The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.5
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 6.5
- Language
- Sanskrit
6.5.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
nadīnāṃ parvatānāṃ ca nāmadheyāni sañjaya |
tathā janapadānāṃ ca ye cānye bhūmimāśritāḥ ||
6.5.2
pramāṇaṃ ca pramāṇajña pṛthivyā mama sarvataḥ |
nikhilena samācakṣva kānanāni ca sañjaya ||
6.5.3
sañjaya uvāca |
pañcemāni mahārāja mahābhūtāni saṅgrahāt |
jagatīsthāni sarvāṇi samānyāhurmanīṣiṇaḥ ||
6.5.4
bhūmirāpastathā vāyuragnirākāśameva ca |
guṇottarāṇi sarvāṇi teṣāṃ bhūmiḥ pradhānataḥ ||
6.5.5
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ |
bhūmerete guṇāḥ proktā ṛṣibhistattvavedibhiḥ ||
6.5.6
catvāro'psu guṇā rājangandhastatra na vidyate |
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca tejaso'tha guṇāstrayaḥ |
śabdaḥ sparśaśca vāyostu akāśe śabda eva tu ||
6.5.7
ete pañca guṇā rājanmahābhūteṣu pañcasu |
vartante sarvalokeṣu yeṣu bhūtāḥ pratiṣṭhitāḥ ||
6.5.8
anyonyaṃ nābhivartante sāmyaṃ bhavati vai yadā ||
6.5.9
yadā tu viṣamībhāvamāviśanti parasparam |
tadā dehairdehavanto vyatirohanti nānyathā ||
6.5.10
ānupūrvyā vinaśyanti jāyante cānupūrvaśaḥ |
sarvāṇyaparimeyāṇi tadeṣāṃ rūpamaiśvaram ||
6.5.11
tatra tatra hi dṛśyante dhātavaḥ pāñcabhautikāḥ |
teṣāṃ manuṣyāstarkeṇa pramāṇāni pracakṣate ||
6.5.12
acintyāḥ khalu ye bhāvā na tāṃstarkeṇa sādhayet |
prakṛtibhyaḥ paraṃ yattu tadacintyasya lakṣaṇam ||
6.5.13
sudarśanaṃ pravakṣyāmi dvīpaṃ tu kurunandana |
parimaṇḍalo mahārāja dvīpo'sau cakrasaṃsthitaḥ ||
6.5.14
nadījālapraticchannaḥ parvataiścābhrasannibhaiḥ |
puraiśca vividhākārai ramyairjanapadaistathā ||
6.5.15
vṛkṣaiḥ puṣpaphalopetaiḥ sampannadhanadhānyavān |
lavaṇena samudreṇa samantātparivāritaḥ ||
6.5.16
yathā hi puruṣaḥ paśyedādarśe mukhamātmanaḥ |
evaṃ sudarśanadvīpo dṛśyate candramaṇḍale ||
6.5.17
dviraṃśe pippalastatatra dviraṃśe ca śaśo mahān |
sarvauṣadhisamāvāyaḥ sarvataḥ parivāritaḥ ||
6.5.18
āpastato'nyā vijñeyāḥ śeṣaḥ saṅkṣepa ucyate |
tato'nya ucyate cāyamenaṃ saṅkṣepataḥ śrṛṇu ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit