Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 5.16

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 5.16

Language
Sanskrit

5.16.1

bṛhaspatiruvāca | tvamagre sarvadevānāṃ mukhaṃ tvamasi havyavāṭ |
tvamantaḥ sarvabhūtānāṃ gūḍhaścarasi sākṣivat ||

5.16.2

tvāmāhurekaṃ kavayastvāmāhustrividhaṃ punaḥ |
tvayā tyaktaṃ jagaccedaṃ sadyo naśyeddhutāśana ||

5.16.3

kṛtvā tubhyaṃ namo viprāḥ svakarmavijitāṃ gatim |
gacchanti saha patnībhiḥ sutairapi ca śāśvatīm ||

5.16.4

tvamevāgne havyavāhastvameva paramaṃ haviḥ |
yajanti satraistvāmeva yajñaiśca paramādhvare ||

5.16.5

sṛṣṭvā lokāṃstrīnimān havyavāha prāpte kāle pacasi punaḥ samiddhaḥ |
tvaṃ sarvasya bhuvanasya prasūtistvamevāgne bhavasi punaḥ pratiṣṭhā ||

5.16.6

tvāmagne jaladānāhurvidyutaśca manīṣiṇaḥ |
vahanti sarvabhūtāni tvatto niṣkramya hetayaḥ ||

5.16.7

tvayyāpo nihitāḥ sarvāstvayi sarvamidaṃ jagat |
na te'styaviditaṃ kiñcit triṣu lokeṣu pāvaka ||

5.16.8

svayoniṃ bhajate sarvo viśasvāpo'viśaṅkitaḥ |
ahaṃ tvāṃ vardhayiṣyāmi brāhmairmantraiḥ sanātanaiḥ ||

5.16.9

evaṃ stuto havyavāṭ sa bhagavān kaviruttamaḥ |
bṛhaspatimathovāca prītimān vākyamuttamam ||

5.16.10

darśayiṣyāmi te śakraṃ satyametadbravīmi te | śalya uvāca |
praviśyāpastato vahniḥ sasamudrāḥ sapalvalāḥ |
āsasāda sarastacca gūḍho yatra śatakratuḥ ||

5.16.11

atha tatrāpi padmāni vicinvan bharatarṣabha |
apaśyat sa tu devendraṃ visamadhyagataṃ tadā ||

5.16.12

āgatya ca tatastūrṇaṃ tamācaṣṭa bṛhaspateḥ |
aṇumātreṇa vapuṣā padmatantvāśritaṃ prabhum ||

5.16.13

gatvā devarṣigandharvaiḥ sahito'tha bṛhaspatiḥ |
purāṇaiḥ karmabhirdevaṃ tuṣṭāva balasūdanam ||

5.16.14

mahāsuro hataḥ śakra namucirdāruṇastvayā |
śambaraśca balaścaiva tathobhau ghoravikramau ||

5.16.15

śatakrato vivardhasva sarvān śatrūnniṣūdaya |
uttiṣṭha śakra sampaśya devarṣīṃśca samāgatān ||

5.16.16

mahendra dānavān hatvā lokāstrātāstvayā vibho |
apāṃ phenaṃ samāsādya viṣṇutejo'tibṛṃhitam |
tvayā vṛtro hataḥ pūrvaṃ devarāja jagatpate ||

5.16.17

tvaṃ sarvabhūteṣu śaraṇya īḍyastvayā samaṃ vidyate neha bhūtam |
tvayā dhāryante sarvabhūtāni śakta tvaṃ devānāṃ mahimānaṃ cakartha ||

5.16.18

pāhi sarvāṃśca lokāṃśca mahendrabalamāpnuhi |
evaṃ saṃstūyamānaśca so'vardhata śanaiḥ śanaiḥ ||

5.16.19

svaṃ caiva vapurāsthāya babhūva sa balānvitaḥ |
abravīcca guraṃ devo bṛhaspatimavasthitam ||

5.16.20

kiṃ kāryamavaśiṣṭaṃ vo hatastvāṣṭro mahāsuraḥ |
vṛtraśca sumahākāyo yo vai lokānanāśayat ||

5.16.21

bṛhaspatiruvāca | mānuṣo nahuṣo rājā devarṣigaṇatejasā |
devarājyamanuprāptaḥ sarvānno bādhate bhṛśam ||

5.16.22

indra uvāca |
kathaṃ ca nahuṣo rājyaṃ devānāṃ prāpa durlabham |
tapasā kena vā yuktaḥ kiṃvīryo vā bṛhaspate ||

5.16.23

bṛhaspatiruvāca | devā bhītāḥ śakramakāmayanta tvayā tyaktaṃ mahadaindraṃ padaṃ tat |
tadā devāḥ pitaro'tharṣayaśca gandharvamukhyāśca sametya sarve ||

5.16.24

gatvā'bruvannahuṣaṃ tatra śakra tvaṃ no rājā bhava bhuvanasya goptā |
tānabravīnnahuṣo nāsmi śakta āpyāyadhvaṃ tapasā tejasā mām ||

5.16.25

evamuktairvardhitaścāpi devai rājā'bhavannahuṣo ghoravīryaḥ |
trailokye ca prāpya rājyaṃ maharṣīn kṛtvā vāhān yāti lokān durātmā ||

5.16.26

tejoharaṃ dṛṣṭiviṣaṃ sughoraṃ mā tvaṃ paśyernahuṣaṃ vai kadācit |
devāśca sarve nahuṣaṃ bhṛśārtā na paśyante gūḍharūpāścarantaḥ ||

5.16.27

śalya uvāca |
evaṃ vadatyaṅgirasāṃ variṣṭhe bṛhaspatau lokapālaḥ kuberaḥ |
vaivasvataścaiva yamaḥ purāṇo daveśca somo varuṇaścājagāma ||

5.16.28

te vai samāgamya mahendramūcurdiṣṭyā tvāṣṭro nihataścaiva vṛtraḥ |
diṣṭyā ca tvāṃ kuśalinamakṣataṃ ca paśyāmo vai nihatāriṃ ca śakra ||

5.16.29

sa tān yathāvacca hi lokapālān sametya vai prītamanā mahendraḥ |
uvāca cainān pratibhāṣya śakraḥ sañcodayiṣyannahuṣasyāntareṇa ||

5.16.30

rājā devānāṃ nahuṣo ghorarūpastatra sāhyaṃ dīyatāṃ me bhavadbhiḥ |
te cābruvannahuṣo ghorarūpo dṛṣṭīviṣastasya bibhīma īśa ||

5.16.31

tvaṃ cedrājānaṃ nahuṣaṃ parājayestato vayaṃ bhāgamarhāma śakra |
indro'bravīdbhavatu bhavānapāṃ patiryamaḥ kuberaśca mayābhiṣekam ||

5.16.32

samprāpnuvantvadya sahaiva daivatai ripuṃ jayāma taṃ nahuṣaṃ ghoradṛṣṭim |
tataḥ śakraṃ jvalano'pyāha bhāgaṃ prayaccha mahyaṃ tava sāhyaṃ kariṣye |
tamāha śakro bhavitā'gne tavāpi cendrāgnyorvai bhāga eko mahākratau ||

5.16.33

śalya uvāca |
evaṃ sañcintya bhagavān mahendraḥ pākaśāsanaḥ |
kuberaṃ sarvayakṣāṇāṃ dhanānāṃ ca prabhuṃ tathā ||

5.16.34

vaivasvataṃ pitṝṇāṃ ca varuṇaṃ cāpyapāṃ tathā |
ādhipatyaṃ dadau śakraḥ sañcintya varadastathā ||

Other recensions (1)