Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.4

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 6.4

Language
Sanskrit

6.4.1

vaiśampāyana uvāca |
evamuktvā yayau vyāso dhṛtarāṣṭrāya dhīmate |
dhṛtarāṣṭro'pi tacchrutvā dhyānamevānvapadyata ||

6.4.2

sa muhūrtamiva dhyātvā viniḥśvasya muhurmuhuḥ |
sañjayaṃ saṃśitātmānamapṛcchadbharatarṣabha ||

6.4.3

sañjayeme mahīpālāḥ śūrā yuddhābhinandinaḥ |
anyonyamabhinighnanti śastrairuccāvacairiha ||

6.4.4

pārthivāḥ pṛthivīhetoḥ samabhityajya jīvitam |
na vā śāmyanti nighnanto vardhayanti yamakṣayam ||

6.4.5

bhaumamaiśvaryamicchanto na mṛṣyante parasparam |
manye bahuguṇā bhūmistanmamācakṣva sañjaya ||

6.4.6

bahūni ca sahasrāṇi prayutānyarbudāni ca |
koṭyaśca lokavīrāṇāṃ sammetāḥ kurujāṅgale ||

6.4.7

deśānāṃ ca parīmāṇaṃ nagarāṇāṃ ca sañjaya |
śrotumicchāmi tattvena yata ete samāgatāḥ ||

6.4.8

divyabuddhipradīpena yuktastvaṃ jñānacakṣuṣā |
prabhāvāttasya viprarṣervyāsasyāmitatejasaḥ ||

6.4.9

sañjaya uvāca |
yathāprajñaṃ mahāprājña bhaumānvakṣyāmi te guṇān |
śāstracakṣuravekṣasva namaste bharatarṣabha ||

6.4.10

dvividhānīha bhūtāni carāṇi sthāvarāṇi ca |
trasānāṃ trividhā yoniraṇḍasvedajarāyujāḥ ||

6.4.11

trasānāṃ khalu sarveṣāṃ śreṣṭhā rājañjarāyujāḥ |
jarāyujānāṃ pravarā mānavāḥ paśavaśca ye ||

6.4.12

nānārūpadharā rājaṃsteṣāṃ bhedāścaturdaśa |
vedoktāḥ pṛthivīpāla yeṣu yajñāḥ pratiṣṭhitāḥ ||

6.4.13

grāmyāṇāṃ puruṣāḥ śreṣṭhāḥ siṃhāścāraṇyavāsinām |
sarveṣāmeva bhūtānāmanyonyenopajīvanam ||

6.4.14

udbhijjāḥ sthāvarāḥ proktāsteṣāṃ pañcaiva jātayaḥ |
vṛkṣagulmalatāvallyastvaksārāstṛṇajātayaḥ ||

6.4.15

teṣāṃ viṃśatirekonā mahābhūteṣu pañcasu |
caturviśatiruddiṣṭā gāyatrī lokasammatā ||

6.4.16

ya etāṃ veda gāyatrīṃ puṇyāṃ sarvaguṇānvitām |
tattvena bharataśreṣṭha sa loke na praṇaśyati ||

6.4.17

araṇyavāsinaḥ sapta saptaiṣāṃ grāmavāsinaḥ |
siṃhā vyāghrā varāhāśca mahiṣā vāraṇāstathā ||

6.4.18

ṛkṣāśca vānarāścaiva saptāraṇyāḥ smṛtā nṛpa |
gaurajāvimanuṣyāśca aśvāśvataragardabhāḥ ||

6.4.19

ete grāmyāḥ samākhyātāḥ paśavaḥ sapta sādhubhiḥ |
ete vai paśavo rājangrāmyāraṇyāścaturdaśa ||

6.4.20

bhūmau ca jāyate sarvaṃ bhūmau sarvaṃ vinaśyati |
bhūmiḥ pratiṣṭhā bhūtānāṃ bhūmireva sanātanam ||

6.4.21

yasya bhūmistasya sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam |
tatrātigṛddhā rājāno vinighnantītaretaram ||

Other recensions (1)