The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.4
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 6.4
- Language
- Sanskrit
6.4.1
vaiśampāyana uvāca |
evamuktvā yayau vyāso dhṛtarāṣṭrāya dhīmate |
dhṛtarāṣṭro'pi tacchrutvā dhyānamevānvapadyata ||
6.4.2
sa muhūrtamiva dhyātvā viniḥśvasya muhurmuhuḥ |
sañjayaṃ saṃśitātmānamapṛcchadbharatarṣabha ||
6.4.3
sañjayeme mahīpālāḥ śūrā yuddhābhinandinaḥ |
anyonyamabhinighnanti śastrairuccāvacairiha ||
6.4.4
pārthivāḥ pṛthivīhetoḥ samabhityajya jīvitam |
na vā śāmyanti nighnanto vardhayanti yamakṣayam ||
6.4.5
bhaumamaiśvaryamicchanto na mṛṣyante parasparam |
manye bahuguṇā bhūmistanmamācakṣva sañjaya ||
6.4.6
bahūni ca sahasrāṇi prayutānyarbudāni ca |
koṭyaśca lokavīrāṇāṃ sammetāḥ kurujāṅgale ||
6.4.7
deśānāṃ ca parīmāṇaṃ nagarāṇāṃ ca sañjaya |
śrotumicchāmi tattvena yata ete samāgatāḥ ||
6.4.8
divyabuddhipradīpena yuktastvaṃ jñānacakṣuṣā |
prabhāvāttasya viprarṣervyāsasyāmitatejasaḥ ||
6.4.9
sañjaya uvāca |
yathāprajñaṃ mahāprājña bhaumānvakṣyāmi te guṇān |
śāstracakṣuravekṣasva namaste bharatarṣabha ||
6.4.10
dvividhānīha bhūtāni carāṇi sthāvarāṇi ca |
trasānāṃ trividhā yoniraṇḍasvedajarāyujāḥ ||
6.4.11
trasānāṃ khalu sarveṣāṃ śreṣṭhā rājañjarāyujāḥ |
jarāyujānāṃ pravarā mānavāḥ paśavaśca ye ||
6.4.12
nānārūpadharā rājaṃsteṣāṃ bhedāścaturdaśa |
vedoktāḥ pṛthivīpāla yeṣu yajñāḥ pratiṣṭhitāḥ ||
6.4.13
grāmyāṇāṃ puruṣāḥ śreṣṭhāḥ siṃhāścāraṇyavāsinām |
sarveṣāmeva bhūtānāmanyonyenopajīvanam ||
6.4.14
udbhijjāḥ sthāvarāḥ proktāsteṣāṃ pañcaiva jātayaḥ |
vṛkṣagulmalatāvallyastvaksārāstṛṇajātayaḥ ||
6.4.15
teṣāṃ viṃśatirekonā mahābhūteṣu pañcasu |
caturviśatiruddiṣṭā gāyatrī lokasammatā ||
6.4.16
ya etāṃ veda gāyatrīṃ puṇyāṃ sarvaguṇānvitām |
tattvena bharataśreṣṭha sa loke na praṇaśyati ||
6.4.17
araṇyavāsinaḥ sapta saptaiṣāṃ grāmavāsinaḥ |
siṃhā vyāghrā varāhāśca mahiṣā vāraṇāstathā ||
6.4.18
ṛkṣāśca vānarāścaiva saptāraṇyāḥ smṛtā nṛpa |
gaurajāvimanuṣyāśca aśvāśvataragardabhāḥ ||
6.4.19
ete grāmyāḥ samākhyātāḥ paśavaḥ sapta sādhubhiḥ |
ete vai paśavo rājangrāmyāraṇyāścaturdaśa ||
6.4.20
bhūmau ca jāyate sarvaṃ bhūmau sarvaṃ vinaśyati |
bhūmiḥ pratiṣṭhā bhūtānāṃ bhūmireva sanātanam ||
6.4.21
yasya bhūmistasya sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam |
tatrātigṛddhā rājāno vinighnantītaretaram ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit