The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.32
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 6.32
- Language
- Sanskrit
6.32.1
arjuna uvāca —
kiṃ tadbrahma kimadhyātmaṃ kiṃ karma puruṣottama |
adhibhūtaṃ ca kiṃ proktamadhidaivaṃ kimucyate ||
6.32.2
adhiyajñaḥ kathaṃ ko'tra dehe'sminmadhusūdana |
prayāṇakāle ca kathaṃ jñeyo'si niyatātmabhiḥ ||
6.32.3
śrībhagavānuvāca —
akṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo'dhyātmamucyate |
bhūtabhāvodbhavakaro visargaḥ karmasañjñitaḥ ||
6.32.4
adhibhūtaṃ kṣaro bhāvaḥ puruṣaścādhidaivatam |
adhiyajño'hamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara ||
6.32.5
antakāle ca māmeva smaranmuktvā kalebaram |
yaḥ prayāti sa madbhāvaṃ yāti nāstyatra saṃśayaḥ ||
6.32.6
yaṃ yaṃ vāpi smaranbhāvaṃ tyajatyante kalebaram |
taṃ tamevaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ ||
6.32.7
tasmātsarveṣu kāleṣu māmanusmara yudhya ca |
mayyarpitamanobuddhirmāmevaiṣyasyasaṃśayaḥ ||
6.32.8
abhyāsayogayuktena cetasā nānyagāminā |
paramaṃ puruṣaṃ divyaṃ yāti pārthānucintayan ||
6.32.9
kaviṃ purāṇamanuśāsitāramaṇoraṇīyāṃsamanusmaredyaḥ |
sarvasya dhātāramacintyarūpamādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt ||
6.32.10
prayāṇakāle manasācalena bhaktyā yukto yogabalena caiva |
bhruvormadhye prāṇamāveśya samya ksa taṃ paraṃ puruṣamupaiti divyam ||
6.32.11
yadakṣaraṃ vedavido vadanti viśanti yadyatayo vītarāgāḥ |
yadicchanto brahmacaryaṃ caranti tatte padaṃ saṅgraheṇa pravakṣye ||
6.32.12
sarvadvārāṇi saṃyamya mano hṛdi nirudhya ca |
mūrdhnyādhāyātmanaḥ prāṇamāsthito yogadhāraṇām ||
6.32.13
omityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāmanusmaran |
yaḥ prayāti tyajandehaṃ sa yāti paramāṃ gatim ||
6.32.14
ananyacetāḥ satataṃ yo māṃ smarati nityaśaḥ |
tasyāhaṃ sulabhaḥ pārtha nityayuktasya yoginaḥ ||
6.32.15
māmupetya punarjanma duḥkhālayamaśāśvatam |
nāpnuvanti mahātmānaḥ saṃsiddhiṃ paramāṃ gatāḥ ||
6.32.16
ā brahmabhuvanāllokāḥ punarāvartino'rjuna |
māmupetya tu kaunteya punarjanma na vidyate ||
6.32.17
sahasrayugaparyantamaharyadbrahmaṇo viduḥ |
rātriṃ yugasahasrāntāṃ te'horātravido janāḥ ||
6.32.18
avyaktādvyaktayaḥ sarvāḥ prabhavantyaharāgame |
rātryāgame pralīyante tatraivāvyaktasañjñake ||
6.32.19
bhūtagrāmaḥ sa evāyaṃ bhūtvā bhūtvā pralīyate |
rātryāgame'vaśaḥ pārtha prabhavatyaharāgame ||
6.32.20
parastasmāttu bhāvo'nyo'vyakto'vyaktātsanātanaḥ |
yaḥ sa sarveṣu bhūteṣu naśyatsu na vinaśyati ||
6.32.21
avyakto'kṣara ityuktastamāhuḥ paramāṃ gatim |
yaṃ prāpya na nivartante taddhāma paramaṃ mama ||
6.32.22
puruṣaḥ sa paraḥ pārtha bhaktyā labhyastvananyayā |
yasyāntaḥsthāni bhūtāni yena sarvamidaṃ tatam ||
6.32.23
yatra kāle tvanāvṛttimāvṛttiṃ caiva yoginaḥ |
prayātā yānti taṃ kālaṃ vakṣyāmi bharatarṣabha ||
6.32.24
agnirjyotirahaḥ śuklaḥ ṣaṇmāsā uttarāyaṇam |
tatra prayātā gacchanti brahma brahmavido janāḥ ||
6.32.25
dhūmo rātristathā kṛṣṇaḥ ṣaṇmāsā dakṣiṇāyanam |
tatra cāndramasaṃ jyotiryogī prāpya nivartate ||
6.32.26
śuklakṛṣṇe gatī hyete jagataḥ śāśvate mate |
ekayā yātyanāvṛttimanyayāvartate punaḥ ||
6.32.27
naite sṛtī pārtha jānanyogī muhyati kaścana |
tasmātsarveṣu kāleṣu yogayukto bhavārjuna ||
6.32.28
vedeṣu yajñeṣu tapaḥsu caiva dāneṣu yatpuṇyaphalaṃ pradiṣṭam |
atyeti tatsarvamidaṃ viditvā yogī paraṃ sthānamupaiti cādyam ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (11)
- Critical edition (BORI, Bhīṣmaparvan 23–40) — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vidvanmaṇḍana — Viṭṭhalanātha 1540, Sanskrit
- Mahābhāgavatapurāṇa — Sanskrit
- Nayadyumaṇi — Meghanādāri, Sanskrit
- Vedāntacintāmaṇi — Govardhana Āśukavi 1739, Sanskrit
- Tarkakutūhala — Viśveśvara Paṇḍita, Sanskrit
- Tarkakutūhala — Viśveśvara Pandeya 1730, Sanskrit
- Kāryādhikaraṇavāda (Śrīraṅgācārya) — Śrīraṅgācārya 1825, Sanskrit
- Sadācārasmṛti — Madhva, Sanskrit
- Śrutisiddhāntadīpikā (ed. Balacharya Madhavacharya Khupekar, Raghavendra Panduranga Nipanikar) — Sanskrit