The Great Epic of the Bhārata dynasty 5.16
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 5.16
- Language
- Sanskrit
5.16.1
bṛhaspatiruvāca | tvamagre sarvadevānāṃ mukhaṃ tvamasi havyavāṭ |
tvamantaḥ sarvabhūtānāṃ gūḍhaścarasi sākṣivat ||
5.16.2
tvāmāhurekaṃ kavayastvāmāhustrividhaṃ punaḥ |
tvayā tyaktaṃ jagaccedaṃ sadyo naśyeddhutāśana ||
5.16.3
kṛtvā tubhyaṃ namo viprāḥ svakarmavijitāṃ gatim |
gacchanti saha patnībhiḥ sutairapi ca śāśvatīm ||
5.16.4
tvamevāgne havyavāhastvameva paramaṃ haviḥ |
yajanti satraistvāmeva yajñaiśca paramādhvare ||
5.16.5
sṛṣṭvā lokāṃstrīnimān havyavāha prāpte kāle pacasi punaḥ samiddhaḥ |
tvaṃ sarvasya bhuvanasya prasūtistvamevāgne bhavasi punaḥ pratiṣṭhā ||
5.16.6
tvāmagne jaladānāhurvidyutaśca manīṣiṇaḥ |
vahanti sarvabhūtāni tvatto niṣkramya hetayaḥ ||
5.16.7
tvayyāpo nihitāḥ sarvāstvayi sarvamidaṃ jagat |
na te'styaviditaṃ kiñcit triṣu lokeṣu pāvaka ||
5.16.8
svayoniṃ bhajate sarvo viśasvāpo'viśaṅkitaḥ |
ahaṃ tvāṃ vardhayiṣyāmi brāhmairmantraiḥ sanātanaiḥ ||
5.16.9
evaṃ stuto havyavāṭ sa bhagavān kaviruttamaḥ |
bṛhaspatimathovāca prītimān vākyamuttamam ||
5.16.10
darśayiṣyāmi te śakraṃ satyametadbravīmi te | śalya uvāca |
praviśyāpastato vahniḥ sasamudrāḥ sapalvalāḥ |
āsasāda sarastacca gūḍho yatra śatakratuḥ ||
5.16.11
atha tatrāpi padmāni vicinvan bharatarṣabha |
apaśyat sa tu devendraṃ visamadhyagataṃ tadā ||
5.16.12
āgatya ca tatastūrṇaṃ tamācaṣṭa bṛhaspateḥ |
aṇumātreṇa vapuṣā padmatantvāśritaṃ prabhum ||
5.16.13
gatvā devarṣigandharvaiḥ sahito'tha bṛhaspatiḥ |
purāṇaiḥ karmabhirdevaṃ tuṣṭāva balasūdanam ||
5.16.14
mahāsuro hataḥ śakra namucirdāruṇastvayā |
śambaraśca balaścaiva tathobhau ghoravikramau ||
5.16.15
śatakrato vivardhasva sarvān śatrūnniṣūdaya |
uttiṣṭha śakra sampaśya devarṣīṃśca samāgatān ||
5.16.16
mahendra dānavān hatvā lokāstrātāstvayā vibho |
apāṃ phenaṃ samāsādya viṣṇutejo'tibṛṃhitam |
tvayā vṛtro hataḥ pūrvaṃ devarāja jagatpate ||
5.16.17
tvaṃ sarvabhūteṣu śaraṇya īḍyastvayā samaṃ vidyate neha bhūtam |
tvayā dhāryante sarvabhūtāni śakta tvaṃ devānāṃ mahimānaṃ cakartha ||
5.16.18
pāhi sarvāṃśca lokāṃśca mahendrabalamāpnuhi |
evaṃ saṃstūyamānaśca so'vardhata śanaiḥ śanaiḥ ||
5.16.19
svaṃ caiva vapurāsthāya babhūva sa balānvitaḥ |
abravīcca guraṃ devo bṛhaspatimavasthitam ||
5.16.20
kiṃ kāryamavaśiṣṭaṃ vo hatastvāṣṭro mahāsuraḥ |
vṛtraśca sumahākāyo yo vai lokānanāśayat ||
5.16.21
bṛhaspatiruvāca | mānuṣo nahuṣo rājā devarṣigaṇatejasā |
devarājyamanuprāptaḥ sarvānno bādhate bhṛśam ||
5.16.22
indra uvāca |
kathaṃ ca nahuṣo rājyaṃ devānāṃ prāpa durlabham |
tapasā kena vā yuktaḥ kiṃvīryo vā bṛhaspate ||
5.16.23
bṛhaspatiruvāca | devā bhītāḥ śakramakāmayanta tvayā tyaktaṃ mahadaindraṃ padaṃ tat |
tadā devāḥ pitaro'tharṣayaśca gandharvamukhyāśca sametya sarve ||
5.16.24
gatvā'bruvannahuṣaṃ tatra śakra tvaṃ no rājā bhava bhuvanasya goptā |
tānabravīnnahuṣo nāsmi śakta āpyāyadhvaṃ tapasā tejasā mām ||
5.16.25
evamuktairvardhitaścāpi devai rājā'bhavannahuṣo ghoravīryaḥ |
trailokye ca prāpya rājyaṃ maharṣīn kṛtvā vāhān yāti lokān durātmā ||
5.16.26
tejoharaṃ dṛṣṭiviṣaṃ sughoraṃ mā tvaṃ paśyernahuṣaṃ vai kadācit |
devāśca sarve nahuṣaṃ bhṛśārtā na paśyante gūḍharūpāścarantaḥ ||
5.16.27
śalya uvāca |
evaṃ vadatyaṅgirasāṃ variṣṭhe bṛhaspatau lokapālaḥ kuberaḥ |
vaivasvataścaiva yamaḥ purāṇo daveśca somo varuṇaścājagāma ||
5.16.28
te vai samāgamya mahendramūcurdiṣṭyā tvāṣṭro nihataścaiva vṛtraḥ |
diṣṭyā ca tvāṃ kuśalinamakṣataṃ ca paśyāmo vai nihatāriṃ ca śakra ||
5.16.29
sa tān yathāvacca hi lokapālān sametya vai prītamanā mahendraḥ |
uvāca cainān pratibhāṣya śakraḥ sañcodayiṣyannahuṣasyāntareṇa ||
5.16.30
rājā devānāṃ nahuṣo ghorarūpastatra sāhyaṃ dīyatāṃ me bhavadbhiḥ |
te cābruvannahuṣo ghorarūpo dṛṣṭīviṣastasya bibhīma īśa ||
5.16.31
tvaṃ cedrājānaṃ nahuṣaṃ parājayestato vayaṃ bhāgamarhāma śakra |
indro'bravīdbhavatu bhavānapāṃ patiryamaḥ kuberaśca mayābhiṣekam ||
5.16.32
samprāpnuvantvadya sahaiva daivatai ripuṃ jayāma taṃ nahuṣaṃ ghoradṛṣṭim |
tataḥ śakraṃ jvalano'pyāha bhāgaṃ prayaccha mahyaṃ tava sāhyaṃ kariṣye |
tamāha śakro bhavitā'gne tavāpi cendrāgnyorvai bhāga eko mahākratau ||
5.16.33
śalya uvāca |
evaṃ sañcintya bhagavān mahendraḥ pākaśāsanaḥ |
kuberaṃ sarvayakṣāṇāṃ dhanānāṃ ca prabhuṃ tathā ||
5.16.34
vaivasvataṃ pitṝṇāṃ ca varuṇaṃ cāpyapāṃ tathā |
ādhipatyaṃ dadau śakraḥ sañcintya varadastathā ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit