃ caiva suduṣkaram ||
3.82.40
uṣya dvādaśarātraṃ tu niyato niyatāśanaḥ |
pradakṣiṇamupāvṛtya jambūmārgaṃ samāviśet ||
3.82.41
jambūmārgaṃ samāviśya devarṣipitṛsevitam |
aśvamedhamavāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati ||
3.82.42
tatroṣya rajanīḥ pañca pūtātmā jāyate naraḥ |
na durgatimavāpnoti siddhiṃ prāpnoti cottamām ||
3.82.43
jambūmārgādupāvṛtya gacchettandulikāśramam |
na durgatimavāpnoti brahmalokaṃ ca gacchati ||
3.82.44
āgastyaṃ sara āsādya pitṛdevārcane rataḥ |
trirātropoṣito rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet ||
3.82.45
śākavṛttiḥ phalairvāpi kaumāraṃ vindate padam |
kaṇvāśramaṃ tato gacchecchrījuṣṭaṃ lokapūjitam ||
3.82.46
dharmāraṇyaṃ hi tatpuṇyamādyaṃ ca bharatarṣabha |
yatra praviṣṭamātro vai sarvapāpaiḥ pramucyate ||
3.82.47
arcayitvā pitṝndevānniyato niyatāśanaḥ |
sarvakāmasamṛddhasya yajñasya phalamaśnute ||
3.82.48
pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā yayātipatanaṃ vrajet |
hayamedhasya yajñasya phalaṃ prāpnoti tatra vai ||
3.82.49
mahākālaṃ tato gacchenniyato niyatāśanaḥ |
koṭitīrthamupaspṛśya hayamedhaphalaṃ labhet ||
3.82.50
tato gaccheta dharmajñaḥ sthāṇostīrthamumāpateḥ |
nāmnā bhadravaṭaṃ nāma triṣu lokeṣu viśrutam ||
3.82.51
tatrābhigamya ceśānaṃ gosahasraphalaṃ labhet |
mahādevaprasādācca gāṇapatyaṃ ca vindati ||
3.82.52
samṛddhamasapatnaṃ ca śriyā yuktaṃ narottamaḥ |
narmadāṃ sa samāsādya nadīṃ trailokyaviśrutām ||
3.82.53
tarpayitvā pitṝndevānagniṣṭomaphalaṃ labhet |
dakṣimaṃ sindhumāsādya brahmacārī jitendriyaḥ ||
3.82.54
agniṣṭomamavāpnoti vimānaṃ cādhirohati |
carmaṇvatīṃ samāsādya niyato niyatāśanaḥ |
rantidevābhyanujñātamagniṣṭomaphalaṃ labhet ||
3.82.55
tato gaccheta dharmajñaṃ himavatsutamarbudam |
pṛthivyāṃ yatra vai chidraṃ pūrvamāsīdyudhiṣṭhira ||
3.82.56
tatrāśramo vasiṣṭhasya triṣu lokeṣu viśrutaḥ |
tatroṣya rajanīmekāṃ gosahasraphalaṃ labhet ||
3.82.57
piṅgatīrthamupaspṛśya brahmacārī jitendriyaḥ |
kapilānāṃ naraśreṣṭha śatasya phalamaśnute ||
3.82.58
tato gaccheta rājendra prabhāsaṃ tīrthamuttamam |
tatra sannihito nityaṃ svayameva hutāśanaḥ ||
3.82.59
devatānāṃ mukhaṃ vīra jvalano'nilasārathiḥ |
tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā śuciḥ prayatamānasaḥ ||
3.82.60
agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ |
tato gatvā sarasvatyāḥ sāgarasya ca saṅgame ||
3.82.61
gosahasraphalaṃ tasya svargalokaṃ ca vindati |
prabhayā dīpyate nityamagnivadbharatarṣabha ||
3.82.62
tīrthe salilarājasya snātvā prayatamānasaḥ |
trirātramuṣitaḥ snātastarpayetpitṛdevatāḥ ||
3.82.63
prabhāsate yathā somaḥ sośvamedhaṃ ca vindati |
varadānaṃ tato gacchettīrthaṃ bharatasattama ||
3.82.64
viṣṇordurvāsasā yatra varo datto yudhiṣṭhira |
varadāne naraḥ snātvā gosahasraphaṃla labhet ||
3.82.65
tato dvāravatīṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ |
piṇḍārake naraḥ snātvā labhedbahu suvarṇakam ||
3.82.66
tasmiṃstīrthe mahābhāga padmalakṣaṇalakṣitāḥ |
adyāpi mudrā dṛśyante tadadbhutamarindama ||
3.82.67
triśūlāṅkāni padmāni dṛśyante kurunandana |
mahādevasya sānnidhyaṃ tatra vai puruṣarṣabha ||
3.82.68
sāgarasya ca sindhośca saṅgamaṃ prāpya durlabham |
tīrthe salilarājasya snātvā prayatamānasaḥ ||
3.82.69
tarpayitvā pitṝndevānṛṣīṃśca bharatarṣabha |
prāpnoti vāruṇaṃ lokaṃ dīpyamānaṃ svatejasā ||
3.82.70
śaṅkukarṇeśvaraṃ devamarcayitvā yudhiṣṭhira |
aśvamedhāddaśaguṇaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ ||
3.82.71
pradakṣiṇamupāvṛtya gaccheta bharatarṣabha |
tīrthaṃ kuruvaraśreṣṭha triṣu lokeṣu viśrutam ||
3.82.72
damīti nāmnā vikhyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam |
tatra brahmādayo devā upāsante maheśvaram ||
3.82.73
tatra snātvā ca pītvā ca rudraṃ devagaṇairvṛtam |
janmaprabhṛti yatpāpaṃ tatsnātasya praṇaśyati ||
3.82.74
damī cātra naraśreṣṭha sarvadevairabhiṣṭutaḥ |
tatra snātvā naravyāghra hayamedhamavāpnuyāt ||
3.82.75
gatvā yatra mahāprājña viṣṇunā prabhaviṣṇunā |
purā śaucaṃ kṛtaṃ rājanhatvā daiteyadānavān ||
3.82.76
tato gaccheta dharmajña vasordhārāmabhiṣṭutām |
gamanādeva tasyāṃ hi hayamedhaphalaṃ labhet ||
3.82.77
snātvā kuruvaraśreṣṭha prayatātmā samāhitaḥ |
tarpya devānpitṝṃścaiva viṣṇuloke mahīyate ||
3.82.78
tīrthe cātra saraḥ puṇyaṃ vasūnāṃ bharatarṣabha |
tatra snātvā ca pītvā ca vasūnāṃ sammato bhavet ||
3.82.79
sindhūttamamiti khyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam |
tatra snātvā naraśreṣṭha labhedbahu suvarṇakam ||
3.82.80
bhadratuṅgaṃ samāsādya śuciḥ śīlasamanvitaḥ |
brahmalokamavāpnoti gatiṃ ca paramāṃ vrajet ||
3.82.81
kumārikāṇāṃ śakrasya tīrthaṃ siddhaniṣevitam |
tatra snātvā naraḥ kṣipraṃ svargalokamavāpnuyāt ||
3.82.82
reṇukāyāśca tatraiva tīrthaṃ siddhaniṣevitam |
tatra snātvā bhavedvipro nirmalaścandramā yathā ||
3.82.83
atha pañcanadaṃ gatvā niyato niyatāśanaḥ |
pañcayajñānavāpnoti kramaśo yenukīrtitāḥ ||
3.82.84
tato gaccheta rājendra bhīmāyāḥ sthānamuttamam |
tatra snātvā na yo'nyāṃ vai naro bharatasattama ||
3.82.85
devyāḥ putro bhavedrājaṃstaptakuṇḍalavigrahaḥ |
gavāṃ śatasahasrasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ ||
3.82.86
śrīkuṇḍaṃ tu samāsādya triṣu lokeṣu viśrutam |
pitāmahaṃ namaskṛtya gosahasraphalaṃ labhet ||
3.82.87
tato gaccheta dharmajña vimalaṃ tīrthamuttamam |
adyāpi yatra dṛśyante matsyāḥ sauvarṇarājatāḥ ||
3.82.88
tatra snātvā naraḥ kṣipraṃ vāsavaṃ lokamāpnuyāt |
sarvapāpaviśuddhātmā gaccheta paramāṃ gatim ||
3.82.89
vitastāṃ ca samāsādya santarpya pitṛdevatāḥ |
naraḥ phalamavāpnoti vājapeyasya bhārata ||
3.82.90
kāśmīreṣveva nāgasya bhavanaṃ takṣakasya ca |
vitastākhyamiti khyātaṃ sarvapāpapramocanam ||
3.82.91
tatra snātvā naro nūnaṃ vājapeyamavāpnuyāt |
sarvapāpaviśuddhātmā gacchecca paramāṃ gatim ||
3.82.92
tato gaccheta vaḍavāṃ triṣu lokeṣu viśrutām |
paścimāyāṃ tu sandhyāyāmupaspṛśya yathāvidhi ||
3.82.93
caruṃ saptārciṣe rājanyathāśakti nivedayet |
pitṝṇāmakṣayaṃ dānaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ ||
3.82.94
ṛṣayaḥ pitaro devā gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ |
guhyakāḥ kinnarā yakṣāḥ siddhā vidyādharā narāḥ ||
3.82.95
rākṣasā ditijā rudrā brahmā ca manujādhipa |
niyataḥ paramāṃ dīkṣāmāsthāyābdasahasrikīm ||
3.82.96
viṣṇoḥ prasādanaṃ kurvaṃścaruṃ ca śrapayaṃstathā |
saptabhiḥ saptabhiścaiva ṛgbhistuṣṭāva keśavam ||
3.82.97
dadāvaṣṭaguṇaiśvaryaṃ teṣāṃ tuṣṭastu keśavaḥ |
yathābhilaṣitānanyānkāmāndattvā mahīpate ||
3.82.98
tatraivāntardadhe devo vidyudabhreṣu vai yathā |
nāmnā saptacaruṃ tena khyātaṃ lokeṣu bhārata ||
3.82.99
gavāṃ śatasahasreṇa rājasūyaśatena ca |
aśvamedhasahasreṇa śreyānsaptārciṣe caruḥ ||
3.82.100
tato nivṛtto rājendra rudraṃ padamathāviśet |
arcayitvā mahādevamaśvamedhaphalaṃ labhet ||
3.82.101
maṇimantaṃ samāsādya brahmacārī samāhitaḥ |
ekarātroṣito rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet ||
3.82.102
atha gaccheta rājendra devikāṃ lokaviśrutām |
prasūtiryatra viprāṇāṃ śrūyate bharatarṣabha ||
3.82.103
triśūlapāṇeḥ sthānaṃ ca triṣu lokeṣu viśrutam |
devikāyāṃ naraḥ snātvā samabhyarcya maheśvaram ||
3.82.104
yathāśakti caruṃ tatra nivedya bharatarṣabha |
sarvakāmasamṛddhasya yajñasya labhate phalam ||
3.82.105
kāmākhyaṃ tatra rudrasya tīrthaṃ devaniṣevitam |
tatra snātvā naraḥ kṣipraṃ siddhiṃ prāpnoti bhārata ||
3.82.106
yajanaṃ yājanaṃ caiva tathaiva brahmabālukam |
puṣpāmbhaśca upaspṛśya na śocenmaraṇaṃ gataḥ ||
3.82.107
ardhayojanavistārā pañcayojanamāyatā |
etāvatī hi devikā tu puṇyā devarṣisevitā ||
3.82.108
tato gaccheta dharmajña dīrghasatraṃ yathākramam |
tatra brahmādayo devāḥ siddhāśca paramarṣapaḥ ||
3.82.109
dīrghasatramupāsante dīkṣitā niyatavratāḥ ||
3.82.110
gamanādeva rājendra dīrghasatramarindama |
rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ prāpnoti bhārata ||
3.82.111
tato vinaśanaṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ |
gacchatyantarhitā yatra merupṛṣṭhe sarasvatī ||
3.82.112
camasetha śivodbhede nāgodbhede ca dṛśyate |
snātvā tu camasodbhede agniṣṭomaphalaṃ labhet ||
3.82.113
śivodbhede naraḥ snātvā gosahasraphaṃla labhet |
nāgodbhede naraḥ snātvā nāgalokamavāpnuyāt ||
3.82.114
śaśayānaṃ ca rājendra tīrthamāsādya durlabham |
śatarūpapraticchannāḥ puṣkarā yatra bhārata ||
3.82.115
sarasvatyāṃ mahārāja anusaṃvatsaraṃ ca te |
dṛśyante bharataśreṣṭha vṛttāṃ vai kārtikīṃ sadā ||
3.82.116
tatra snātvā naravyāghra dyotate śaśivatsadā |
gosahasraphalaṃ caiva prāpnuyādbharatarṣabha ||
3.82.117
kumārakoṭīmāsādya niyataḥ kurunandana |
tatrābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥ ||
3.82.118
gavāmayutamāpnoti kulaṃ caiva samuddharet |
tato gaccheta dharmajña rudrakoṭiṃ samāhitaḥ ||
3.82.119
purā yatra mahārāja munikoṭiḥ samāgatā |
harṣeṇa mahatāviṣṭā rudradarśanakāṅkṣayā ||
3.82.120
ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvaṃ drakṣyāmi vṛṣabhadhvajam |
evaṃ samprasthitā rājannṛṣayaḥ kila bhārata ||
3.82.121
tato yogīśvareṇāpi yogamāsthāya bhūpate |
teṣāṃ manyupraṇāśārthamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām ||
3.82.122
sṛṣṭā koṭīti rudrāṇāmṛṣīṇāmagrataḥ sthitā |
mayā pūrvataraṃ dṛṣṭa iti te menire pṛthak ||
3.82.123
teṣāṃ tuṣṭo mahādevo munīnāṃ bhāvitātmanām |
bhaktyā paramayā rājanvaraṃ teṣāṃ pradiṣṭavān ||
3.82.124
adya prabhṛti yuṣmākaṃ dharmavṛddhirbhaviṣyati |
tatra snātvā naravyāghra rudrakoṭyāṃ naraḥ śuciḥ ||
3.82.125
aśvamedhamavāpnoti kulaṃ caiva samuddharet |
tato gaccheta rājendra saṅgamaṃ lokaviśrutam ||
3.82.126
sarasvatyā mahāpuṇyaṃ keśavaṃ samupāsate |
yatra brahmāhayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ ||
3.82.127
abhigacchanti rājendra caitraśuklacaturdaśīm |
tatra snātvā naravyāghra vindedbahu suvarṇakam |
sarvapāpaviśuddhātmā brahmalokaṃ ca gacchati ||
3.82.128
ṛṣīṇāṃ yatra satrāṇi samāptāni narādhipa |
tatrāvasānamāsādya gosahasraphalaṃ labhet ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Mudgalapurāṇa — Sanskrit