<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [The Mahābhārata and its versions](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata) › [Mahābhārata](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa) › [Vulgate (Nilakantha's text)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate) › 6.26

# The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.26

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 6.26

- **Language:** Sanskrit

### [6.26.1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.1)

sañjaya uvāca —  
taṃ tathā kṛpayāviṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam |  
viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ ||

### [6.26.2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.2)

śrībhagavānuvāca —  
kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam |  
anāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna ||

### [6.26.3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.3)

klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate |  
kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa ||

### [6.26.4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.4)

arjuna uvāca —  
kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṃ‍khye droṇaṃ ca madhusūdana |  
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana ||

### [6.26.5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.5)

gurūnahatvā hi mahānubhāvān śreyo bhoktuṃ bhaikṣamapīha loke |  
hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva bhuñjīya bhogānrudhirapradigdhān ||

### [6.26.6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.6)

na caitadvidmaḥ kataranno garīyo yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ |  
yāneva hatvā na jijīviṣāmaste'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ ||

### [6.26.7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.7)

kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ pṛcchāmi tvāṃ dharmasammūḍhacetāḥ |  
yacchreyaḥ syānniścitaṃ brūhi tanme śiṣyaste'haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam ||

### [6.26.8](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.8)

na hi prapaśyāmi mamāpanudyādyacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām |  
avāpya bhūmāvasapatnamṛddhaṃ rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam ||

### [6.26.9](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.9)

sañjaya uvāca —  
evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapaḥ |  
na yotsya iti govindamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha ||

### [6.26.10](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.10)

tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata |  
senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ ||

### [6.26.11](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.11)

aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase |  
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ ||

### [6.26.12](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.12)

na tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ |  
na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param ||

### [6.26.13](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.13)

dehino'sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā |  
tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati ||

### [6.26.14](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.14)

mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ |  
āgamāpāyino'nityāstāṃstitikṣasva bhārata ||

### [6.26.15](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.15)

yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha |  
samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate ||

### [6.26.16](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.16)

nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ |  
ubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostattvadarśibhiḥ ||

### [6.26.17](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.17)

avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam |  
vināśamavyayasyāsya na kaścitkartumarhati ||

### [6.26.18](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.18)

antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ |  
anāśino'prameyasya tasmādyudhyasva bhārata ||

### [6.26.19](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.19)

ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam |  
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||

### [6.26.20](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.20)

na jāyate mriyate vā kadācinnāyaṃ bhūtvābhavitā vā na bhūyaḥ |  
ajo nityaḥ śāśvato'yaṃ purāṇo na hanyate hanyamāne śarīre ||

### [6.26.21](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.21)

vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam |  
kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam ||

### [6.26.22](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.22)

vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya navāni gṛhṇāti naro'parāṇi |  
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇānyanyāni saṃyāti navāni dehī ||

### [6.26.23](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.23)

nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ |  
na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ ||

### [6.26.24](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.24)

acchedyo'yamadāhyo'yamakledyo'śoṣya eva ca |  
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo'yaṃ sanātanaḥ ||

### [6.26.25](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.25)

avyakto'yamacintyo'yamavikāryo'yamucyate |  
tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi ||

### [6.26.26](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.26)

atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam |  
tathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi ||

### [6.26.27](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.27)

jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca |  
tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi ||

### [6.26.28](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.28)

avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata |  
avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā ||

### [6.26.29](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.29)

āścaryavatpaśyati kaścidenamāścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ |  
āścaryavaccainamanyaḥ śṛṇoti śrutvāpyenaṃ veda na caiva kaścit ||

### [6.26.30](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.30)

dehī nityamavadhyo'yaṃ dehe sarvasya bhārata |  
tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi ||

### [6.26.31](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.31)

svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi |  
dharmyāddhi yuddhācchreyo'nyatkṣattriyasya na vidyate ||

### [6.26.32](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.32)

yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛtam |  
sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddhamīdṛśam ||

### [6.26.33](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.33)

atha cettvamimaṃ dharmyaṃ saṅgrāmaṃ na kariṣyasi |  
tataḥ svadharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpamavāpsyasi ||

### [6.26.34](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.34)

akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te'vyayām |  
sambhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate ||

### [6.26.35](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.35)

bhayādraṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ |  
yeṣāṃ ca tvaṃ bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam ||

### [6.26.36](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.36)

avācyavādāṃśca bahūnvadiṣyanti tavāhitāḥ |  
nindantastava sāmarthyaṃ tato duḥkhataraṃ nu kim ||

### [6.26.37](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.37)

hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm |  
tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ ||

### [6.26.38](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.38)

sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau |  
tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi ||

### [6.26.39](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.39)

eṣā te'bhihitā sāṅ‍khye buddhiryoge tvimāṃ śṛṇu |  
buddhyā yukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi ||

### [6.26.40](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.40)

nehābhikramanāśo'sti pratyavāyo na vidyate |  
svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt ||

### [6.26.41](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.41)

vyavasāyātmikā buddhirekeha kurunandana |  
bahuśākhā hyanantāśca buddhayo'vyavasāyinām ||

### [6.26.42](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.42)

yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ |  
vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ ||

### [6.26.43](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.43)

kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām |  
kriyāviśeṣabahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati ||

### [6.26.44](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.44)

bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayāpahṛtacetasām |  
vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate ||

### [6.26.45](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.45)

traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna |  
nirdvandvo nityasattvastho niryogakṣema ātmavān ||

### [6.26.46](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.46)

yāvānartha udapāne sarvataḥsamplutodake |  
tāvān sarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ ||

### [6.26.47](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.47)

karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana |  
mā karmaphalaheturbhūrmā te saṅgo'stvakarmaṇi ||

### [6.26.48](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.48)

yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya |  
siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate ||

### [6.26.49](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.49)

dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjaya |  
buddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ ||

### [6.26.50](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.50)

buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte |  
tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam ||

### [6.26.51](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.51)

karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ |  
janmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam ||

### [6.26.52](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.52)

yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati |  
tadā gantāsi nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca ||

### [6.26.53](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.53)

śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā |  
samādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi ||

### [6.26.54](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.54)

arjuna uvāca —  
sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava |  
sthitadhīḥ kiṃ pṛbhāṣeta kimāsīta vrajeta kim ||

### [6.26.55](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.55)

śrībhagavānuvāca —  
prajahāti yadā kāmānsarvānpārtha manogatān |  
ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate ||

### [6.26.56](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.56)

duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ |  
vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate ||

### [6.26.57](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.57)

yaḥ sarvatrānabhisnehastattatprāpya śubhāśubham |  
nābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||

### [6.26.58](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.58)

yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ |  
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ||

### [6.26.59](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.59)

viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ |  
rasavarjaṃ raso'pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate ||

### [6.26.60](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.60)

yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ |  
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ ||

### [6.26.61](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.61)

tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ |  
vaśe hi yasyendriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||

### [6.26.62](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.62)

dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate |  
saṅgātsañjāyate kāmaḥ kāmātkrodho'bhijāyate ||

### [6.26.63](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.63)

krodhādbhavati sammohaḥ sammohātsmṛtivibhramaḥ |  
smṛtibhraṃśādbuddhināśo buddhināśātpraṇaśyati ||

### [6.26.64](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.64)

rāgadveṣaviyuktaistu viṣayānindriyaiścaran |  
ātmavaśyairvidheyātmā prasādamadhigacchati ||

### [6.26.65](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.65)

prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate |  
prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate ||

### [6.26.66](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.66)

nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā |  
na cābhāvayataḥ śāntiraśāntasya kutaḥ sukham ||

### [6.26.67](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.67)

indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano'nuvidhīyate |  
tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi ||

### [6.26.68](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.68)

tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ |  
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ||

### [6.26.69](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.69)

yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī |  
yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ ||

### [6.26.70](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.70)

āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ samudramāpaḥ praviśanti yadvat |  
tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve sa śāntimāpnoti na kāmakāmī ||

### [6.26.71](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.71)

vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṃścarati niḥspṛhaḥ |  
nirmamo nirahaṅkāraḥ sa śāntimadhigacchati ||

### [6.26.72](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26.72)

eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati |  
sthitvāsyāmantakāle'pi brahmanirvāṇamṛcchati ||

## Other recensions (1)

- [Mahābhārata](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa.6.24.1) — Vyāsa, Sanskrit

## Linked texts (9)

- [Critical edition (BORI, Bhīṣmaparvan 23–40)](https://indike.org/pramana/in.darsana.all.gita*crit.2.1) — Sanskrit
- [Jīvanmuktiviveka](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.sastra.jivanmuktiviveka.2.17_2.p14) — Mādhava, Sanskrit
- [Mokṣopāya (Kashmiri text, Śāradā transmission)](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.moksopaya*kashmiri.6.58.2) — Sanskrit
- [Agnipurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.agni.380.3) — Vyāsa, Sanskrit
- [Nyāyamañjarī](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.nyayamanjari.1.1.229) — Jayanta Bhaṭṭa, Sanskrit
- [Śaktisaṅgamatantra](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.general.sakta.saktisangama.2.23.27) — Sanskrit
- [Svātantryadīpikā](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.saiva.trika.darsana.general.svatantryadipika.79) — Sanskrit
- [Hāyanaratna](https://indike.org/pramana/in.astro.tajika.varsaphala.hayanaratna.9.22.2) — Balabhadra 1604, Sanskrit
- [Ajñānadhvāntacaṇḍabhāskara](https://indike.org/pramana/in.darsana.advaita.vada.amaresvara.ajnanadhvantacandabhaskara.3.129.p1) — Amareśvara Śāstrin 1825, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*vulgate.6.26) · Pramāṇa
