Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 3.99

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 3.99

Language
Sanskrit

3.99.1

lomaśa uvāca |
ilvalastānviditvā tu maharṣisahitānnṛpān |
upasthitānsahāmātyo viṣayānte hyapūjayat ||

3.99.2

teṣāṃ tato'suraśreṣṭhastvātithyamakarottadā |
susaṃskṛtena kauravya bhrātrā vātāpinā yadā ||

3.99.3

tato rājarṣayaḥ sarve viṣaṇṇā gatacetasaḥ |
vātāpiṃ saṃskṛtaṃ dṛṣṭvā meṣabhūtaṃ mahāsuram ||

3.99.4

athābravīdagastyastānrājarṣīnṛṣisattamaḥ |
viṣādo vo na kartavyo hyahaṃ bhokṣye mahāsuram ||

3.99.5

dhuryāsanamathāsādya niṣasāda mahānṛṣiḥ |
taṃ paryaveṣaddaityendra ilvalaḥ prahasanniva ||

3.99.6

agastya eva kṛtsnaṃ tu vātāpiṃ bubhuje tataḥ |
bhuktavatyasurohvānamakarottasya celvalaḥ ||

3.99.7

tato vāyuḥ prādurabhūdadhastasya mahātmanaḥ |
śabdena mahatā tāta garjanniva yathā ghanaḥ ||

3.99.8

vātāpe niṣkramasveti punaḥ punaruvāca ha |
taṃ prahasyābravīdrājannagastyo munisattamaḥ ||

3.99.9

kuto niṣkramituṃ śakto mayā jīrṇastu so'suraḥ |
ilvalastu viṣaṇṇobhūddṛṣṭvā jīrṇaṃ mahāsuram ||

3.99.10

prāñjaliśca sahāmātyairidaṃ vacanamabravīt |
kimarthamupayātāḥ stha brūta kiṃ karavāṇi vaḥ ||

3.99.11

pratyuvāca tato'gastyaḥ prahasannilvalaṃ tadā |
īśaṃ hyasura vidmastvāṃ vayaṃ sarve dhaneśvaram ||

3.99.12

ete ca nātidhanino dhanārthaśca mahānmama |
yathāśaktyavihiṃsyānyānsaṃvibhāgaṃ prayaccha naḥ ||

3.99.13

tato'bhivādya tamṛṣimilvalo vākyamabravīt |
ditsitaṃ yadi vetsi tvaṃ tato dāsyāmi te vasu ||

3.99.14

agastya uvāca |
gavāṃ daśasahasrāṇi rājñāmekaikaśo'sura |
tāvadeva suvarṇasya ditsitaṃ te mahāsura ||

3.99.15

mahyaṃ tato vai dviguṇaṃ rathaścaiva hiraṇmayaḥ |
manojavau vājinau ca ditsitaṃ te mahāsura ||

3.99.16

jijñāsyatāṃ rathaḥ sadyo vyakta eṣa hiraṇmayaḥ |
tataḥ pravyathito daityo dadāvabhyadhikaṃ vasu ||

3.99.17

virāvaśca surāvaśca tasminyuktau rathe hayau |
ūhatuḥ savasūnāśu tāvagastyāśramaṃ prati ||

3.99.18

sarvānrājñaḥ sahāgastyānnimeṣādiva bhārata |
agastyenābhyanujñātā jagmū rājarṣayastadā |
kṛtavāṃśca muniḥ sarvaṃ lopāmudrācikīrṣitam ||

3.99.19

lopāmudrovāca |
kṛtavānasi tatsarvaṃ bhagavanmama kāṅkṣitam |
utpādaya sakṛnmahyamapatyaṃ vīryavattaram ||

3.99.20

agastya uvāca |
tuṣṭo'hamasmi kalyāṇi tava vṛttena śobhane |
vicāraṇāmapatye tu tava vakṣyāmi tāṃ śṛṇu ||

3.99.21

sahasraṃ te'stu putrāṇāṃ śataṃ vā daśasammitam |
daśa vā śatatulyāḥ syureko vāpi sahasrajit ||

3.99.22

lopāmudrovāca |
sahasrasammitaḥ putra eko'pyastu tapodhana |
eko hi bahubhiḥ śreyānvidvānsādhurasādhubhiḥ ||

3.99.23

lomaśa uvāca |
sa tatheti pratijñāya tayā samabhavanmuniḥ |
samaye samaśīlinyā śraddhāvāñcchraddadhānayā ||

3.99.24

tata ādhāya garbhaṃ tamagamadvanameva saḥ |
tasminvanagate garbho vavṛdhe saptaśāradān ||

3.99.25

saptame'bde gate cāpi prācyavatsa mahākaviḥ |
jvalanniva prabhāveṇa dṛḍhasyurnāma bhārata ||

3.99.26

sāṅgopaniṣadānvedāñjapanniva mahātapāḥ |
tasya putro'bhavadṛṣeḥ sa tejasvī mahānṛṣiḥ ||

3.99.27

sa bāla eva tejasvī pitustasya niveśane |
idhmānāṃ bhāramājahre idhmavāhastato'bhavat ||

3.99.28

tathāyuktaṃ tu taṃ dṛṣṭvā mumude sa munistadā |
evaṃ sa janayāmāsa bhāratāpatyamuttamam ||

3.99.29

lebhire pitaraścāsya lokānrājanyathepsitān |
tata ūrdhvamayaṃ khyātastvagastyasyāśramo bhuvi ||

3.99.30

prāhlādirevaṃ vātāpiragastyenopaśāmitaḥ |
tasyāyamāśramo rājanramaṇīyairguṇairyutaḥ ||

3.99.31

eṣā bhāgīrathī puṇyā devagandharvasevitā |
vāteritā patākeva virājati nabhastale ||

3.99.32

pratāryamāṇā kūṭeṣu yathā nimneṣu nityaśaḥ |
śilātaleṣu santrastā pannagendravadhūriva ||

3.99.33

dakṣiṇāṃ vai diśaṃ sarvāṃ plāvayantī ca mātṛvat |
pūrvaṃ śambhorjaṭābhraṣṭā samudramahiṣī priyā |
asyāṃ nadyāṃ supuṇyāyāṃ yatheṣṭamavagāhyatām ||

3.99.34

yudhiṣṭhira nibodhedaṃ triṣu lokeṣu viśrutam |
bhṛgostīrthaṃ mahārāja maharṣigaṇasevitam ||

3.99.35

yatropaspṛṣṭavānrāmo hṛtaṃ tejastadāptavān |
atra tvaṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ kṛṣṇayā caiva pāṇḍava ||

3.99.36

duryodhanahṛtaṃ tejaḥ punarādātumarhasi |
kṛtavaireṇa rāmeṇa yathā kacopahṛtaṃ punaḥ ||

3.99.37

vaiśampāyana uvāca |
sa tatra bhrātṛbhiścaiva kṛṣṇayā caiva pāṇḍavaḥ |
snātvā devānpitṝṃścaiva tarpayāmāsa bhārata ||

3.99.38

tasya tīrthasya rūpaṃ vai dīptāddīptataraṃ babhau |
apravṛṣyataraścāsīcchātravāṇāṃ nararṣabha ||

3.99.39

apṛcchaccaiva rājendra lomaśaṃ pāṇḍunandanaḥ |
bhagavankimarthaṃ rāmasya hṛtamāsīdvapuḥ prabho |
kathaṃ pratyāhṛtañcaiva etadācakṣva pṛcchataḥ ||

3.99.40

lomaśa uvāca |
śṛṇu rāmasya rājendra bhārgavasya ca dhīmataḥ |
jāto daśarathasyāsītputro rāmo mahātmanaḥ ||

3.99.41

viṣṇuḥ svena śarīreṇa rāvaṇasya vadhāya vai |
paśyāmastamayodhyāyāṃ jātaṃ dāśarathiṃ tataḥ ||

3.99.42

ṛcīkanandano rāmo bhārgavo reṇukāsutaḥ |
tasya dāśaratheḥ śrutvā rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ ||

3.99.43

kautūhalānvito rāmastvayodhyāmagamatpunaḥ |
dhanurādāya taddivyaṃ kṣatriyāṇāṃ nibarhaṇam ||

3.99.44

jijñāsamāno rāmasya vīryaṃ dāśarathestadā |
taṃ vai daśarathaḥ śrutvā viṣayāntamupāgatam ||

3.99.45

preṣayāmāsa rāmasya rāmaṃ putraṃ puraskṛtam |
sa tamabhyāgataṃ dṛṣṭvā udyatāstramavasthitam ||

3.99.46

prahasanniva kaunteya rāmo vacanamabravīt |
kṛtakālaṃ hi rājendra dhanuretanmayā vibho ||

3.99.47

samāropaya yatnena yadi śaknoṣi pārthiva |
ityuktastvāha bhagavaṃstvaṃ nādhikṣeptumarhasi ||

3.99.48

nāhamapyadhamo dharme kṣatriyāṇāṃ dvijātiṣu |
iśrvākūṇāṃ viśeṣeṇa bāhuvīrye na katthanam ||

3.99.49

tamevaṃvādinaṃ tatra rāmo vacanamabravīt |
alaṃ vai vyapadeśena dhanurāyaccha rāghava ||

3.99.50

tato jagrāha roṣeṇa kṣatriyarṣabhamūdanam |
rāmo dāśarathirdivyaṃ hastādrāmasya kārmukam ||

3.99.51

dhanurāropayāmāsa salīla iva bhārata |
jyāśabdamakaroccaiva smayamānaḥ sa vīryavān ||

3.99.52

tasya śabdasya bhūtāni vitrasantyaśaneriva |
athābravīttadā rāmo rāmaṃ dāśarathistadā ||

3.99.53

idamāropitaṃ brahmankimanyatkaravāṇi te |
tasya rāmo dadau divyaṃ jāmadagnyo mahātmanaḥ |
śaramākarṇadeśāntamayamākṛṣyatāmiti ||

3.99.54

lomaśa uvāca |
etacchrutvābravīdrāmaḥ pradīpta iva manyunā |
śrūyate kṣamyate caiva darpapūrṇo'si bhārgava ||

3.99.55

tvayā hyadhigataṃ tejaḥ kṣatriyebhyo viśeṣataḥ |
pitāmahaprasādena tena māṃ kṣipasi dhruvam ||

3.99.56

paśya māṃ svena rūpeṇa cakṣuste vitarāmyaham |
tato rāmaśarīre vai rāmaḥ paśyati bhārgavaḥ ||

3.99.57

ādityānsavasūnrudrānsādhyāṃśca samarudgaṇān |
pitaro hutāśanaścaiva nakṣatrāṇi grahāstathā ||

3.99.58

gandharvā rākṣasā yakṣā nadyastīrthāni yāni ca |
ṛṣayo vālakhilyāśca brahmabhūtāḥ sanātanāḥ ||

3.99.59

devarṣayaśca kārtsnyena samudrāḥ parvatāstathā |
vedāśca sopaniṣado vaṣaṭkāraiḥ sahādhvaraiḥ ||

3.99.60

cetomanti ca sāmāni dhanurvedaśca bhārata |
meghavṛndāni varṣāṇi vidyutaśca yudhiṣṭhira ||

3.99.61

tataḥ sa bhagavānviṣṇustaṃ vai bāṇaṃ mumoca ha |
śuṣkāśanisamākīrṇaṃ maholkābhiśca bhārata ||

3.99.62

pāṃsuvarṣeṇa mahatā meghavarṣaiśca bhūtalam |
bhūmikampaiśca nirghātairnādaiśca vipulairapi ||

3.99.63

sa rāmaṃ vihvalaṃ kṛtvā tejaścākṣipya kevalam |
āgacchajjvalito bāṇo rāmabāhupracoditaḥ ||

3.99.64

sa tu vihvalatāṃ gatvā pratilabhya ca cetanām |
rāmaḥ pratyāgataprāṇaḥ prāṇamadviṣṇutejasam ||

3.99.65

viṣṇunā so'bhyanujñāto mahendramagamatpunaḥ |
bhītastu tatra nyavasadvrīḍitastu mahātapāḥ ||

3.99.66

tataḥ saṃvatsare'tīte hṛtaujasamavasthitam |
nirmadaṃ duḥkhitaṃ dṛṣṭvā pitaro rāmamabruvan ||

3.99.67

pitara ūcuḥ |
na vai samyagidaṃ putra viṣṇumāsādya vai kṛtam |
sa hi pūjyaśca mānyaśca triṣu lokeṣu sarvadā ||

3.99.68

gaccha putra nadīṃ puṇyāṃ vadhūsarakṛtāhvayām |
tatropaspṛśya tīrtheṣu punarvapuravāpsyasi ||

3.99.69

dīptodaṃ nāma tattīrthaṃ yatra te pratitāmahaḥ |
bhṛgurdevayuge rāma taptavānuttamaṃ tapaḥ ||

3.99.70

tattathā kṛtavānrāmaḥ kaunteyavacanātpituḥ |
prāptavāṃśca punastejastīrthe'sminpāṇḍunandana ||

3.99.71

etadīdṛśakaṃ tāta rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
prāptamāsīnmahārāja viṣṇumāsādya vai purā ||

Commentaries (5)

Other recensions (1)

Linked texts (2)