Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.82

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.82

Language
Sanskrit

3.82.1

pulastya uvāca |
anena tava dharmajña praśrayeṇa damena ca |
satyena ca mahābhāga tuṣṭo'smi tava suvrata ||

3.82.2

yasyedṛśaste dharmo'yaṃ pitṛbhaktyāśrito'nagha |
tena paśyasi māṃ putra prītiśca paramā tvayi ||

3.82.3

amoghadarśī bhīṣmāhaṃ brūhi kiṃ karavāṇi te |
yadvakṣyasi kuruśreṣṭha tasya dātāsmi te'nagha ||

3.82.4

bhīṣma uvāca |
prīte tvayi mahābhāga sarvalokābhipūjite |
kṛtamitāvatā manye yadahaṃ dṛṣṭavānprabhum ||

3.82.5

yadi tvahamanugrāhyastava dharmabhṛtāṃ vara |
sandehaṃ te pravakṣyāmi tanme tvaṃ chettumarhasi ||

3.82.6

asti me hṛdaye kaścittīrthebhyo dharmasaṃśayaḥ |
tamahaṃ śrotumicchāmi tadbhavānvaktumarhati ||

3.82.7

pradakṣiṇāṃ yaḥ pṛthivīṃ karotyamarasannibha |
kiṃ phalaṃ tasya viprarṣe tanme brūhi suniścitam ||

3.82.8

pulastya uvāca |
hanta te kathayiṣyāmi yadṛṣīṇāṃ parāyaṇam |
tadekāgramanāḥ putra śṛṇu tīrtheṣu yatphalam ||

3.82.9

yasya hastau ca pādau ca manaścaiva susaṃyatam |
vidyā tapaśca kīrtiśca sa tīrthaphalamaśnute ||

3.82.10

pratigrahādapāvṛttaḥ santuṣṭo yena kenacit |
ahaṅkāranivṛttaśca sa tīrthaphalamaśnute ||

3.82.11

akalkako nirārambho laghvāhāro jitendriyaḥ |
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ sa tīrthaphalamaśnute ||

3.82.12

akrodhanaśca rājendra satyaśīlo dṛḍhavrataḥ |
ātmopamaśca bhūteṣu sa tīrthaphalamaśnute ||

3.82.13

ṛṣibhiḥ kratavaḥ proktā deveṣviha yathākramam |
phalaṃ caiva yathātathyaṃ pretya ceha ca sarvaśaḥ ||

3.82.14

na te śakyā daridreṇa yajñāḥ prāptuṃ mahīpate |
bahūpakaraṇā yajñā nānāsambhāravistarāḥ ||

3.82.15

prāpyante pārthivairetaiḥ samṛddhairvā naraiḥ kvacit |
nārthanyūnairnāvagaṇairekātmabhirasādhanaiḥ ||

3.82.16

yo daridrairapi vidhiḥ śakyaḥ prāptuṃ nareśvara |
tulyo yajñaphalaiḥ puṇyaistaṃ nibodha yudhāṃ vara ||

3.82.17

ṛṣīṇāṃ paramaṃ guhyamidaṃ bharatasattama |
tīrthābhigamanaṃ puṇyaṃ yajñairapi viśiṣyate ||

3.82.18

anapoṣya trirātrāṇi tīrthānyanabhigamya ca |
adattvā kāñcanaṃ gāśca daridro nāma jāyate ||

3.82.19

agniṣṭomādibhiryajñairiṣṭvā vipuladakṣiṇaiḥ |
na tatphalamavāpnoti tīrthābhigamanena yat ||

3.82.20

nṛloke devadevasya tīrthaṃ trailokyaviśrutam |
puṣkaraṃ nāma vikhyātaṃ mahābhāgaḥ samāviśet ||

3.82.21

daśakoṭisahasrāṇi tīrthānāṃ vai mahāmate |
sānnidhyaṃ puṣkare yeṣāṃ trisandhyaṃ kurunandana ||

3.82.22

ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāśca samarudgaṇāḥ |
gandharvāpsarasaścaiva nityaṃ sannihitā vibho ||

3.82.23

yatra devāstapastaptvā daityā brahmarṣayastathā |
divyayogā mahārāja puṇyena mahatānvitāḥ ||

3.82.24

manasāpyabhikāmasya puṣkarāṇi manasvinaḥ |
pūyante sarvapāpāni nākapṛṣṭhe ca pūjyate ||

3.82.25

tasmiṃstīrthe mahārāja nityameva pitāmahaḥ |
uvāsa paramaprīto bhagavānkamalāsanaḥ ||

3.82.26

puṣkareṣu mahābhāga devāḥ sarṣigaṇāḥ purā |
siddhiṃ samabhisamprāptāḥ puṇyena mahatānvitāḥ ||

3.82.27

tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātpitṛdevārcane rataḥ |
aśvamedhāddaśaguṇaṃ phalaṃ prāhurmanīṣiṇaḥ ||

3.82.28

apyekaṃ bhojayedvipraṃ puṣkarāraṇyamāśritaḥ |
tenāsau karmaṇā bhīṣma pretya ceha ca modate ||

3.82.29

śākairmūlaiḥ phalairvāpi yena vartayate svayam |
tadvai dadyādbrāhmaṇāya śraddhāvānanasūyakaḥ ||

3.82.30

tenaiva prāpnuyātprājño hayamedhaphalaṃ naraḥ |
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā vā rājasattama ||

3.82.31

na vai yonau prajāyante snātāstīrthe mahātmanaḥ |
kārtikyāṃ tu viśeṣeṇa yo'bhigacchati puṣkaram ||

3.82.32

prāpnuyātsa naro lokānbrahmaṇaḥ sadane'kṣayān |
sāyamprātaḥ smaredyastu puṣkarāṇi kṛtāñjaliḥ ||

3.82.33

upaspṛṣṭaṃ bhavettena sarvatīrtheṣu bhārata |
janmaprabhṛti yatpāpaṃ striyā vā puruṣeṇa vā ||

3.82.34

puṣkare snātamātrasya sarvameva praṇaśyati |
yathā surāṇāṃ sarveṣāmādistu madhusūdanaḥ ||

3.82.35

tathaiva puṣkaraṃ rājaṃstīrthānāmādirucyate |
uṣṭvā dvādaśavarṣāṇi puṣkare niyataḥ śuciḥ ||

3.82.36

ṛtūnsarvānavāpnoti brahmalokaṃ sa gacchati |
yastu varṣaśataṃ pūrṇamagnihotramupāsate ||

3.82.37

kārtikīṃ vā vasedekāṃ puṣkare samameva tat ||

3.82.38

trīṇi śṛṅgāṇi śubhrāṇi trīṇi prasravaṇāni ca |
puṣkarāṇyādisiddhāni na vidmastatra kāraṇam ||

3.82.39

duṣkaraṃ puṣkare gantuṃ duṣkaraṃ puṣkare tapaḥ |
duṣkaraṃ puṣkare dānaṃ vastuṃ caiva suduṣkaram ||

3.82.40

uṣya dvādaśarātraṃ tu niyato niyatāśanaḥ |
pradakṣiṇamupāvṛtya jambūmārgaṃ samāviśet ||

3.82.41

jambūmārgaṃ samāviśya devarṣipitṛsevitam |
aśvamedhamavāpnoti viṣṇulokaṃ ca gacchati ||

3.82.42

tatroṣya rajanīḥ pañca pūtātmā jāyate naraḥ |
na durgatimavāpnoti siddhiṃ prāpnoti cottamām ||

3.82.43

jambūmārgādupāvṛtya gacchettandulikāśramam |
na durgatimavāpnoti brahmalokaṃ ca gacchati ||

3.82.44

āgastyaṃ sara āsādya pitṛdevārcane rataḥ |
trirātropoṣito rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet ||

3.82.45

śākavṛttiḥ phalairvāpi kaumāraṃ vindate padam |
kaṇvāśramaṃ tato gacchecchrījuṣṭaṃ lokapūjitam ||

3.82.46

dharmāraṇyaṃ hi tatpuṇyamādyaṃ ca bharatarṣabha |
yatra praviṣṭamātro vai sarvapāpaiḥ pramucyate ||

3.82.47

arcayitvā pitṝndevānniyato niyatāśanaḥ |
sarvakāmasamṛddhasya yajñasya phalamaśnute ||

3.82.48

pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā yayātipatanaṃ vrajet |
hayamedhasya yajñasya phalaṃ prāpnoti tatra vai ||

3.82.49

mahākālaṃ tato gacchenniyato niyatāśanaḥ |
koṭitīrthamupaspṛśya hayamedhaphalaṃ labhet ||

3.82.50

tato gaccheta dharmajñaḥ sthāṇostīrthamumāpateḥ |
nāmnā bhadravaṭaṃ nāma triṣu lokeṣu viśrutam ||

3.82.51

tatrābhigamya ceśānaṃ gosahasraphalaṃ labhet |
mahādevaprasādācca gāṇapatyaṃ ca vindati ||

3.82.52

samṛddhamasapatnaṃ ca śriyā yuktaṃ narottamaḥ |
narmadāṃ sa samāsādya nadīṃ trailokyaviśrutām ||

3.82.53

tarpayitvā pitṝndevānagniṣṭomaphalaṃ labhet |
dakṣimaṃ sindhumāsādya brahmacārī jitendriyaḥ ||

3.82.54

agniṣṭomamavāpnoti vimānaṃ cādhirohati |
carmaṇvatīṃ samāsādya niyato niyatāśanaḥ |
rantidevābhyanujñātamagniṣṭomaphalaṃ labhet ||

3.82.55

tato gaccheta dharmajñaṃ himavatsutamarbudam |
pṛthivyāṃ yatra vai chidraṃ pūrvamāsīdyudhiṣṭhira ||

3.82.56

tatrāśramo vasiṣṭhasya triṣu lokeṣu viśrutaḥ |
tatroṣya rajanīmekāṃ gosahasraphalaṃ labhet ||

3.82.57

piṅgatīrthamupaspṛśya brahmacārī jitendriyaḥ |
kapilānāṃ naraśreṣṭha śatasya phalamaśnute ||

3.82.58

tato gaccheta rājendra prabhāsaṃ tīrthamuttamam |
tatra sannihito nityaṃ svayameva hutāśanaḥ ||

3.82.59

devatānāṃ mukhaṃ vīra jvalano'nilasārathiḥ |
tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā śuciḥ prayatamānasaḥ ||

3.82.60

agniṣṭomātirātrābhyāṃ phalaṃ prāpnoti mānavaḥ |
tato gatvā sarasvatyāḥ sāgarasya ca saṅgame ||

3.82.61

gosahasraphalaṃ tasya svargalokaṃ ca vindati |
prabhayā dīpyate nityamagnivadbharatarṣabha ||

3.82.62

tīrthe salilarājasya snātvā prayatamānasaḥ |
trirātramuṣitaḥ snātastarpayetpitṛdevatāḥ ||

3.82.63

prabhāsate yathā somaḥ sośvamedhaṃ ca vindati |
varadānaṃ tato gacchettīrthaṃ bharatasattama ||

3.82.64

viṣṇordurvāsasā yatra varo datto yudhiṣṭhira |
varadāne naraḥ snātvā gosahasraphaṃla labhet ||

3.82.65

tato dvāravatīṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ |
piṇḍārake naraḥ snātvā labhedbahu suvarṇakam ||

3.82.66

tasmiṃstīrthe mahābhāga padmalakṣaṇalakṣitāḥ |
adyāpi mudrā dṛśyante tadadbhutamarindama ||

3.82.67

triśūlāṅkāni padmāni dṛśyante kurunandana |
mahādevasya sānnidhyaṃ tatra vai puruṣarṣabha ||

3.82.68

sāgarasya ca sindhośca saṅgamaṃ prāpya durlabham |
tīrthe salilarājasya snātvā prayatamānasaḥ ||

3.82.69

tarpayitvā pitṝndevānṛṣīṃśca bharatarṣabha |
prāpnoti vāruṇaṃ lokaṃ dīpyamānaṃ svatejasā ||

3.82.70

śaṅkukarṇeśvaraṃ devamarcayitvā yudhiṣṭhira |
aśvamedhāddaśaguṇaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ ||

3.82.71

pradakṣiṇamupāvṛtya gaccheta bharatarṣabha |
tīrthaṃ kuruvaraśreṣṭha triṣu lokeṣu viśrutam ||

3.82.72

damīti nāmnā vikhyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam |
tatra brahmādayo devā upāsante maheśvaram ||

3.82.73

tatra snātvā ca pītvā ca rudraṃ devagaṇairvṛtam |
janmaprabhṛti yatpāpaṃ tatsnātasya praṇaśyati ||

3.82.74

damī cātra naraśreṣṭha sarvadevairabhiṣṭutaḥ |
tatra snātvā naravyāghra hayamedhamavāpnuyāt ||

3.82.75

gatvā yatra mahāprājña viṣṇunā prabhaviṣṇunā |
purā śaucaṃ kṛtaṃ rājanhatvā daiteyadānavān ||

3.82.76

tato gaccheta dharmajña vasordhārāmabhiṣṭutām |
gamanādeva tasyāṃ hi hayamedhaphalaṃ labhet ||

3.82.77

snātvā kuruvaraśreṣṭha prayatātmā samāhitaḥ |
tarpya devānpitṝṃścaiva viṣṇuloke mahīyate ||

3.82.78

tīrthe cātra saraḥ puṇyaṃ vasūnāṃ bharatarṣabha |
tatra snātvā ca pītvā ca vasūnāṃ sammato bhavet ||

3.82.79

sindhūttamamiti khyātaṃ sarvapāpapraṇāśanam |
tatra snātvā naraśreṣṭha labhedbahu suvarṇakam ||

3.82.80

bhadratuṅgaṃ samāsādya śuciḥ śīlasamanvitaḥ |
brahmalokamavāpnoti gatiṃ ca paramāṃ vrajet ||

3.82.81

kumārikāṇāṃ śakrasya tīrthaṃ siddhaniṣevitam |
tatra snātvā naraḥ kṣipraṃ svargalokamavāpnuyāt ||

3.82.82

reṇukāyāśca tatraiva tīrthaṃ siddhaniṣevitam |
tatra snātvā bhavedvipro nirmalaścandramā yathā ||

3.82.83

atha pañcanadaṃ gatvā niyato niyatāśanaḥ |
pañcayajñānavāpnoti kramaśo yenukīrtitāḥ ||

3.82.84

tato gaccheta rājendra bhīmāyāḥ sthānamuttamam |
tatra snātvā na yo'nyāṃ vai naro bharatasattama ||

3.82.85

devyāḥ putro bhavedrājaṃstaptakuṇḍalavigrahaḥ |
gavāṃ śatasahasrasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ ||

3.82.86

śrīkuṇḍaṃ tu samāsādya triṣu lokeṣu viśrutam |
pitāmahaṃ namaskṛtya gosahasraphalaṃ labhet ||

3.82.87

tato gaccheta dharmajña vimalaṃ tīrthamuttamam |
adyāpi yatra dṛśyante matsyāḥ sauvarṇarājatāḥ ||

3.82.88

tatra snātvā naraḥ kṣipraṃ vāsavaṃ lokamāpnuyāt |
sarvapāpaviśuddhātmā gaccheta paramāṃ gatim ||

3.82.89

vitastāṃ ca samāsādya santarpya pitṛdevatāḥ |
naraḥ phalamavāpnoti vājapeyasya bhārata ||

3.82.90

kāśmīreṣveva nāgasya bhavanaṃ takṣakasya ca |
vitastākhyamiti khyātaṃ sarvapāpapramocanam ||

3.82.91

tatra snātvā naro nūnaṃ vājapeyamavāpnuyāt |
sarvapāpaviśuddhātmā gacchecca paramāṃ gatim ||

3.82.92

tato gaccheta vaḍavāṃ triṣu lokeṣu viśrutām |
paścimāyāṃ tu sandhyāyāmupaspṛśya yathāvidhi ||

3.82.93

caruṃ saptārciṣe rājanyathāśakti nivedayet |
pitṝṇāmakṣayaṃ dānaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ ||

3.82.94

ṛṣayaḥ pitaro devā gandharvāpsarasāṃ gaṇāḥ |
guhyakāḥ kinnarā yakṣāḥ siddhā vidyādharā narāḥ ||

3.82.95

rākṣasā ditijā rudrā brahmā ca manujādhipa |
niyataḥ paramāṃ dīkṣāmāsthāyābdasahasrikīm ||

3.82.96

viṣṇoḥ prasādanaṃ kurvaṃścaruṃ ca śrapayaṃstathā |
saptabhiḥ saptabhiścaiva ṛgbhistuṣṭāva keśavam ||

3.82.97

dadāvaṣṭaguṇaiśvaryaṃ teṣāṃ tuṣṭastu keśavaḥ |
yathābhilaṣitānanyānkāmāndattvā mahīpate ||

3.82.98

tatraivāntardadhe devo vidyudabhreṣu vai yathā |
nāmnā saptacaruṃ tena khyātaṃ lokeṣu bhārata ||

3.82.99

gavāṃ śatasahasreṇa rājasūyaśatena ca |
aśvamedhasahasreṇa śreyānsaptārciṣe caruḥ ||

3.82.100

tato nivṛtto rājendra rudraṃ padamathāviśet |
arcayitvā mahādevamaśvamedhaphalaṃ labhet ||

3.82.101

maṇimantaṃ samāsādya brahmacārī samāhitaḥ |
ekarātroṣito rājannagniṣṭomaphalaṃ labhet ||

3.82.102

atha gaccheta rājendra devikāṃ lokaviśrutām |
prasūtiryatra viprāṇāṃ śrūyate bharatarṣabha ||

3.82.103

triśūlapāṇeḥ sthānaṃ ca triṣu lokeṣu viśrutam |
devikāyāṃ naraḥ snātvā samabhyarcya maheśvaram ||

3.82.104

yathāśakti caruṃ tatra nivedya bharatarṣabha |
sarvakāmasamṛddhasya yajñasya labhate phalam ||

3.82.105

kāmākhyaṃ tatra rudrasya tīrthaṃ devaniṣevitam |
tatra snātvā naraḥ kṣipraṃ siddhiṃ prāpnoti bhārata ||

3.82.106

yajanaṃ yājanaṃ caiva tathaiva brahmabālukam |
puṣpāmbhaśca upaspṛśya na śocenmaraṇaṃ gataḥ ||

3.82.107

ardhayojanavistārā pañcayojanamāyatā |
etāvatī hi devikā tu puṇyā devarṣisevitā ||

3.82.108

tato gaccheta dharmajña dīrghasatraṃ yathākramam |
tatra brahmādayo devāḥ siddhāśca paramarṣapaḥ ||

3.82.109

dīrghasatramupāsante dīkṣitā niyatavratāḥ ||

3.82.110

gamanādeva rājendra dīrghasatramarindama |
rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ prāpnoti bhārata ||

3.82.111

tato vinaśanaṃ gacchenniyato niyatāśanaḥ |
gacchatyantarhitā yatra merupṛṣṭhe sarasvatī ||

3.82.112

camasetha śivodbhede nāgodbhede ca dṛśyate |
snātvā tu camasodbhede agniṣṭomaphalaṃ labhet ||

3.82.113

śivodbhede naraḥ snātvā gosahasraphaṃla labhet |
nāgodbhede naraḥ snātvā nāgalokamavāpnuyāt ||

3.82.114

śaśayānaṃ ca rājendra tīrthamāsādya durlabham |
śatarūpapraticchannāḥ puṣkarā yatra bhārata ||

3.82.115

sarasvatyāṃ mahārāja anusaṃvatsaraṃ ca te |
dṛśyante bharataśreṣṭha vṛttāṃ vai kārtikīṃ sadā ||

3.82.116

tatra snātvā naravyāghra dyotate śaśivatsadā |
gosahasraphalaṃ caiva prāpnuyādbharatarṣabha ||

3.82.117

kumārakoṭīmāsādya niyataḥ kurunandana |
tatrābhiṣekaṃ kurvīta pitṛdevārcane rataḥ ||

3.82.118

gavāmayutamāpnoti kulaṃ caiva samuddharet |
tato gaccheta dharmajña rudrakoṭiṃ samāhitaḥ ||

3.82.119

purā yatra mahārāja munikoṭiḥ samāgatā |
harṣeṇa mahatāviṣṭā rudradarśanakāṅkṣayā ||

3.82.120

ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvaṃ drakṣyāmi vṛṣabhadhvajam |
evaṃ samprasthitā rājannṛṣayaḥ kila bhārata ||

3.82.121

tato yogīśvareṇāpi yogamāsthāya bhūpate |
teṣāṃ manyupraṇāśārthamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām ||

3.82.122

sṛṣṭā koṭīti rudrāṇāmṛṣīṇāmagrataḥ sthitā |
mayā pūrvataraṃ dṛṣṭa iti te menire pṛthak ||

3.82.123

teṣāṃ tuṣṭo mahādevo munīnāṃ bhāvitātmanām |
bhaktyā paramayā rājanvaraṃ teṣāṃ pradiṣṭavān ||

3.82.124

adya prabhṛti yuṣmākaṃ dharmavṛddhirbhaviṣyati |
tatra snātvā naravyāghra rudrakoṭyāṃ naraḥ śuciḥ ||

3.82.125

aśvamedhamavāpnoti kulaṃ caiva samuddharet |
tato gaccheta rājendra saṅgamaṃ lokaviśrutam ||

3.82.126

sarasvatyā mahāpuṇyaṃ keśavaṃ samupāsate |
yatra brahmāhayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ ||

3.82.127

abhigacchanti rājendra caitraśuklacaturdaśīm |
tatra snātvā naravyāghra vindedbahu suvarṇakam |
sarvapāpaviśuddhātmā brahmalokaṃ ca gacchati ||

3.82.128

ṛṣīṇāṃ yatra satrāṇi samāptāni narādhipa |
tatrāvasānamāsādya gosahasraphalaṃ labhet ||

Other recensions (1)

Linked texts (2)