Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.85

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.85

Language
Sanskrit

3.85.1

pulastya uvāca |
atha sandhyāṃ samāsādya saṃvedyaṃ tīrthamuttamam |
upaspṛśya naro vidyāṃ labhate nātra saṃśayaḥ ||

3.85.2

rāmasya ca prasādena tīrthaṃ rājankṛtaṃ purā |
tallauhityaṃ samāsādya vindyādbahu suvarṇakam ||

3.85.3

karatoyāṃ samāsādya trirātropoṣito naraḥ |
aśvamedhamavāpnoti prajāpatikṛto vidhiḥ ||

3.85.4

gaṅgāyāstatra rājendra sāgarasya ca saṅgame |
aśvamedhaṃ daśaguṇaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ ||

3.85.5

gaṅgāyāstvaparaṃ pāraṃ prāpya yaḥ snāti mānavaḥ |
trirātramuṣito rājansarvāpāpaiḥ pramucyate ||

3.85.6

tato vaitaraṇīṃ gacchetsarvapāpapramocanīm |
virajaṃ tīrthamāsādya virājati yathā śaśī ||

3.85.7

pratarecca kulaṃ puṇyaṃ sarvapāpaṃ vyapohati |
gosahasraphalaṃ labdhvā punāti svakulaṃ naraḥ ||

3.85.8

śoṇasya jyotirathyāyāḥ saṅgame niyataḥ śuciḥ |
tarpayitvā pitṝndevānagniṣṭomaphalaṃ labhet ||

3.85.9

śoṇasya narmadāyāśca prabhede kurunandana |
vaṃśagulma upaspṛśya vājimedhaphalaṃ labhet ||

3.85.10

ṛṣabhaṃ tīrthamāsādya kośalāyāṃ narādhipa |
vājapeyamavāpnoti trirātropoṣito naraḥ ||

3.85.11

gosahasraphalaṃ vindyātkulaṃ caiva samuddharet |
kośalāṃ tu samāsādya kālatīrthamupaspṛśet ||

3.85.12

vṛṣabhaikādaśaphalaṃ labhate nātra saṃśayaḥ |
puṣpavatyāmupaspṛśya trirātropoṣito naraḥ ||

3.85.13

gosahasraphalaṃ labdhvā punāti svakulaṃ nṛpa |
tato badarikātīrthaṃ snātvā bharatasattama ||

3.85.14

dīrghamāyuravāpnoti svargalokaṃ ca gacchati |
tathā campāṃ samāsādya bhāgīrathyāṃ kṛtodakaḥ ||

3.85.15

daṇḍākhyamabhigamyaiva gosahasraphalaṃ labhet |
lapeṭikāṃ tato gacchetpuṇyāṃ puṇyopaśobhitām ||

3.85.16

vājapeyamavāpnoti devaiḥ sarvaiśca pūjyate |
tato mahendramāsādya jāmadagnyaniṣevitam ||

3.85.17

rāmatīrthe naraḥ snātvā aśvamedhaphalaṃ labhet |
mataṅgasya tu kedārastatraiva kurunandana ||

3.85.18

tatra snātvā kuruśreṣṭha gosahasraphalaṃ labhet |
śrīparvataṃ samāsādya nadītīramupaspṛśet ||

3.85.19

aśvamedhamavāpnoti pūjayitvā vṛṣadhvajam |
śrīparvate mahādevo devyā saha mahādyutiḥ ||

3.85.20

nyavasatparamaprīto brahmā ca tridaśaiḥ saha |
tatra devahrade snātvā śuciḥ prayatamānasaḥ ||

3.85.21

aśvamedhamavāpnoti parāṃ siddhiṃ ca gacchati |
ṛṣabhaṃ parvataṃ gatvā pāṇḍye daivatapūjitam |
vājapeyamavāpnoti nākapṛṣṭhe ca modate ||

3.85.22

tato gaccheta kāverīṃ vṛtāmapsarasāṃ gaṇaiḥ |
tatra snātvā naro rājangosahasraphalaṃ labhet ||

3.85.23

tatastīre samudrasya kanyātīrthamupaspṛśet |
tattoyaṃ spṛśya rājendra sarvapāpaiḥ pramucyate ||

3.85.24

atha gokarṇamāsādya triṣu lokeṣu viśrutam |
samudramadhye rājendra sarvalokanamaskṛtam ||

3.85.25

yatra brahmādayo devā ṛṣayaśca tapodhanāḥ |
bhūtayakṣapiśācāśca kinnarāḥ samahoragāḥ ||

3.85.26

siddhacāraṇagandharvamānuṣāḥ pannagāstathā |
saritaḥ sāgarāḥ śailā upāsanta umāpatim ||

3.85.27

tatreśānaṃ samabhyarcya trirātropoṣito naraḥ |
aśvamedhamavāpnoti gāṇapatyaṃ ca vindati ||

3.85.28

uṣya dvādaśarātraṃ tu pūtātmā ca bhavennaraḥ |
tata eva ca gāyatryāḥ sthānaṃ trailokyapūjitam ||

3.85.29

trirātramuṣitastatra gosahasraphalaṃ labhet |
nidarśanaṃ ca pratyakṣaṃ brāhmaṇānāṃ narādhipa ||

3.85.30

gāyatrīṃ paṭhate yastu yonisaṅkarajastathā |
gāthā ca gāthikā cāpi tasya sampadyate nṛpa ||

3.85.31

abrāhmaṇasya sāvitrīṃ paṭhatastu praṇaśyati |
saṃvartasya tu viprarṣervāpīmāsādya durlabhām ||

3.85.32

rūpasya bhāgī bhavati subhagaśca prajāpate |
tato veṇāṃ samāsādya trirātropoṣito naraḥ ||

3.85.33

mayūrahaṃsasaṃyuktaṃ vimānaṃ labhate naraḥ |
tato godāvarīṃ prāpya nityaṃ siddhaniṣevitām ||

3.85.34

gavāṃ medhamavāpnoti vāsukerlokamuttamam |
veṇāyāḥ saṅgame snātvā vājimedhaphalaṃ labhet ||

3.85.35

varadāsaṅgame snātvā gosahasraphalaṃ labhet |
brahmasthānaṃ samāsādya trirātropoṣito naraḥ ||

3.85.36

gosahasraphalaṃ vindyātsvargalokaṃ ca gacchati |
kuśaplavanamāsādya brahmacārī samāhitaḥ ||

3.85.37

trirātramuṣitaḥ snātvā aśvamedhaphalaṃ labhet |
tato devahrade'raṇye kṛṣṇaveṇājalodbhave ||

3.85.38

jātismarahrade snātvā bhavejjātismaro naraḥ |
yatra kratuśatairiṣṭvā devarājo divaṃ gataḥ ||

3.85.39

agniṣṭomaphalaṃ vindyādgamanādeva bhārata |
tataḥ sarvahrade snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||

3.85.40

tato vāpīṃ mahāpuṇyāṃ payoṣṇīṃ saritāṃ varām |
pitṛdevārcanarato gosahasraphalaṃ labhet ||

3.85.41

daṇḍakāraṇyamāsādya puṇyaṃ rājannupaspṛśet |
gosahasraphalaṃ tasya snātamātrasya bhārata ||

3.85.42

śarabhaṅgāśramaṃ gatvā śukasya ca mahātmanaḥ |
na durgatimavāpnoti punāti ca kulaṃ naraḥ ||

3.85.43

tataḥ śūrpārakaṃ gacchejjāmadagnyaniṣevitam |
rāmatīrthe naraḥ snātvā vindyādbahusuvarṇakam ||

3.85.44

saptagodāvare snātvā niyato niyatāśanaḥ |
mahatpuṇyamavāpnoti devalokaṃ ca gacchati ||

3.85.45

tato devapathaṃ gatvā niyato niyatāśanaḥ |
devasatrasya yatpuṇyaṃ tadevāpnoti mānavaḥ ||

3.85.46

tuṅgakāraṇyamāsādya brahmacārī jitendriyaḥ |
vedānadhyāpayattatra ṛṣiḥ sārasvataḥ purā ||

3.85.47

tatra vedeṣu naṣṭeṣu muneraṅgirasaḥ sutaḥ |
ṛṣīṇāmuttarīyeṣu sūpaviṣṭo yathāsukham ||

3.85.48

oṅkāreṇa yathānyāyaṃ samyaguccāritena ha |
yena yatpūrvamabhyastaṃ tatsarvaṃ samupasthitam ||

3.85.49

ṛṣayastatra devāśca varuṇo'gniḥ prajāpatiḥ |
harirnārāyaṇastatra mahādevastathaiva ca ||

3.85.50

pitāmahaśca bhagavāndevaiḥ saha mahādyutiḥ |
bhṛguṃ niyojayāmāsa yājanārthe mahādyutim ||

3.85.51

tataḥ sa cakre bhagavānṛṣīṇāṃ vidhivattadā |
sarveṣāṃ punarādhānaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā ||

3.85.52

ājyabhāgena tatrāgniṃ tarpayitvā yathāvidhi |
devāḥ svabhavanaṃ yātā ṛṣayaśca yathākramam ||

3.85.53

tadaraṇyaṃ praviṣṭasya tuṅgakaṃ rājasattama |
pāpaṃ praṇaśyatyakhilaṃ striyo vā puruṣasya vā ||

3.85.54

tatra māsaṃ vaseddhīro niyato niyatāśanaḥ |
brahmalokaṃ vrajedrājankulaṃ caiva samuddharet ||

3.85.55

medhāvikaṃ samāsādya pitṝndevāṃśca tarpayet |
agniṣṭomamavāpnoti smṛtiṃ medhāṃ ca vindati ||

3.85.56

atra kālañjaraṃ gatvā parvataṃ lokaviśrutam |
tatra devahrade snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||

3.85.57

yo snātaḥ snāpayettatra girau kālañjare nṛpa |
svargaloke mahīyeta naro nāstyatra saṃśayaḥ ||

3.85.58

tato girivaraśreṣṭhe citrakūṭe viśāmpate |
mandākinīṃ samāsādya sarvapāpapraṇāśinīm ||

3.85.59

tatrābhiṣekaṃ kurvāṇaḥ pitṛdevārcane rataḥ |
aśvamedhamavāpnoti gatiṃ ca paramāṃ vrajet ||

3.85.60

tato gaccheta dharmajña bhartṛsthānamanuttamam |
yatra nityaṃ mahāseno guhaḥ sannihito nṛpa ||

3.85.61

tatra gatvā nṛpaśreṣṭha gamanādeva siddhyati |
koṭitīrthe naraḥ snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||

3.85.62

pradakṣiṇamupāvṛtya jyeṣṭhasthānaṃ vrajennaraḥ |
abhigamya mahādevaṃ virājati yathā śaśī ||

3.85.63

tatra kūpe mahārāja viśrutā bharatarṣabha |
samudrāstatra catvāro nivasanti yudhiṣṭhira ||

3.85.64

tatropaspṛśya rājendra pitṛdevārcane rataḥ |
niyatātmā naraḥ pūto gaccheta paramāṃ gatim ||

3.85.65

tato gaccheta rājendra śṛṅgaverapuraṃ mahat |
yatra tīrṇo mahārāja rāmo dāśarathiḥ purā ||

3.85.66

tasmiṃstīrthe mahābāho snātvā pāpaiḥ pramucyate |
gaṅgāyāṃ tu naraḥ snātvā brahmacārī samāhitaḥ ||

3.85.67

vidhūtapāpmā bhavati vājapeyaṃ ca vindati |
tato muñjavaṭaṃ gacchetsthānaṃ devasya dhīmataḥ ||

3.85.68

abhigamya mahādevamabhivādya ca bhārata |
pradakṣiṇamupāvṛtya gāṇapatyamavāpnuyāt ||

3.85.69

tasmiṃstīrthe tu jāhnavyāṃ snātvā pāpaiḥ pramucyate |
tato gaccheta rājendra prayāgamṛṣisaṃstutam ||

3.85.70

yatra brahmādayo devā diśaśca sadigīśvarāḥ |
lokapālāśca sādhyāśca pitaro lokasammatāḥ ||

3.85.71

sanatkumārapramukhāstathaiva paramarṣayaḥ |
aṅgiraḥpramukhāścaiva tathā brahmarṣayomalāḥ ||

3.85.72

tathā nāgāḥ suparṇaśca siddhāścakracarāstathā |
saritaḥ sāgarāścaiva gandharvāpsaraso'pi ca ||

3.85.73

hariśca bhagavānāste prajāpatipuraskṛtaḥ |
tatra trīṇyagnikuṇḍāni yeṣāṃ madhyena jāhnavī ||

3.85.74

vegena samatikrāntā sarvatīrthapuraskṛtā |
tapanasya sutā devī triṣu lokeṣu viśrutā ||

3.85.75

yamunā gaṅgayā sārdhaṃ saṅgatā lokapāvanī |
gaṅgāyamunayormadhyaṃ pṛthivyā jaghanaṃ smṛtam ||

3.85.76

prayāgaṃ jaghanasthānamupasthamṛṣayo viduḥ |
prayāgaṃ sapratiṣṭhānaṃ kambalāśvatarau tathā ||

3.85.77

tīrthaṃ bhogavatī caiva vedireṣā prajāpateḥ |
tatra vedāśca yajñāśca mūrtimanto yudhiṣṭhira ||

3.85.78

prajāpatimupāsante ṛṣayaśca tapodhanāḥ |
yajante kratubhirdevāstathā cakradharā nṛpāḥ ||

3.85.79

tataḥ puṇyatamaṃ nāma triṣu lokeṣu bhārata |
prayāgaṃ sarvatīrthebhyaḥ pravadantyadhikaṃ vibho ||

3.85.80

gamanāttasya tīrthasya nāmasaṅkīrtanādapi |
mṛtyukālabhayāccāpi naraḥ pāpātpramucyate ||

3.85.81

tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātsaṅgame lokaviśrute |
puṇyaṃ sa phalamāpnoti rājasūyāśvamedhayoḥ ||

3.85.82

eṣā yajanabhūmirhi devānāmabhisaṃskṛtā |
tatra dattaṃ sūkṣmamapi mahadbhavati bhārata ||

3.85.83

na vedavacanāttāta na lokavacanādapi |
matirutkramaṇīyā te prayāgamaraṇaṃ prati ||

3.85.84

daśa tīrtasahasrāṇi ṣaṣṭiḥ koṭyastathāparāḥ |
yeṣāṃ sānnidhyamatraiva kīrtitaṃ kurundana ||

3.85.85

caturvidye ca yatpuṇyaṃ satyavādiṣu caiva yat |
snāta eva tadāpnoti gaṅgāyamunasaṅgame ||

3.85.86

tatra bhogavatī nāma vāsukestīrthamuttamam |
tatrābhiṣekaṃ yaḥ kuryātsośvamedhaphalaṃ labhet ||

3.85.87

tatra haṃsaprapatanaṃ tīrthaṃ trailokyaviśrutam |
daśāśvamedhikaṃ caiva gaṅgāyāṃ kurunandana ||

3.85.88

kurukṣetrasamā gaṅgā yatra tatrāvagāhitā |
viśeṣo vai kanakhale prayāge paramaṃ mahat ||

3.85.89

yadyakāryaśataṃ kṛtvā kṛtaṃ gaṅgāvasecanam |
sarvaṃ tattasya gaṅgāpo dahatyagnirivendhanam ||

3.85.90

sarvaṃ kṛtayuge puṇyaṃ tretāyāṃ puṣkaraṃ smṛtam |
dvāparepi kurukṣetraṃ gaṅgā kaliyuge smṛtā ||

3.85.91

puṣkare tu tapastapyeddānaṃ dadyānmahālaye |
malaye tvagnimārohedbhṛgutuṅge tvanāśanam ||

3.85.92

puṣkare tu kurukṣetre ragaṅgāyāṃ magadheṣu ca |
snātvā tārayate jantuḥ saptasaptāvarāṃstathā ||

3.85.93

punāti kīrtitā pāpaṃ dṛṣṭā bhadraṃ prayacchati |
avagāḍhā ca pītā ca punātyāsaptamaṃ kulam ||

3.85.94

yāvadasthi manuṣyasya gaṅgāyāḥ spṛśate jalam |
tāvatsa puruṣo rājansvargaloke mahīpate ||

3.85.95

yathā puṇyāni tīrthāni puṇyānyāyatanāni ca |
upāsya puṇyaṃ labdhvā ca bhavatyamaralokabhāk ||

3.85.96

na gaṅgāsadṛśaṃ tīrthaṃ na devaḥ keśavātparaḥ |
brāhmaṇebhyaḥ paraṃ nāsti evamāha pitāmahaḥ ||

3.85.97

yatra gaṅgā mahārāja sa deśastattapokavanam |
siddhikṣetraṃ ca tajjñeyaṃ gaṅgātīrasamāśritam ||

3.85.98

idaṃ satyaṃ dvijātīnāṃ sādhūnāmātmajasya ca |
suhṛdāṃ ca japetkarṇe śiṣyasyānugatasya ca ||

3.85.99

idaṃ dhanyamidaṃ medhyamidaṃ svargyamanuttamam |
idaṃ puṇyamidaṃ ramyaṃ pāvanaṃ dharmyamuttamam ||

3.85.100

maharṣīṇāmidaṃ guhyaṃ sarvapāpapramocanam |
adhītya dvijamadhye ca nirmalaḥ svargamāpnuyāt ||

3.85.101

śrīmatsvargyaṃ tathā puṇyaṃ sapatnaśamanaṃ śivam |
medhājananamagryaṃ vai tīrthavaṃśānukīrtanam ||

3.85.102

aputro labhate putramadhano dhanamāpnuyāt |
mahīṃ vijayate rājā vaiśyo dhanamavāpnuyāt ||

3.85.103

śūdro yathepsitānkāmānbrāhmaṇaḥ pāragaḥ paṭhan |
yaścedaṃ śṛṇuyānnityaṃ tīrthapuṇyaṃ naraḥ śuciḥ ||

3.85.104

jātīḥ sa smarate bahvīrnākapṛṣṭhe ca modate |
gamyānyapi ca tīrthāni kīrtitānyagamāni ca ||

3.85.105

manasā tāni gaccheta sarvatīrthasamīkṣayā |
etāni vasubhiḥ sādhyairādityairmarudaśvibhiḥ ||

3.85.106

ṛṣibhirdevakalpaiśca snātāni sukṛtaiṣibhiḥ |
evaṃ tvamapi kauravya vidhinānena suvrata ||

3.85.107

vrata tīrthāni niyataḥ puṇyaṃ puṇyena vardhayan |
bhāvitaiḥ karaṇaiḥ pūrvamāstikyācchrutidarśanāt ||

3.85.108

prāpyante tāni tīrthāni sadbhiḥ śāstrānudarśibhiḥ |
nāvratī nākṛtātmā ca nāśucirna ca taskaraḥ ||

3.85.109

snāti tīrtheṣu kauravya na ca vakramatirnaraḥ |
tvayā tu samyagvṛttena nityaṃ dharmārthadarśinā ||

3.85.110

pitā pitāmahaścaiva sarve ca prapitāmahāḥ |
pitāmahapurogāśca devāḥ sarṣigaṇā nṛpa ||

3.85.111

tava dharmeṇa dharmajña nityamevābhitoṣitāḥ |
avāpsyasi tvaṃ lokānvai vasūnāṃ vāsavopama |
kīrtiṃ ca mahātīṃ bhīṣma prāpsyase bhuvi śāśvatīm ||

3.85.112

nārada uvāca |
evamuktvābhyanujñāya pulastyo bhagavānṛṣiḥ |
prītaḥ prītena manasā tatraivāntaradhīyata ||

3.85.113

bhīṣmaśca kuruśārdūla śāstratattvārthadarśivān |
pulastyavacanāccaiva pṛthivīṃ paricakrame ||

3.85.114

evameṣā mahābhāgā pratiṣṭhāne pratiṣṭhitā |
tīrthayātrā mahāpuṇyā sarvapāpapramocanī ||

3.85.115

anena vidhinā yastu pṛthivīṃ sañcariṣyati |
aśvamedhaśataṃ sāgraṃ phalaṃ pretya sa bhokṣyati ||

3.85.116

tataścāṣṭaguṇaṃ pārtha prāpsyase dharmamuttamam |
bhīṣmaḥ kurūṇāṃ pravaro yathāpūrvamavāptavān ||

3.85.117

netā ca tvamṛṣīnyasmāttena teṣṭaguṇaṃ phalam |
rakṣogaṇavikīrṇāni tīrthānyetāni bhārata |
na gatāni manuṣyendraistvāmṛte kurunandana ||

3.85.118

idaṃ devarṣicaritaṃ sarvatīrthābhisaṃvṛtam |
yaḥ paṭhetkulyamutthāya sarvapāpaiḥ pramucyate ||

3.85.119

ṛṣimukhyāḥ sadā yatra vālmīkistvatha kaśyapaḥ |
ātreyaḥ kuṇḍajaṭharo viśvāmitrotha gautamaḥ ||

3.85.120

asito devalaścaiva mārkaṇḍeyo'tha gālavaḥ |
bharadvājo vasiṣṭhaśca muniruddālakastathā ||

3.85.121

śaunakaḥ saha putreṇa vyāsaśca tapatāṃ varaḥ |
durvāsāśca muniśreṣṭho jābāliśca mahātapāḥ ||

3.85.122

ete ṛṣivarāḥ sarve tvatpratīkṣāstapodhanāḥ |
ebhiḥ saha mahārāja tīrthānyetānyanuvraja ||

3.85.123

eṣa te lomaśo nāma maharṣiramitadyutiḥ |
sameṣyati mahārāja tena sārdhamanuvraja ||

3.85.124

mayāpi saha dharmajña tīrthānyetānyanukramāt |
prāpsyase mahatīṃ kīrtiṃ yathā rājā mahābhiṣaḥ ||

3.85.125

yathā yayātirdharmātmā yathā rājā purūravāḥ |
tathā tvaṃ rājaśārdūla svena dharmeṇa śobhase ||

3.85.126

yathā bhagīratho rājā yathā rāmaśca viśrutaḥ |
tathā tvaṃ sarvarājabhyo bhrājase raśmivāniva ||

3.85.127

yathā manuryathekṣvākuryathā pūrurmahāyaśāḥ |
yathā vainyo mahārāja tathā tvamapi viśrutaḥ ||

3.85.128

yathā ca vṛtrahā sarvānsapatnānnirdahanpurā |
trailokyaṃ pālayāmāsa devarāḍvigatajvaraḥ ||

3.85.129

tathā śatrukṣayaṃ kṛtvā tvaṃ prajāḥ pālayiṣyasi |
svadharmavijitāmurvīṃ prāpya rājīvalocana ||

3.85.130

khyātiṃ yāsyasi dharmeṇa kārtavīryārjuno yathā ||

3.85.131

vaiśampāyana uvāca |
evamāśvāsya rājānaṃ nārado bhagavānṛṣiḥ |
anujñāpya mahārāja tatraivāntaradhīyata ||

3.85.132

yudhiṣṭhiro'pi dharmātmā tamevārthaṃ vicintayan |
tīrthayātrāśritaṃ puṇyamṛṣīṇāṃ pratyavedayat ||

Other recensions (1)

Linked texts (2)