The Great Epic of the Bhārata dynasty 5.23
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 5.23
- Language
- Sanskrit
5.23.1
vaiśampāyana uvāca |
rājñastu vacanaṃ śrutvā dhṛtarāṣṭrasya sañjayaḥ |
upaplāvyaṃ yayau draṣṭuṃ pāṇḍavānamitaujasaḥ ||
5.23.2
sa tu rājānamāsādya kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram |
abhivādya tataḥ pūrvaṃ sūtaputro'bhyabhāṣata ||
5.23.3
gāvalgaṇiḥ sañjayaḥ sūtasūnurajātaśatrumavadat pratītaḥ |
diṣṭyā rājaṃstvāmarogaṃ prapaśye sahāyavantaṃ ca mahendrakalpam ||
5.23.4
anāmayaṃ pṛcchati tvā'mbikeyo vṛddho rājā dhṛtarāṣṭro manīṣī |
kaccidbhīmaḥ kuśalī pāṇḍavāgryo dhanañjayastau ca mādrītanūjau ||
5.23.5
kaccit kṛṣṇā draupadī rājaputrī satyavratā vīrapatnī suputrā |
manasvinī yatra ca vāñcchasi tvamiṣṭān kāmān bhārata svastikāmaḥ ||
5.23.6
yudhiṣṭhira uvāca |
gāvalgaṇe sañjaya svāgataṃ te prīyāmahe te vayaṃ darśanena |
anāmayaṃ pratijāne tavāhaṃ sahānujaiḥ kuśalī cāsmi vidvan ||
5.23.7
cirādidaṃ kuśalaṃ bhāratasya śrutvā rājñaḥ kuruvṛddhasya sūta |
manye sākṣāddṛṣṭamahaṃ narendraṃ dṛṣṭvaiva tvāṃ sañjaya prītiyogāt ||
5.23.8
pitāmaho naḥ sthaviro manasvī mahāprājñaḥ sarvadharmopapannaḥ |
sa kauravyaḥ kuśalī tāta bhīṣmo yathāpūrvaṃ vṛttirastyasya kaccit ||
5.23.9
kaccidrājā dhṛtarāṣṭraḥ saputro vaicitravīryaḥ kuśalī mahātmā |
mahārājo bāhlikaḥ prātipeyaḥ kaccidvidvān kuśalī sūtaputra ||
5.23.10
sa somadattaḥ kuśalī tāta kaccidbhūriśravāḥ satyasandhaḥ śalaśca |
droṇaḥ saputraśca kṛpaśca vipro maheṣvāsāḥ kaccidete'pyarogāḥ ||
5.23.11
sarve kurubhyaḥ spṛhayanti sañjaya dhanurdharā ye pṛthivyāṃ pradhānāḥ |
mahāprajñāḥ sarvaśāstrāvadātā dhanurbhṛtāṃ mukhyatamāḥ pṛthivyām ||
5.23.12
kaccinmānaṃ tāta labhanta ete dhanurbhṛtaḥ kaccidete'pyarogāḥ |
yeṣāṃ rāṣṭre nivasati darśanīyo maheṣvāsaḥ śīlavān droṇaputraḥ ||
5.23.13
vaiśyāputraḥ kuśalī tāta kaccinmahāprājño rājaputro yuyutsuḥ |
karṇo'mātyaḥ kuśalī tāta kaccit suyodhano yasya mando vidheyaḥ ||
5.23.14
striyo vṛddhā bhāratānāṃ jananyo mahānasyo dāsabhāryāśca sūta |
vadhvaḥ putrā bhāgineyā bhaginyo dauhitrā vā kaccidapyavyalīkāḥ ||
5.23.15
kaccidrājā brāhmaṇānāṃ yathāvat pravartate pūrvavat tāta vṛttim |
kacciddāyān māmakān dhārtarāṣṭro dvijātīnāṃ sañjaya nopahanti ||
5.23.16
kaccidrājā dhṛtarāṣṭraḥ saputra upekṣate brāhmaṇātikramān vai |
svargasya kaccinna tathā vartmabhūtāmupekṣate teṣu sadaiva vṛttim ||
5.23.17
etajjyotiścottamaṃ jīvaloke śuklaṃ prajānāṃ vihitaṃ vidhātrā |
te ceddoṣaṃ na niyacchanti mandāḥ kṛtsno nāśo bhavitā kauravāṇām ||
5.23.18
kaccidrājā dhṛtarāṣṭraḥ saputro bubhūṣate vṛttimamātyavarge |
kaccinna bhedena jijīviṣanti suhṛdrūpā durhṛdaiścaikamatyāt ||
5.23.19
kaccinna pāpaṃ kathayanti tāta te pāṇḍavānāṃ kuravaḥ sarva eva |
droṇaḥ saputraśca kṛpaśca vīro nāsmāsu pāpāni vadanti kaccit ||
5.23.20
kaccidrājye dhṛtarāṣṭraṃ saputraṃ sametyāhuḥ kuravaḥ sarva eva |
kacciddṛṣṭvā dasyusaṅghān sametān smaranti pārthasya yudhāṃ praṇetuḥ ||
5.23.21
maurvībhujāgraprahitān sma tāta dodhūyamānena dhanurdhareṇa |
gāṇḍīvanunnāṃstanayitnughoṣānajihmagān kaccidanusmaranti ||
5.23.22
na cāpaśyaṃ kañcidahaṃ pṛthivyāṃ yodhaṃ samaṃ vā'dhikamarjunena |
yasyaikaṣaṣṭirniśitāstīkṣṇadhārāḥ suvāsasaḥ samanto hastavāpaḥ ||
5.23.23
gadāpāṇirbhīmasenastarasvī pravepayañchatrusaṅghānanīke |
nāgaḥ prabhinna iva naḍvaleṣu caṅkramyate kaccidenaṃ smaranti ||
5.23.24
mādrīputraḥ sahadevaḥ kaliṅgān samāgatānajayaddantakūre |
vāmenāsyan dakṣiṇenaiva yo vai mahābalaṃ kaccidenaṃ smaranti ||
5.23.25
purā jetuṃ nakulaḥ preṣito'yaṃ śibīṃstrigartān sañjaya paśyataste |
diśaṃ pratīcīṃ vaśamānayanme mādrīsutaṃ kaccidenaṃ smaranti ||
5.23.26
parābhavo dvaitavane ya āsīddurmantrite ghoṣayātrāgatānām |
yatra mandāñchatruvaśaṃ prayātānamocayadbhīmaseno jayaśca ||
5.23.27
ahaṃ paścādarjunamabhyarakṣaṃ mādrīputrau bhīmaseno'pyarakṣat |
gāṇḍīvadhanvā śatrusaṅghānudasya svastyāgamatkaccidenaṃ smaranti ||
5.23.28
na karmaṇā sādhunaikena nūnaṃ sukhaṃ śakyaṃ vai bhavatīha sañjaya |
sarvātmanā parijetuṃ vayaṃ cenna śaknumo dhṛtarāṣṭrasya putram ||
Commentaries (5)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit