The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.2
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 6.2
- Language
- Sanskrit
6.2.1
vaiśampāyana uvāca |
tataḥ pūrvāpare sainye samīkṣya bhagavānṛṣiḥ |
sarvavedavidāṃ śreṣṭho vyāsaḥ satyavatīsutaḥ ||
6.2.2
bhaviṣyati raṇe ghore bharatānāṃ pitāmahaḥ |
pratyakṣadarśī bhagavānbhūtabhavyabhaviṣyavit ||
6.2.3
vaicitravīryaṃ rājānaṃ sarahasyaṃ bravīdidam |
śocantamārtaṃ dhyāyantaṃ putrāṇāmanayaṃ tadā ||
6.2.4
vyāsa uvāca |
rājanparikālāste putrāścānye ca pārthivāḥ |
te hiṃsantīva saṅgrāme samāsādyetaretaram ||
6.2.5
teṣu kālaparīteṣu vinaśyatsveva bhārata |
kālaparyāyamājñāya mā sma śoke manaḥ kṛthāḥ ||
6.2.6
yadi cecchasi saṅgrāme druṣṭumetān viśāmpate |
cakṣurdadāni te putra yuddhaṃ tatra niśāmaya ||
6.2.7
dhṛtarāṣṭra uvāca |
na rocaye jñātivadhaṃ draṣṭuṃ brahmarṣisattama |
yuddhametattvaśeṣeṇa śrṛṇuyāṃ tava tejasā ||
6.2.8
vaiśampāyana uvāca |
etasminnecchati draṣṭuṃ saṅgrāmaṃ śrotumicchati |
carāṇāmīśvaro vyāsaḥ sañjayāya varaṃ dadau ||
6.2.9
eṣa te sañjayo rājanyuddhametadvadiṣyati |
etasya sarvasaṅgrāme na parokṣaṃ bhaviṣyati ||
6.2.10
cakṣuṣā sañjayo rājandivyenaiva samanvitaḥ |
kathayiṣyati te yuddhaṃ sarvajñaśca bhaviṣyati ||
6.2.11
prakāśaṃ vā'prakāśaṃ vā divā vā yadi vā niśi |
manasā cintitamapi sarvaṃ vetsyati sañjayaḥ ||
6.2.12
nainaṃ śastrāṇi chetsyanti nainaṃ bādhiṣyate śramaḥ |
gāvalgaṇirayaṃ jīvanyuddhādasmādvimokṣyate ||
6.2.13
ahaṃ tu kīrtimeteṣāṃ karūṇāṃ bharatarṣabha |
pāṇḍavānāṃ ca sarveṣāṃ prathayiṣyāmi mā śucaḥ ||
6.2.14
diṣṭametannaravyāghra nābhiśocitumarhasi |
na caiva śakyaṃ saṃyantuṃ yato dharmastato jayaḥ ||
6.2.15
vaiśampāyana uvāca |
evamuktvā sa bhagavānkurūṇāṃ pratitāmahaḥ |
punareva mahābhāgo dhṛtarāṣṭramuvāca ha ||
6.2.16
iha yuddhe mahārāja bhaviṣyati mahānkṣayaḥ |
tatheha ca nimittāni bhayadānyupalakṣaye ||
6.2.17
śyenā gṛdhrāśca kākāśca kāṅkāśca sahitā bakaiḥ |
sampatanti nagāgreṣu samavāyāṃśca kurvate ||
6.2.18
abhyagraṃ ca prapaśyanti yuddhamānandino dvijāḥ |
kravyādā bhakṣayiṣyanti māṃsāni gajavājinām ||
6.2.19
nirdayaṃ cābhivāśanto bhairavā bhayavedinaḥ |
kaṅkāḥ prayānti madhyena dakṣiṇāmabhito diśam ||
6.2.20
ubhe pūrvāpare sandhye nityaṃ paśyāmi bhārata |
udayāstamane sūryaṃ kabandhaiḥ parivāritam ||
6.2.21
śvetalohitaparyantāḥ kṛṣṇāgrīvāḥ savidyutaḥ |
trivarṇāḥ parighāḥ sandhau bhānumantamavārayan ||
6.2.22
jvalitārkendunakṣatraṃ nirviśeṣadinakṣayam |
candro'bhūdagnivarṇaśca padmavarṇanabhastale ||
6.2.23
ālakṣyaḥ prabhayā hīnāṃ paurṇamāsīṃ ca kīrtikīm |
candro'bhūdagnivarṇaśca padmavarṇe nabhastale ||
6.2.24
svapsyanti nihatā vīrā bhūmimāvṛtya pārthivāḥ |
rājāno rājaputrāśca śūrāḥ parighabāhavaḥ ||
6.2.25
antarikṣe varāhasya pṛṣadaṃśakasya cobhayoḥ |
praṇādaṃ yuddhyato rātrau raudraṃ nityaṃ pralakṣaye ||
6.2.26
devatāpratimāścaiva kampanti ca hasanti ca |
vamanti rudhiraṃ cāsyaiḥ khidyanti prapatanti ca ||
6.2.27
anāhatā dundubhayaḥ praṇadanti viśāmpate |
ayuktāśca pravartante kṣatriyāṇāṃ mahārathāḥ ||
6.2.28
kokilāḥ śatapatrāśca cāṣā bhāsāḥ śukāstathā |
sārasāśca mayūrāśca vāco muñcanti dāruṇāḥ ||
6.2.29
gṛhītaśastrāḥ krośanti carmiṇo vājipṛṣṭhagāḥ |
aruṇodaye pradṛśyante śataśaḥ śalabhavrajāḥ ||
6.2.30
ubhe sandhye prakāśante diśo dāhasamanvite |
parjanyaḥ pāṃsuvarṣī ca māṃsavarṣī ca bhārata ||
6.2.31
yā caiṣā viśrutā rājaṃstrailokye sādhusammatā |
arundhatī tayā'pyeṣa vasiṣṭhaḥ pṛṣṭhataḥ kṛtaḥ ||
6.2.32
rohiṇīṃ pīḍayanneṣa sthito rājan śanaiścaraḥ |
vyāvṛttaṃ lakṣma somasya bhaviṣyati mahadbhayam ||
6.2.33
anabhre ca mahāghorastanitaṃ śrūyate svanaḥ |
vāhanānāṃ ca rudatāṃ nipatantyaśrubindavaḥ ||
Commentaries (5)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Kedārakhaṇḍa — Sanskrit