The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.85
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.85
- Language
- Sanskrit
3.85.1
pulastya uvāca |
atha sandhyāṃ samāsādya saṃvedyaṃ tīrthamuttamam |
upaspṛśya naro vidyāṃ labhate nātra saṃśayaḥ ||
3.85.2
rāmasya ca prasādena tīrthaṃ rājankṛtaṃ purā |
tallauhityaṃ samāsādya vindyādbahu suvarṇakam ||
3.85.3
karatoyāṃ samāsādya trirātropoṣito naraḥ |
aśvamedhamavāpnoti prajāpatikṛto vidhiḥ ||
3.85.4
gaṅgāyāstatra rājendra sāgarasya ca saṅgame |
aśvamedhaṃ daśaguṇaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ ||
3.85.5
gaṅgāyāstvaparaṃ pāraṃ prāpya yaḥ snāti mānavaḥ |
trirātramuṣito rājansarvāpāpaiḥ pramucyate ||
3.85.6
tato vaitaraṇīṃ gacchetsarvapāpapramocanīm |
virajaṃ tīrthamāsādya virājati yathā śaśī ||
3.85.7
pratarecca kulaṃ puṇyaṃ sarvapāpaṃ vyapohati |
gosahasraphalaṃ labdhvā punāti svakulaṃ naraḥ ||
3.85.8
śoṇasya jyotirathyāyāḥ saṅgame niyataḥ śuciḥ |
tarpayitvā pitṝndevānagniṣṭomaphalaṃ labhet ||
3.85.9
śoṇasya narmadāyāśca prabhede kurunandana |
vaṃśagulma upaspṛśya vājimedhaphalaṃ labhet ||
3.85.10
ṛṣabhaṃ tīrthamāsādya kośalāyāṃ narādhipa |
vājapeyamavāpnoti trirātropoṣito naraḥ ||
3.85.11
gosahasraphalaṃ vindyātkulaṃ caiva samuddharet |
kośalāṃ tu samāsādya kālatīrthamupaspṛśet ||
3.85.12
vṛṣabhaikādaśaphalaṃ labhate nātra saṃśayaḥ |
puṣpavatyāmupaspṛśya trirātropoṣito naraḥ ||
3.85.13
gosahasraphalaṃ labdhvā punāti svakulaṃ nṛpa |
tato badarikātīrthaṃ snātvā bharatasattama ||
3.85.14
dīrghamāyuravāpnoti svargalokaṃ ca gacchati |
tathā campāṃ samāsādya bhāgīrathyāṃ kṛtodakaḥ ||
3.85.15
daṇḍākhyamabhigamyaiva gosahasraphalaṃ labhet |
lapeṭikāṃ tato gacchetpuṇyāṃ puṇyopaśobhitām ||
3.85.16
vājapeyamavāpnoti devaiḥ sarvaiśca pūjyate |
tato mahendramāsādya jāmadagnyaniṣevitam ||
3.85.17
rāmatīrthe naraḥ snātvā aśvamedhaphalaṃ labhet |
mataṅgasya tu kedārastatraiva kurunandana ||
3.85.18
tatra snātvā kuruśreṣṭha gosahasraphalaṃ labhet |
śrīparvataṃ samāsādya nadītīramupaspṛśet ||
3.85.19
aśvamedhamavāpnoti pūjayitvā vṛṣadhvajam |
śrīparvate mahādevo devyā saha mahādyutiḥ ||
3.85.20
nyavasatparamaprīto brahmā ca tridaśaiḥ saha |
tatra devahrade snātvā śuciḥ prayatamānasaḥ ||
3.85.21
aśvamedhamavāpnoti parāṃ siddhiṃ ca gacchati |
ṛṣabhaṃ parvataṃ gatvā pāṇḍye daivatapūjitam |
vājapeyamavāpnoti nākapṛṣṭhe ca modate ||
3.85.22
tato gaccheta kāverīṃ vṛtāmapsarasāṃ gaṇaiḥ |
tatra snātvā naro rājangosahasraphalaṃ labhet ||
3.85.23
tatastīre samudrasya kanyātīrthamupaspṛśet |
tattoyaṃ spṛśya rājendra sarvapāpaiḥ pramucyate ||
3.85.24
atha gokarṇamāsādya triṣu lokeṣu viśrutam |
samudramadhye rājendra sarvalokanamaskṛtam ||
3.85.25
yatra brahmādayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ |
bhūtayakṣapiśācāśca kinnarāḥ samahoragāḥ ||
3.85.26
siddhacāraṇagandharvamānuṣāḥ pannagāstathā |
saritaḥ sāgarāḥ śailā upāsanta umāpatim ||
3.85.27
tatreśānaṃ samabhyarcya trirātropoṣito naraḥ |
aśvamedhamavāpnoti gāṇapatyaṃ ca vindati ||
3.85.28
uṣya dvādaśarātraṃ tu pūtātmā ca bhavennaraḥ |
tata eva ca gāyatryāḥ sthānaṃ trailokyapūjitam ||
3.85.29
trirātramuṣitastatra gosahasraphalaṃ labhet |
nidarśanaṃ ca pratyakṣaṃ brāhmaṇānāṃ narādhipa ||
3.85.30
gāyatrīṃ paṭhate yastu yonisaṅkarajastathā |
gāthā ca gāthikā cāpi tasya sampadyate nṛpa ||
3.85.31
abrāhmaṇasya sāvitrīṃ paṭhatastu praṇaśyati |
saṃvartasya tu viprarṣervāpīmāsādya durlabhām ||
3.85.32
rūpasya bhāgī bhavati subhagaśca prajāpate |
tato veṇāṃ samāsādya trirātropoṣito naraḥ ||
3.85.33
mayūrahaṃsasaṃyuktaṃ vimānaṃ labhate naraḥ |
tato godāvarīṃ prāpya nityaṃ siddhaniṣevitām ||
3.85.34
gavāṃ medhamavāpnoti vāsukerlokamuttamam |
veṇāyāḥ saṅgame snātvā vājimedhaphalaṃ labhet ||
3.85.35
varadāsaṅgame snātvā gosahasraphalaṃ labhet |
brahmasthānaṃ samāsādya trirātropoṣito naraḥ ||
3.85.36
gosahasraphalaṃ vindyātsvargalokaṃ ca gacchati |
kuśaplavanamāsādya brahmacārī samāhitaḥ ||
3.85.37
trirātramuṣitaḥ snātvā aśvamedhaphalaṃ labhet |
tato devahrade'raṇye kṛṣṇaveṇājalodbhave ||
3.85.38
jātismarahrade snātvā bhavejjātismaro naraḥ |
yatra kratuśatairiṣṭvā devarājo divaṃ gataḥ ||
3.85.39
agniṣṭomaphalaṃ vindyādgamanādeva bhārata |
tataḥ sarvahrade snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||
3.85.40
tato vāpīṃ mahāpuṇyāṃ payoṣṇīṃ saritāṃ varām |
pitṛdevārcanarato gosahasraphalaṃ labhet ||
3.85.41
daṇḍakāraṇyamāsādya puṇyaṃ rājannupaspṛśet |
gosahasraphalaṃ tasya snātamātrasya bhārata ||
3.85.42
śarabhaṅgāśramaṃ gatvā śukasya ca mahātmanaḥ |
na durgatimavāpnoti punāti ca kulaṃ naraḥ ||
3.85.43
tataḥ śūrpārakaṃ gacchejjāmadagnyaniṣevitam |
rāmatīrthe naraḥ snātvā vindyādbahusuvarṇakam ||
3.85.44
saptagodāvare snātvā niyato niyatāśanaḥ |
mahatpuṇyamavāpnoti devalokaṃ ca gacchati ||
3.85.45
tato devapathaṃ gatvā niyato niyatāśanaḥ |
devasatrasya yatpuṇyaṃ tadevāpnoti mānavaḥ ||
3.85.46
tuṅgakāraṇyamāsādya brahmacārī jitendriyaḥ |
vedānadhyāpayattatra ṛṣiḥ sārasvataḥ purā ||
3.85.47
tatra vedeṣu naṣṭeṣu muneraṅgirasaḥ sutaḥ |
ṛṣīṇāmuttarīyeṣu sūpaviṣṭo yathāsukham ||
3.85.48
oṅkāreṇa yathānyāyaṃ samyaguccāritena ha |
yena yatpūrvamabhyastaṃ tatsarvaṃ samupasthitam ||
3.85.49
ṛṣayastatra devāśca varuṇo'gniḥ prajāpatiḥ |
harirnārāyaṇastatra mahādevastathaiva ca ||
3.85.50
pitāmahaśca bhagavāndevaiḥ saha mahādyutiḥ |
bhṛguṃ niyojayāmāsa yājanārthe mahādyutim ||
3.85.51
tataḥ sa cakre bhagavānṛṣīṇāṃ vidhivattadā |
sarveṣāṃ punarādhānaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā ||
3.85.52
ājyabhāgena tatrāgniṃ tarpayitvā yathāvidhi |
devāḥ svabhavanaṃ yātā ṛṣayaśca yathākramam ||
3.85.53
tadaraṇyaṃ praviṣṭasya tuṅgakaṃ rājasattama |
pāpaṃ praṇaśyatyakhilaṃ striyo vā puruṣasya vā ||
3.85.54
tatra māsaṃ vaseddhīro niyato niyatāśanaḥ |
brahmalokaṃ vrajedrājankulaṃ caiva samuddharet ||
3.85.55
medhāvikaṃ samāsādya pitṝndevāṃśca tarpayet |
agniṣṭomamavāpnoti smṛtiṃ medhāṃ ca vindati ||
3.85.56
atra kālañjaraṃ gatvā parvataṃ lokaviśrutam |
tatra devahrade snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||
3.85.57
yo snātaḥ snāpayettatra girau kālañjare nṛpa |
svargaloke mahīyeta naro nāstyatra saṃśayaḥ ||
3.85.58
tato girivaraśreṣṭhe citrakūṭe viśāmpate |
mandākinīṃ samāsādya sarvapāpapraṇāśinīm ||
3.85.59
tatrābhiṣekaṃ kurvāṇaḥ pitṛdevārcane rataḥ |
aśvamedhamavāpnoti gatiṃ ca paramāṃ vrajet ||
3.85.60
tato gaccheta dharmajña bhartṛsthānamanuttamam |
yatra nityaṃ mahāseno guhaḥ sannihito nṛpa ||
3.85.61
tatra gatvā nṛpaśreṣṭha gamanādeva siddhyati |
koṭitīrthe naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||
3.85.62
pradakṣiṇamupāvṛtya jyeṣṭhasthānaṃ vrajennaraḥ |
abhigamya mahādevaṃ virājati yathā śaśī ||
3.85.63
tatra kūpe mahārāja viśrutā bharatarṣabha |
samudrāstatra catvāro nivasanti yudhiṣṭhira ||
3.85.64
tatropaspṛśya rājendra pitṛdevārcane rataḥ |
niyatātmā naraḥ pūto gaccheta paramāṃ gatim ||
3.85.65
tato gaccheta rājendra śṛṅgaverapuraṃ mahat |
yatra tīrṇo mahārāja rāmo dāśarathiḥ purā ||
3.85.66
tasmiṃstīrthe mahābāho snātvā pāpaiḥ pramucyate |
gaṅgāyāṃ tu naraḥ snātvā brahmacārī samāhitaḥ ||
3.85.67
vidhūtapāpmā bhavati vājapeyaṃ ca vindati |
tato muñjavaṭaṃ gacchetsthānaṃ devasya dhīmataḥ ||
3.85.68
abhigamya mahādevamabhivādya ca bhārata |
pradakṣiṇamupāvṛtya gāṇapatyamavāpnuyāt ||
3.85.69
tasmiṃstīrthe tu jāhnavyāṃ snātvā pāpaiḥ pramucyate |
tato gaccheta rājendra prayāgamṛṣisaṃstutam ||
3.85.70
yatra brahmādayo devā diśaśca sadigīśvarāḥ |
lokapālāśca sādhyāśca pitaro lokasammatāḥ ||
3.85.71
sanatkumārapramukhāstathaiva paramarṣayaḥ |
aṅgiraḥpramukhāścaiva tathā brahmarṣayomalāḥ ||
3.85.72
tathā nāgāḥ suparṇaśca siddhāścakracarāstathā |
saritaḥ sāgarāścaiva gandharvāpsaraso'pi ca ||
3.85.73
hariśca bhagavānāste prajāpatipuraskṛtaḥ |
tatra trīṇyagnikuṇḍāni yeṣāṃ madhyena jāhnavī ||
3.85.74
vegena samatikrāntā sarvatīrthapuraskṛtā |
tapanasya sutā devī triṣu lokeṣu viśrutā ||
3.85.75
yamunā gaṅgayā sārdhaṃ saṅgatā lokapāvanī |
gaṅgāyamunayormadhyaṃ pṛthivyā jaghanaṃ smṛtam ||
3.85.76
prayāgaṃ jaghanasthānamupasthamṛṣayo viduḥ |
prayāgaṃ sapratiṣṭhānaṃ kambalāśvatarau tathā ||
3.85.77
tīrthaṃ bhogavatī caiva vedireṣā prajāpateḥ |
tatra vedāśca yajñāśca mūrtimanto yudhiṣṭhira ||
3.85.78
prajāpatimupāsante ṛṣayaśca tapodhanāḥ |
yajante kratubhirdevāstathā cakradharā nṛpāḥ ||
3.85.79
tataḥ puṇyatamaṃ nāma triṣu lokeṣu bhārata |
prayāgaṃ sarvatīrthebhyaḥ pravadantyadhikaṃ vibho ||
3.85.80
gamanāttasya tīrthasya nāmasaṅkīrtanādapi |
mṛtyukālabhayāccāpi naraḥ pāpātpramucyate ||
3.85.81
tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātsaṅgame lokaviśrute |
puṇyaṃ sa phalamāpnoti rājasūyāśvamedhayoḥ ||
3.85.82
eṣā yajanabhūmirhi devānāmabhisaṃskṛtā |
tatra dattaṃ sūkṣmamapi mahadbhavati bhārata ||
3.85.83
na vedavacanāttāta na lokavacanādapi |
matirutkramaṇīyā te prayāgamaraṇaṃ prati ||
3.85.84
daśa tīrtasahasrāṇi ṣaṣṭiḥ koṭyastathāparāḥ |
yeṣāṃ sānnidhyamatraiva kīrtitaṃ kurundana ||
3.85.85
caturvidye ca yatpuṇyaṃ satyavādiṣu caiva yat |
snāta eva tadāpnoti gaṅgāyamunasaṅgame ||
3.85.86
tatra bhogavatī nāma vāsukestīrthamuttamam |
tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātsośvamedhaphalaṃ labhet ||
3.85.87
tatra haṃsaprapatanaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutam |
daśāśvamedhikaṃ caiva gaṅgāyāṃ kurunandana ||
3.85.88
kurukṣetrasamā gaṅgā yatra tatrāvagāhitā |
viśeṣo vai kanakhale prayāge paramaṃ mahat ||
3.85.89
yadyakāryaśataṃ kṛtvā kṛtaṃ gaṅgāvasecanam |
sarvaṃ tattasya gaṅgāpo dahatyagnirivendhanam ||
3.85.90
sarvaṃ kṛtayuge puṇyaṃ tretāyāṃ puṣkaraṃ smṛtam |
dvāparepi kurukṣetraṃ gaṅgā kaliyuge smṛtā ||
3.85.91
puṣkare tu tapastapyeddānaṃ dadyānmahālaye |
malaye tvagnimārohedbhṛgutuṅge tvanāśanam ||
3.85.92
puṣkare tu kurukṣetre ragaṅgāyāṃ magadheṣu ca |
snātvā tārayate jantuḥ saptasaptāvarāṃstathā ||
3.85.93
punāti kīrtitā pāpaṃ dṛṣṭā bhadraṃ prayacchati |
avagāḍhā ca pītā ca punātyāsaptamaṃ kulam ||
3.85.94
yāvadasthi manuṣyasya gaṅgāyāḥ spṛśate jalam |
tāvatsa puruṣo rājansvargaloke mahīpate ||
3.85.95
yathā puṇyāni tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca |
upāsya puṇyaṃ labdhvā ca bhavatyamaralokabhāk ||
3.85.96
na gaṅgāsadṛśaṃ tīrthaṃ na devaḥ keśavātparaḥ |
brāhmaṇebhyaḥ paraṃ nāsti evamāha pitāmahaḥ ||
3.85.97
yatra gaṅgā mahārāja sa deśastattapokavanam |
siddhikṣetraṃ ca tajjñeyaṃ gaṅgātīrasamāśritam ||
3.85.98
idaṃ satyaṃ dvijātīnāṃ sādhūnāmātmajasya ca |
suhṛdāṃ ca japetkarṇe śiṣyasyānugatasya ca ||
3.85.99
idaṃ dhanyamidaṃ medhyamidaṃ svargyamanuttamam |
idaṃ puṇyamidaṃ ramyaṃ pāvanaṃ dharmyamuttamam ||
3.85.100
maharṣīṇāmidaṃ guhyaṃ sarvapāpapramocanam |
adhītya dvijamadhye ca nirmalaḥ svargamāpnuyāt ||
3.85.101
śrīmatsvargyaṃ tathā puṇyaṃ sapatnaśamanaṃ śivam |
medhājananamagryaṃ vai tīrthavaṃśānukīrtanam ||
3.85.102
aputro labhate putramadhano dhanamāpnuyāt |
mahīṃ vijayate rājā vaiśyo dhanamavāpnuyāt ||
3.85.103
śūdro yathepsitānkāmānbrāhmaṇaḥ pāragaḥ paṭhan |
yaścedaṃ śṛṇuyānnityaṃ tīrthapuṇyaṃ naraḥ śuciḥ ||
3.85.104
jātīḥ sa smarate bahvīrnākapṛṣṭhe ca modate |
gamyānyapi ca tīrthāni kīrtitānyagamāni ca ||
3.85.105
manasā tāni gaccheta sarvatīrthasamīkṣayā |
etāni vasubhiḥ sādhyairādityairmarudaśvibhiḥ ||
3.85.106
ṛṣibhirdevakalpaiśca snātāni sukṛtaiṣibhiḥ |
evaṃ tvamapi kauravya vidhinānena suvrata ||
3.85.107
vrata tīrthāni niyataḥ puṇyaṃ puṇyena vardhayan |
bhāvitaiḥ karaṇaiḥ pūrvamāstikyācchrutidarśanāt ||
3.85.108
prāpyante tāni tīrthāni sadbhiḥ śāstrānudarśibhiḥ |
nāvratī nākṛtātmā ca nāśucirna ca taskaraḥ ||
3.85.109
snāti tīrtheṣu kauravya na ca vakramatirnaraḥ |
tvayā tu samyagvṛttena nityaṃ dharmārthadarśinā ||
3.85.110
pitā pitāmahaścaiva sarve ca prapitāmahāḥ |
pitāmahapurogāśca devāḥ sarṣigaṇā nṛpa ||
3.85.111
tava dharmeṇa dharmajña nityamevābhitoṣitāḥ |
avāpsyasi tvaṃ lokānvai vasūnāṃ vāsavopama |
kīrtiṃ ca mahātīṃ bhīṣma prāpsyase bhuvi śāśvatīm ||
3.85.112
nārada uvāca |
evamuktvābhyanujñāya pulastyo bhagavānṛṣiḥ |
prītaḥ prītena manasā tatraivāntaradhīyata ||
3.85.113
bhīṣmaśca kuruśārdūla śāstratattvārthadarśivān |
pulastyavacanāccaiva pṛthivīṃ paricakrame ||
3.85.114
evameṣā mahābhāgā pratiṣṭhāne pratiṣṭhitā |
tīrthayātrā mahāpuṇyā sarvapāpapramocanī ||
3.85.115
anena vidhinā yastu pṛthivīṃ sañcariṣyati |
aśvamedhaśataṃ sāgraṃ phalaṃ pretya sa bhokṣyati ||
3.85.116
tataścāṣṭaguṇaṃ pārtha prāpsyase dharmamuttamam |
bhīṣmaḥ kurūṇāṃ pravaro yathāpūrvamavāptavān ||
3.85.117
netā ca tvamṛṣīnyasmāttena teṣṭaguṇaṃ phalam |
rakṣogaṇavikīrṇāni tīrthānyetāni bhārata |
na gatāni manuṣyendraistvāmṛte kurunandana ||
3.85.118
idaṃ devarṣicaritaṃ sarvatīrthābhisaṃvṛtam |
yaḥ paṭhetkulyamutthāya sarvapāpaiḥ pramucyate ||
3.85.119
ṛṣimukhyāḥ sadā yatra vālmīkistvatha kaśyapaḥ |
ātreyaḥ kuṇḍajaṭharo viśvāmitrotha gautamaḥ ||
3.85.120
asito devalaścaiva mārkaṇḍeyo'tha gālavaḥ |
bharadvājo vasiṣṭhaśca muniruddālakastathā ||
3.85.121
śaunakaḥ saha putreṇa vyāsaśca tapatāṃ varaḥ |
durvāsāśca muniśreṣṭho jābāliśca mahātapāḥ ||
3.85.122
ete ṛṣivarāḥ sarve tvatpratīkṣāstapodhanāḥ |
ebhiḥ saha mahārāja tīrthānyetānyanuvraja ||
3.85.123
eṣa te lomaśo nāma maharṣiramitadyutiḥ |
sameṣyati mahārāja tena sārdhamanuvraja ||
3.85.124
mayāpi saha dharmajña tīrthānyetānyanukramāt |
prāpsyase mahatīṃ kīrtiṃ yathā rājā mahābhiṣaḥ ||
3.85.125
yathā yayātirdharmātmā yathā rājā purūravāḥ |
tathā tvaṃ rājaśārdūla svena dharmeṇa śobhase ||
3.85.126
yathā bhagīratho rājā yathā rāmaśca viśrutaḥ |
tathā tvaṃ sarvarājabhyo bhrājase raśmivāniva ||
3.85.127
yathā manuryathekṣvākuryathā pūrurmahāyaśāḥ |
yathā vainyo mahārāja tathā tvamapi viśrutaḥ ||
3.85.128
yathā ca vṛtrahā sarvānsapatnānnirdahanpurā |
trailokyaṃ pālayāmāsa devarāḍvigatajvaraḥ ||
3.85.129
tathā śatrukṣayaṃ kṛtvā tvaṃ prajāḥ pālayiṣyasi |
svadharmavijitāmurvīṃ prāpya rājīvalocana ||
3.85.130
khyātiṃ yāsyasi dharmeṇa kārtavīryārjuno yathā ||
3.85.131
vaiśampāyana uvāca |
evamāśvāsya rājānaṃ nārado bhagavānṛṣiḥ |
anujñāpya mahārāja tatraivāntaradhīyata ||
3.85.132
yudhiṣṭhiro'pi dharmātmā tamevārthaṃ vicintayan |
tīrthayātrāśritaṃ puṇyamṛṣīṇāṃ pratyavedayat ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (2)
- Samūrtārcanādhikaraṇa — Atri, Sanskrit
- Rāmārcanacandrikā (Ānandavanayati) (ed1925) — Sanskrit