Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 5.30

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 5.30

Language
Sanskrit

5.30.1

sañjaya uvāca |
āmantraye tvāṃ naradevadeva gacchāmyahaṃ pāṇḍava svasti te'stu |
kaccinna vācā vṛjinaṃ hi kiñciduccāritaṃ me manaso'bhiṣaṅgāt ||

5.30.2

janārdanaṃ bhīmasenārjunau ca mādrīsutau sātyakiṃ cekitānam |
āmantrya gacchāmi śivaṃ sukhaṃ vaḥ saumyena māṃ paśyata cakṣuṣā nṛpāḥ ||

5.30.3

yudhiṣṭhira uvāca |
anujñātaḥ sañjaya svasti gaccha na naḥ smarasyapriyaṃ jātu vidvan |
vidmaśca tvāṃ te ca vayaṃ ca sarve śuddhātmānaṃ madhyagataṃ sabhāstham ||

5.30.4

āpto dūtaḥ sañjaya supriyo'si kalyāṇavāk śīlavāṃstṛptimāṃśca |
na muhyestvaṃ sañjaya jātu matyā na ca kruddhyerucyamāno duruktaiḥ ||

5.30.5

na marmagāṃ jātu vaktā'si rūkṣāṃ nopaśrutiṃ kaṭukāṃ nota muktām |
dharmārāmāmarthavatīmahiṃsrāmetāṃ vācaṃ tava jānīma sūta ||

5.30.6

tvameva naḥ priyatamo'si dūta ihāgacchedviduro vā dvitīyaḥ |
abhīkṣṇadṛṣṭo'si purā hi nastvaṃ dhanañjayasyātmasamaḥ sakhā'si ||

5.30.7

ito gatvā sañjaya kṣiprameva upātiṣṭhethā brāhmaṇān ye tadarhāḥ |
viśuddhavīryāścaraṇopapannāḥ kule jātāḥ sarvadharmāpapannāḥ ||

5.30.8

svādhyāyino brāhmaṇā bhikṣavaśca tapasvino ye ca nityā vaneṣu |
abhivādya vai madvacanena vṛddhāstathetareṣāṃ kuśalaṃ vadethāḥ ||

5.30.9

purohitaṃ dhṛtarāṣṭrasya rājñastathā''cāryānṛtvijo ye ca tasya |
taiśca tvaṃ tāta sahitairyathārhaṃ saṅgacchethāḥ kuśalenaiva sūta ||

5.30.10

aśrotriyā ye ca vasanti vṛddhā manasvinaḥ śīlabalopapannāḥ |
āśaṃsanto'smākamanusmaranto yathāśakti dharmamātrāṃ carantaḥ ||

5.30.11

ślāghasva māṃ kuśalinaṃ sma tebhyo hyanāmayaṃ tāta pṛccherjaghanyam |
ye jīvanti vyavahāreṇa rāṣṭre ye pālayanto nivasanti rāṣṭre ||

5.30.12

ācārya iṣṭo nayago vidheyo vedānabhīpsan brahmacaryaṃ cacāra |
yo'straṃ catuṣpātpunareva cakre droṇaḥ prasanno'bhivādyastvayā'sau ||

5.30.13

adhītavidyaścaraṇopapanno yo'straṃ catuṣpātpunareva cakre |
gandharvaputrapratimaṃ tarasvinaṃ tamaśvatthāmānaṃ kuśalaṃ sma pṛccheḥ ||

5.30.14

śāradvatasyāvasathaṃ sma gatvā mahārathasyātmavidāṃ varasya |
tvaṃ māmabhīkṣṇaṃ parikīrtayan vai kṛpasya pādau sañjaya pāṇinā spṛśeḥ ||

5.30.15

yasmin śauryamānṛśaṃsyaṃ tapaśca prajñā śīlaṃ śrutisattve dhṛtiśca |
pādau gṛhītvā kurusattamasya bhīṣmasya māṃ tatra nivedayethāḥ ||

5.30.16

prajñācakṣuryaḥ praṇetā kurūṇāṃ bahuśruto vṛddhasevī manīṣī |
tasmai rājñe sthavirāyābhivādya ācakṣīthāḥ sañjaya māmarogam ||

5.30.17

jyeṣṭhaḥ putro dhṛtarāṣṭrasya mando mūrkhaḥ śaṭhaḥ sañjaya pāpaśīlaḥ |
praśastā vai pṛthivī yena sarvā suyodhanaṃ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ ||

5.30.18

bhrātā kanīyānapi tasya mandastathāśīlaḥ sañjaya so'pi śaśvat |
maheṣvāsaḥ śūratamaḥ kurūṇāṃ duḥśāsanaḥ kuśalaṃ tāta vācyaḥ ||

5.30.19

yasya kāmo vartate nityameva nānyacchamādbhāratānāmiti sma |
sa bāhlikānāmṛṣabho manīṣī tvayā'bhivādyaḥ sañjaya sādhuśīlaḥ ||

5.30.20

guṇairanekaiḥ pravaraiśca yukto vijñānavānnaiva ca niṣṭhuro yaḥ |
snehādamarṣaṃ sahate sadaiva sa somadattaḥ pūjanīyo mato me ||

5.30.21

arhattamaḥ kuruṣu saumadattiḥ sa no bhrātā sañjaya matsakhā ca |
maheṣvāso rathināmuttamo'rhaḥ sahāmātyaḥ kuśalaṃ tasya pṛccheḥ ||

5.30.22

ye caivānye kurumukhyā yuvānaḥ putrāḥ pautrā bhrātaraścaiva ye naḥ |
yaṃ yameṣāṃ manyase yena yogyaṃ tattatprocyānāmayaṃ sūta vācyāḥ ||

5.30.23

ye rājānaḥ pāṇḍavāyodhanāya samānītā dhārtarāṣṭreṇa kecit |
vaśātayaḥ śālvakāḥ kekayāśca tathā'vaṣṭhā ye trigartāśca mukhyāḥ ||

5.30.24

prācyodīcyā dākṣiṇātyāśca śūrāstathā pratīcyāḥ pārvatīyāśca sarve |
anṛśaṃsāḥ śīlavṛttopapannāsteṣāṃ sarveṣāṃ kuśalaṃ sūta pṛccheḥ ||

5.30.25

hastyārohā rathinaḥ sādinaśca padātayaścāryasaṅghā mahāntaḥ |
ākhyāya māṃ kuśalinaṃ sma nityamanāmayaṃ paripṛccheḥ samagrān ||

5.30.26

tathā rājño hyarthayuktānamātyān dauvārikān ye ca senāṃ nayanti |
āyavyayaṃ ye gamayanti nityamarthāṃśca ye mahataścintayanti ||

5.30.27

vṛndārakaṃ kurumadhyeṣvamūḍhaṃ mahāprajñaṃ sarvadharmopapannam |
na tasya yuddhaṃ rocate vai kadācidvaiśyāputraṃ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ ||

5.30.28

nikartane devane yo'dvitīyaśchannopadhaḥ sādhudevī matākṣaḥ |
yo durjayo devarathena saṅkhye sa citrasenaḥ kuśalaṃ tāta vācyaḥ ||

5.30.29

gāndhārarājaḥ śakuniḥ pārvatīyo nikartanīyo'dvitīyo'kṣadevī |
mānaṃ kurvan dhārtarāṣṭrasya sūta mithyābuddheḥ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ ||

5.30.30

yaḥ pāṇḍavānekarathena vīraḥ samutsahatyapradhṛṣyan vijetum |
yo muhyatāṃ mohayitā'dvitīyo vaikartanaḥ kuśalaṃ tasya pṛccheḥ ||

5.30.31

sa eva bhaktaḥ sa guruḥ sa bhartā sa vai pitā sa ca mātā suhṛcca |
agādhabuddhirviduro dīrghadarśī sa no mantrī kuśalaṃ taṃ sma pṛccheḥ ||

5.30.32

vṛddhāḥ striyo yāśca guṇopapannā jñāyante naḥ sañjaya mātarastāḥ |
tābhiḥ sarvābhiḥ sahitābhiḥ sametya strībhiḥ savṛddhābhirabhivādaṃ vadethāḥ ||

5.30.33

kaccit putrā jīvaputrāḥ susamyagvartante vo vṛttimanṛśaṃsarūpāḥ |
iti smoktvā sañjaya brūhi paścādajātaśatruḥ kuśalī saputraḥ ||

5.30.34

yā no bhāryāḥ sañjaya vettha tatra tāsāṃ sarvāsāṃ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ |
susaṅguptāḥ surabhayo'navadyāḥ kaccidgṛhānāvasathāpramattāḥ ||

5.30.35

kaccidvṛttiṃ śvaśureṣu bhadrāḥ kalyāṇīṃ vartadhvamanṛśaṃsarūpām |
yathā ca vaḥ syuḥ patayo'nukūlāstathā vṛttimātmanaḥ sthāpayadhvam ||

5.30.36

yā naḥ snuṣāḥ sañjaya vettha tatra prāptāḥ kulebhyaśca guṇopapannāḥ |
prajāvatyo brūhi sametya tāśca yudhiṣṭhiro vo'bhyavadat prasannaḥ ||

5.30.37

kanyāḥ svajethāḥ sadaneṣu sañjaya anāmayaṃ madvacanena pṛṣṭvā |
kalyāṇā vaḥ santu patayo'nukūlā yūyaṃ patīnāṃ bhavatānukūlāḥ ||

5.30.38

alaṅkṛtā vastravatyaḥ sugandhā abībhatsāḥ sukhitā bhogavatyaḥ |
laghu yāsāṃ darśanaṃ vāk ca laghvī veśastriyaḥ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ ||

5.30.39

dāsyaḥ syuryā ye ca dāsāḥ kurūṇāṃ tadāśrayā bahavaḥ kubjakhañjāḥ |
ākhyāya māṃ kuśalinaṃ sma tebhyo'pyanāmayaṃ paripṛccherjaghanyam ||

5.30.40

kaccidvṛttiṃ vartate vai purāṇīṃ kaccidbhogān dhārtarāṣṭro dadāti |
aṅgahīnān kṛpaṇān vāmanān vā yānānṛśaṃsyo dhṛrtarāṣṭro bibharti ||

5.30.41

andhāṃśca sarvān sthavirāṃstathaiva hastyājīvā bahavo ye'tra santi |
ākhyāya māṃ kuśalinaṃ sma tebhyo'pyanāmayaṃ paripṛccherjaghanyam ||

5.30.42

mā bhaiṣṭa duḥkhena kujīvitena nūnaṃ kṛtaṃ paralokeṣu pāpam |
nigṛhya śatrūn suhṛdo'nugṛhya vāsobhirannena ca vo bhariṣye ||

5.30.43

santyeva me brāhmaṇebhyaḥ kṛtāni bhāvīnyatho no bata vartayanti |
tān paśyāmi yuktarūpāṃstathaiva tāmeva siddhiṃ śrāvayethā nṛpaṃ tam ||

5.30.44

ye cānāthā durbalāḥ sarvakālamātmanyeva prayatante'tha mūḍhāḥ |
tāṃścāpi tvaṃ kṛpaṇān sarvathaivāsmadvākyāt kuśalaṃ tāta pṛccheḥ ||

5.30.45

ye cāpyanye saṃśritā dhārtarāṣṭrānnānādigbhyo'bhyāgatāḥ sūtaputra |
dṛṣṭvā tāṃścaivārhataścāpi sarvān sampṛcchethāḥ kuśalaṃ cāvyayaṃ ca ||

5.30.46

evaṃ sarvānāgatābhyāgatāṃśca rājño dūtān sarvadigbhyo'bhyupetān |
pṛṣṭvā sarvān kuśalaṃ tāṃśca sūta paścādahaṃ kuśalī teṣu vācyaḥ ||

5.30.47

na hīdṛśāḥ santyapare pṛthivyāṃ ye yodhakā dhārtarāṣṭreṇa labdhāḥ |
dharmastu nityo mama dharma eva mahābalaḥ śatrunibarhaṇāya ||

5.30.48

idaṃ punarvacanaṃ dhārtarāṣṭraṃ suyodhanaṃ sañjaya śrāvayethāḥ |
yaste śarīre hṛdayaṃ dunoti kāmaḥ kurūnasapatno'nuśiṣyām ||

5.30.49

na vidyate yuktiretasya kācinnaivaṃvidhāḥ syāma yathā priyaṃ te |
dadasva vā śakrapurīṃ mamaiva yuddhyasva vā bhāratamukhyavīra ||

Other recensions (1)

Linked texts (1)