The Great Epic of the Bhārata dynasty 5.30
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 5.30
- Language
- Sanskrit
5.30.1
sañjaya uvāca |
āmantraye tvāṃ naradevadeva gacchāmyahaṃ pāṇḍava svasti te'stu |
kaccinna vācā vṛjinaṃ hi kiñciduccāritaṃ me manaso'bhiṣaṅgāt ||
5.30.2
janārdanaṃ bhīmasenārjunau ca mādrīsutau sātyakiṃ cekitānam |
āmantrya gacchāmi śivaṃ sukhaṃ vaḥ saumyena māṃ paśyata cakṣuṣā nṛpāḥ ||
5.30.3
yudhiṣṭhira uvāca |
anujñātaḥ sañjaya svasti gaccha na naḥ smarasyapriyaṃ jātu vidvan |
vidmaśca tvāṃ te ca vayaṃ ca sarve śuddhātmānaṃ madhyagataṃ sabhāstham ||
5.30.4
āpto dūtaḥ sañjaya supriyo'si kalyāṇavāk śīlavāṃstṛptimāṃśca |
na muhyestvaṃ sañjaya jātu matyā na ca kruddhyerucyamāno duruktaiḥ ||
5.30.5
na marmagāṃ jātu vaktā'si rūkṣāṃ nopaśrutiṃ kaṭukāṃ nota muktām |
dharmārāmāmarthavatīmahiṃsrāmetāṃ vācaṃ tava jānīma sūta ||
5.30.6
tvameva naḥ priyatamo'si dūta ihāgacchedviduro vā dvitīyaḥ |
abhīkṣṇadṛṣṭo'si purā hi nastvaṃ dhanañjayasyātmasamaḥ sakhā'si ||
5.30.7
ito gatvā sañjaya kṣiprameva upātiṣṭhethā brāhmaṇān ye tadarhāḥ |
viśuddhavīryāścaraṇopapannāḥ kule jātāḥ sarvadharmāpapannāḥ ||
5.30.8
svādhyāyino brāhmaṇā bhikṣavaśca tapasvino ye ca nityā vaneṣu |
abhivādya vai madvacanena vṛddhāstathetareṣāṃ kuśalaṃ vadethāḥ ||
5.30.9
purohitaṃ dhṛtarāṣṭrasya rājñastathā''cāryānṛtvijo ye ca tasya |
taiśca tvaṃ tāta sahitairyathārhaṃ saṅgacchethāḥ kuśalenaiva sūta ||
5.30.10
aśrotriyā ye ca vasanti vṛddhā manasvinaḥ śīlabalopapannāḥ |
āśaṃsanto'smākamanusmaranto yathāśakti dharmamātrāṃ carantaḥ ||
5.30.11
ślāghasva māṃ kuśalinaṃ sma tebhyo hyanāmayaṃ tāta pṛccherjaghanyam |
ye jīvanti vyavahāreṇa rāṣṭre ye pālayanto nivasanti rāṣṭre ||
5.30.12
ācārya iṣṭo nayago vidheyo vedānabhīpsan brahmacaryaṃ cacāra |
yo'straṃ catuṣpātpunareva cakre droṇaḥ prasanno'bhivādyastvayā'sau ||
5.30.13
adhītavidyaścaraṇopapanno yo'straṃ catuṣpātpunareva cakre |
gandharvaputrapratimaṃ tarasvinaṃ tamaśvatthāmānaṃ kuśalaṃ sma pṛccheḥ ||
5.30.14
śāradvatasyāvasathaṃ sma gatvā mahārathasyātmavidāṃ varasya |
tvaṃ māmabhīkṣṇaṃ parikīrtayan vai kṛpasya pādau sañjaya pāṇinā spṛśeḥ ||
5.30.15
yasmin śauryamānṛśaṃsyaṃ tapaśca prajñā śīlaṃ śrutisattve dhṛtiśca |
pādau gṛhītvā kurusattamasya bhīṣmasya māṃ tatra nivedayethāḥ ||
5.30.16
prajñācakṣuryaḥ praṇetā kurūṇāṃ bahuśruto vṛddhasevī manīṣī |
tasmai rājñe sthavirāyābhivādya ācakṣīthāḥ sañjaya māmarogam ||
5.30.17
jyeṣṭhaḥ putro dhṛtarāṣṭrasya mando mūrkhaḥ śaṭhaḥ sañjaya pāpaśīlaḥ |
praśastā vai pṛthivī yena sarvā suyodhanaṃ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ ||
5.30.18
bhrātā kanīyānapi tasya mandastathāśīlaḥ sañjaya so'pi śaśvat |
maheṣvāsaḥ śūratamaḥ kurūṇāṃ duḥśāsanaḥ kuśalaṃ tāta vācyaḥ ||
5.30.19
yasya kāmo vartate nityameva nānyacchamādbhāratānāmiti sma |
sa bāhlikānāmṛṣabho manīṣī tvayā'bhivādyaḥ sañjaya sādhuśīlaḥ ||
5.30.20
guṇairanekaiḥ pravaraiśca yukto vijñānavānnaiva ca niṣṭhuro yaḥ |
snehādamarṣaṃ sahate sadaiva sa somadattaḥ pūjanīyo mato me ||
5.30.21
arhattamaḥ kuruṣu saumadattiḥ sa no bhrātā sañjaya matsakhā ca |
maheṣvāso rathināmuttamo'rhaḥ sahāmātyaḥ kuśalaṃ tasya pṛccheḥ ||
5.30.22
ye caivānye kurumukhyā yuvānaḥ putrāḥ pautrā bhrātaraścaiva ye naḥ |
yaṃ yameṣāṃ manyase yena yogyaṃ tattatprocyānāmayaṃ sūta vācyāḥ ||
5.30.23
ye rājānaḥ pāṇḍavāyodhanāya samānītā dhārtarāṣṭreṇa kecit |
vaśātayaḥ śālvakāḥ kekayāśca tathā'vaṣṭhā ye trigartāśca mukhyāḥ ||
5.30.24
prācyodīcyā dākṣiṇātyāśca śūrāstathā pratīcyāḥ pārvatīyāśca sarve |
anṛśaṃsāḥ śīlavṛttopapannāsteṣāṃ sarveṣāṃ kuśalaṃ sūta pṛccheḥ ||
5.30.25
hastyārohā rathinaḥ sādinaśca padātayaścāryasaṅghā mahāntaḥ |
ākhyāya māṃ kuśalinaṃ sma nityamanāmayaṃ paripṛccheḥ samagrān ||
5.30.26
tathā rājño hyarthayuktānamātyān dauvārikān ye ca senāṃ nayanti |
āyavyayaṃ ye gamayanti nityamarthāṃśca ye mahataścintayanti ||
5.30.27
vṛndārakaṃ kurumadhyeṣvamūḍhaṃ mahāprajñaṃ sarvadharmopapannam |
na tasya yuddhaṃ rocate vai kadācidvaiśyāputraṃ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ ||
5.30.28
nikartane devane yo'dvitīyaśchannopadhaḥ sādhudevī matākṣaḥ |
yo durjayo devarathena saṅkhye sa citrasenaḥ kuśalaṃ tāta vācyaḥ ||
5.30.29
gāndhārarājaḥ śakuniḥ pārvatīyo nikartanīyo'dvitīyo'kṣadevī |
mānaṃ kurvan dhārtarāṣṭrasya sūta mithyābuddheḥ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ ||
5.30.30
yaḥ pāṇḍavānekarathena vīraḥ samutsahatyapradhṛṣyan vijetum |
yo muhyatāṃ mohayitā'dvitīyo vaikartanaḥ kuśalaṃ tasya pṛccheḥ ||
5.30.31
sa eva bhaktaḥ sa guruḥ sa bhartā sa vai pitā sa ca mātā suhṛcca |
agādhabuddhirviduro dīrghadarśī sa no mantrī kuśalaṃ taṃ sma pṛccheḥ ||
5.30.32
vṛddhāḥ striyo yāśca guṇopapannā jñāyante naḥ sañjaya mātarastāḥ |
tābhiḥ sarvābhiḥ sahitābhiḥ sametya strībhiḥ savṛddhābhirabhivādaṃ vadethāḥ ||
5.30.33
kaccit putrā jīvaputrāḥ susamyagvartante vo vṛttimanṛśaṃsarūpāḥ |
iti smoktvā sañjaya brūhi paścādajātaśatruḥ kuśalī saputraḥ ||
5.30.34
yā no bhāryāḥ sañjaya vettha tatra tāsāṃ sarvāsāṃ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ |
susaṅguptāḥ surabhayo'navadyāḥ kaccidgṛhānāvasathāpramattāḥ ||
5.30.35
kaccidvṛttiṃ śvaśureṣu bhadrāḥ kalyāṇīṃ vartadhvamanṛśaṃsarūpām |
yathā ca vaḥ syuḥ patayo'nukūlāstathā vṛttimātmanaḥ sthāpayadhvam ||
5.30.36
yā naḥ snuṣāḥ sañjaya vettha tatra prāptāḥ kulebhyaśca guṇopapannāḥ |
prajāvatyo brūhi sametya tāśca yudhiṣṭhiro vo'bhyavadat prasannaḥ ||
5.30.37
kanyāḥ svajethāḥ sadaneṣu sañjaya anāmayaṃ madvacanena pṛṣṭvā |
kalyāṇā vaḥ santu patayo'nukūlā yūyaṃ patīnāṃ bhavatānukūlāḥ ||
5.30.38
alaṅkṛtā vastravatyaḥ sugandhā abībhatsāḥ sukhitā bhogavatyaḥ |
laghu yāsāṃ darśanaṃ vāk ca laghvī veśastriyaḥ kuśalaṃ tāta pṛccheḥ ||
5.30.39
dāsyaḥ syuryā ye ca dāsāḥ kurūṇāṃ tadāśrayā bahavaḥ kubjakhañjāḥ |
ākhyāya māṃ kuśalinaṃ sma tebhyo'pyanāmayaṃ paripṛccherjaghanyam ||
5.30.40
kaccidvṛttiṃ vartate vai purāṇīṃ kaccidbhogān dhārtarāṣṭro dadāti |
aṅgahīnān kṛpaṇān vāmanān vā yānānṛśaṃsyo dhṛrtarāṣṭro bibharti ||
5.30.41
andhāṃśca sarvān sthavirāṃstathaiva hastyājīvā bahavo ye'tra santi |
ākhyāya māṃ kuśalinaṃ sma tebhyo'pyanāmayaṃ paripṛccherjaghanyam ||
5.30.42
mā bhaiṣṭa duḥkhena kujīvitena nūnaṃ kṛtaṃ paralokeṣu pāpam |
nigṛhya śatrūn suhṛdo'nugṛhya vāsobhirannena ca vo bhariṣye ||
5.30.43
santyeva me brāhmaṇebhyaḥ kṛtāni bhāvīnyatho no bata vartayanti |
tān paśyāmi yuktarūpāṃstathaiva tāmeva siddhiṃ śrāvayethā nṛpaṃ tam ||
5.30.44
ye cānāthā durbalāḥ sarvakālamātmanyeva prayatante'tha mūḍhāḥ |
tāṃścāpi tvaṃ kṛpaṇān sarvathaivāsmadvākyāt kuśalaṃ tāta pṛccheḥ ||
5.30.45
ye cāpyanye saṃśritā dhārtarāṣṭrānnānādigbhyo'bhyāgatāḥ sūtaputra |
dṛṣṭvā tāṃścaivārhataścāpi sarvān sampṛcchethāḥ kuśalaṃ cāvyayaṃ ca ||
5.30.46
evaṃ sarvānāgatābhyāgatāṃśca rājño dūtān sarvadigbhyo'bhyupetān |
pṛṣṭvā sarvān kuśalaṃ tāṃśca sūta paścādahaṃ kuśalī teṣu vācyaḥ ||
5.30.47
na hīdṛśāḥ santyapare pṛthivyāṃ ye yodhakā dhārtarāṣṭreṇa labdhāḥ |
dharmastu nityo mama dharma eva mahābalaḥ śatrunibarhaṇāya ||
5.30.48
idaṃ punarvacanaṃ dhārtarāṣṭraṃ suyodhanaṃ sañjaya śrāvayethāḥ |
yaste śarīre hṛdayaṃ dunoti kāmaḥ kurūnasapatno'nuśiṣyām ||
5.30.49
na vidyate yuktiretasya kācinnaivaṃvidhāḥ syāma yathā priyaṃ te |
dadasva vā śakrapurīṃ mamaiva yuddhyasva vā bhāratamukhyavīra ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Vedārthasaṅgraha — Rāmānuja, Sanskrit