Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.47

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 6.47

Language
Sanskrit

6.47.1

sañjaya uvāca |gatapūrvāhṇabhūyiṣṭhe tasminnahani dāruṇe |
vartamāne tathā raudre mahāvīravarakṣaye ||

6.47.2

durmukhaḥ kṛtavarmā ca kṛpaḥ śalyo viviṃśatiḥ |
bhīṣmaṃ jugupurāsādya tava putreṇa coditāḥ ||

6.47.3

etairatirathairguptaḥ pañcabhirbharatarṣabhaḥ |
pāṇḍavānāmanīkāni vijagāhe mahārathaḥ ||

6.47.4

cedikāśikarūṣeṣu pañcāleṣu ca bhārata |
bhīṣmasya bahudhā tālaścalatketuradṛśyata ||

6.47.5

sa śirāṃsi raṇe'rīṇāṃ rathāṃśca sayugadhvajān |
nicakarta mahāvegairbhallaiḥ sannataparvabhiḥ ||

6.47.6

nṛtyato rathamārgeṣu bhīṣmasya bharatarṣabha |
bhṛśamārtasvaraṃ cakrurnāgā marmaṇi tāḍitāḥ ||

6.47.7

abhimanyuḥ susaṅkuddhaḥ piśaṅgaisturagottamaiḥ |
saṃyuktaṃ rathamāsthāya prāyādbhīṣmarathaṃ prati ||

6.47.8

jāmbūnadavicitreṇa karṇikāreṇa ketunā |
abhyavartata bhīṣmaṃ ca tāṃścaiva rathasattamān ||

6.47.9

sa tālaketostīkṣṇena ketumāhatya patriṇā |
bhīṣmeṇa yuyudhe vīrastasya cānurathaiḥ saha ||

6.47.10

kṛtavarmāṇamekena śalyaṃ pañcabhirāśugaiḥ |
viddhvā navabhirānarcchacchitāgraiḥ prapitāmaham ||

6.47.11

pūrṇāyatavisṛṣṭena samyak praṇihitena ca |
dhvajamekena vivyādha jāmbūnadapariṣkṛtam ||

6.47.12

durmukhasya tu bhallena sarvāvaraṇabhedinā |
jahāra sāratheḥ kāyācchiraḥ sannataparvaṇā ||

6.47.13

dhanuściccheda bhallena kārtasvaravibhūṣitam |
kṛpasya niśitāgreṇa tāṃśca tīkṣṇamukhaiḥ śaraiḥ ||

6.47.14

jaghāna paramakruddho nṛtyanniva mahārathaḥ |
tasya lāghavamudvīkṣya tutuṣurdevatā api ||

6.47.15

labdhalakṣatayā kārṣṇeḥ sarve bhīṣmamukhā rathāḥ |
sattvavantamamanyanta sākṣādiva dhanañjayam ||

6.47.16

tasya lāghavamārgasthamalātasadṛśaprabham |
diśaḥ paryapataccāpaṃ gāṇḍīvamiva ghoṣavat ||

6.47.17

tamāsādya mahāvegairbhīṣmo navabhirāśugaiḥ |
vivyādha samare tūrṇamārjuniṃ paravīrahā ||

6.47.18

dhvajaṃ cāsya tribhirbhalaiściccheda paramaujasaḥ |
sārathiṃ ca tribhirbāṇairājaghāna yatavrataḥ ||

6.47.19

tathaiva kṛtavarmā ca kṛpaḥ śalyaśca māriṣaḥ |
viddhvā nākampayatkārṣṇiṃ mainākamiva parvatam ||

6.47.20

sa taiḥ parivṛtaḥ śūro dhārtarāṣṭrairmahārathaiḥ |
vavarṣa śaravarṣāṇi kārṣṇiḥ pañcarathān prati ||

6.47.21

tatasteṣāṃ sahasrāṇi saṃvārya śaravṛṣṭibhiḥ |
nanāda balavān kārṣṇirbhīṣmāya visṛjan śarān ||

6.47.22

tatrāsya sumahadrājan bāhvorbalamadṛśyata |
yatamānasya samare bhīṣmamardayataḥ śaraiḥ ||

6.47.23

parākrāntasya tasyaiva bhīṣmo'pi prāhiṇoccharān |
sa tāṃściccheda samare bhīṣmacāpacyutān śarān ||

6.47.24

tato dhvajamamogheṣurbhīṣmasya navabhiḥ śaraiḥ |
ciccheda samare vīrastata uccukruśurjanāḥ ||

6.47.25

sa rājato mahāskandhastālo hemavibhūṣitaḥ |
saubhadraviśikhaiśchinnaḥ papāta bhuvi bhārata ||

6.47.26

taṃ tu saubhadraviśikhaiḥ pātitaṃ bharatarṣabha |
dṛṣṭvā bhīmo nanādoccaiḥ saubhadramabhiharṣayan ||

6.47.27

atha bhīṣmo mahāstrāṇi divyāni subahūni ca |
prāduścakre mahāraudre raṇe tasmin mahābalaḥ ||

6.47.28

tataḥ śarasahasreṇa saubhadraṃ prapitāmahaḥ |
avākiradameyātmā tada‌dbhutamivābhavat ||

6.47.29

tato daśa maheṣvāsāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ |
rakṣārthamabhyadhāvanta saubhadraṃ tvaritā rathaiḥ ||

6.47.30

virāṭaḥ saha putreṇa dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ |
bhīmaśca kekayāścaiva sātyakiśca viśāmpate ||

6.47.31

teṣāṃ javenāpatatāṃ bhīṣmaḥ śāntanavo raṇe |
pāñcālyaṃ tribhirānarcchatsātyakiṃ navabhiḥ śaraiḥ ||

6.47.32

pūrṇāyatavisṛṣṭena kṣureṇa niśitena ca |
dhvajamekena ciccheda bhīmasenasya patriṇā ||

6.47.33

jāmbūnadamayaḥ śrīmān kesarī sa narottama |
papāta bhīmasenasya bhīṣmeṇa mathito rathāt ||

6.47.34

tato bhīmastribhirviddhvā bhīṣmaṃ śāntanavaṃ raṇe |
kṛpamekena vivyādha kṛtavarmāṇamaṣṭabhiḥ ||

6.47.35

pragṛhītāgrahastena vairāṭirapi dantinā |
abhyadravata rājānaṃ madrādhipatimuttaraḥ ||

6.47.36

tasya vāraṇarājasya javenāpatato rathe |
śalyo nivārayāmāsa vegamapratimaṃ śaraiḥ ||

6.47.37

tasya kruddhaḥ sa nāgendro bṛhataḥ sādhuvāhinaḥ |
padā yugamadhiṣṭhāya jaghāna caturo hayān ||

6.47.38

sa hatāśve rathe tiṣṭhan madrādhipatirāyasīm |
uttarāntakarīṃ śaktiṃ cikṣepa bhujagopamām ||

6.47.39

tayā bhinnatanutrāṇaḥ praviśya vipulaṃ tamaḥ |
sa papāta gajaskandhātpramuktāṅkuśatomaraḥ ||

6.47.40

asimādāya śalyo'pi avaplutya rathottamāt |
tasya vāraṇarājasya cicchedātha mahākaram ||

6.47.41

bhinnamarmā śaraśataiśchinnahastaḥ sa vāraṇaḥ |
bhīmamārtasvaraṃ kṛtvā papāta ca mamāra ca ||

6.47.42

etadīdṛśakaṃ kṛtvā madrarājo narādhipa |
āruroha rathaṃ tūrṇaṃ bhāsvaraṃ kṛtavarmaṇaḥ ||

6.47.43

uttaraṃ vai hataṃ dṛṣṭvā vairāṭirbhrātaraṃ tadā |
kṛtavarmaṇā ca sahitaṃ dṛṣṭvā śalyamavasthitam ||

6.47.44

śvetaḥ krodhāt prajajvāla haviṣā havyavāḍiva |
sa visphārya mahaccāpaṃ śakracāpopamaṃ balī ||

6.47.45

abhyadhāvajjighāṃsan vai śalyaṃ madrādhipaṃ balī |
mahatā rathavaṃśena samantāt parivāritaḥ ||

6.47.46

muñcan bāṇamayaṃ varṣaṃ prāyācchalyarathaṃ prati |
tamāpatantaṃ samprekṣya mattavāraṇavikramam ||

6.47.47

tāvakānāṃ rathāḥ sapta samantāt paryavārayan |
madrarājamabhīpsanto mṛtyordaṃṣṭrāntaraṃ gatam ||

6.47.48

bṛhadbalaśca kausalyo jayatsenaśca māgadhaḥ |
tathā rukmaratho rājan śalyaputraḥ pratāpavān ||

6.47.49

vindānuvindāvāvantyau kāmbojaśca sudakṣiṇaḥ |
bṛhatkṣatrasyaḥ dāyādaḥ saindhavaśca jayadrathaḥ ||

6.47.50

nānāvarṇavicitrāṇi dhanūṃṣi ca mahātmanām |
visphāritāni dṛśyante toyadeṣviva vidyutaḥ ||

6.47.51

te tu bāṇamayaṃ varṣaṃ śvetamūrdhanyapātayan |
nidāghānte'niloddhūtā meghā iva nage jalam ||

6.47.52

tataḥ kruddho maheṣvāsaḥ saptabhallaiḥ sutejanaiḥ |
dhanūṃṣi teṣāmācchidya mamarda pṛtanāpatiḥ ||

6.47.53

nikṛtānyeva tāni sma samadṛśyanta bhārata |
tataste tu nimeṣārdhāt pratyapadyan dhanūṃṣi ca ||

6.47.54

sapta caiva pṛṣatkāṃśca śvetasyoparyapātayan |
tataḥ punarameyātmā bhallaiḥ saptabhirāśugaiḥ |
nicakarta mahābāhusteṣāṃ cāpāni dhanvinām ||

6.47.55

te nikṛttamahācāpāstvaramāṇā mahārathāḥ |
rathaśaktīḥ parāmṛśya vinedurbhairavān ravān ||

6.47.56

anvayurbharataśreṣṭha sapta śvetarathaṃ prati |
tatastā jvalitāḥ sapta mahendrāśaniniḥsvanāḥ ||

6.47.57

aprāptāḥ satabhirbhalaiściccheda paramāstravit |
tataḥ samādāya śaraṃ sarvakāyavidāraṇam ||

6.47.58

prāhiṇodbharataśreṣṭha śveto rukmarathaṃ prati |
tasya dehe nipatito bāṇo vajrātigo mahān ||

6.47.59

tato rukmaratho rājan sāyakena dṛḍhāhataḥ |
niṣasāda rathopasthe kaśmalaṃ cāviśanmahat ||

6.47.60

taṃ visañjñaṃ vimanasaṃ tvaramāṇastu sārathiḥ |
apovāha na sambhrāntaḥ sarvalokasya paśyataḥ ||

6.47.61

tato'nyān ṣaṭ samādāya śveto hemavibhūṣitān |
teṣāṃ ṣaṇṇāṃ mahābāhurdhvajaśīrṣāṇyapātayat ||

6.47.62

hayāṃśca teṣāṃ nirbhidya sārathīṃśca parantapa |
śaraiścaitān samākīrya prāyācchalyarathaṃ prati ||

6.47.63

tato halahalāśabdastava sainyeṣu bhārata |
dṛṣṭvā senāpatiṃ tūrṇaṃ yāntaṃ śalyarathaṃ prati ||

6.47.64

tato bhīṣmaṃ puraskṛtya tatra putro mahābalaḥ |
vṛtastu sarvasainyena prāyācchvetarathaṃ prati ||

6.47.65

mṛtyorāsyamanuprāptaṃ madrarājamamocayat |
tato yuddhaṃ samabhavattumulaṃ lomaharṣaṇam ||

6.47.66

tāvakānāṃ pareṣāṃ ca vyatiṣaktarathadvipam |
saubhadre bhīmasene ca sātyakau ca mahārathe ||

6.47.67

kaikeye ca virāṭe ca dhṛṣṭadyumne ca pārṣate |
eteṣu narasiṃheṣu cedimatsyeṣu caiva ha |
vavarṣa śaravarṣāṇi kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ ||

Commentaries (5)

Other recensions (1)

Linked texts (1)