Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.5

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 6.5

Language
Sanskrit

6.5.1

dhṛtarāṣṭra uvāca |
nadīnāṃ parvatānāṃ ca nāmadheyāni sañjaya |
tathā janapadānāṃ ca ye cānye bhūmimāśritāḥ ||

6.5.2

pramāṇaṃ ca pramāṇajña pṛthivyā mama sarvataḥ |
nikhilena samācakṣva kānanāni ca sañjaya ||

6.5.3

sañjaya uvāca |
pañcemāni mahārāja mahābhūtāni saṅgrahāt |
jagatīsthāni sarvāṇi samānyāhurmanīṣiṇaḥ ||

6.5.4

bhūmirāpastathā vāyuragnirākāśameva ca |
guṇottarāṇi sarvāṇi teṣāṃ bhūmiḥ pradhānataḥ ||

6.5.5

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ |
bhūmerete guṇāḥ proktā ṛṣibhistattvavedibhiḥ ||

6.5.6

catvāro'psu guṇā rājangandhastatra na vidyate |
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca tejaso'tha guṇāstrayaḥ |
śabdaḥ sparśaśca vāyostu akāśe śabda eva tu ||

6.5.7

ete pañca guṇā rājanmahābhūteṣu pañcasu |
vartante sarvalokeṣu yeṣu bhūtāḥ pratiṣṭhitāḥ ||

6.5.8

anyonyaṃ nābhivartante sāmyaṃ bhavati vai yadā ||

6.5.9

yadā tu viṣamībhāvamāviśanti parasparam |
tadā dehairdehavanto vyatirohanti nānyathā ||

6.5.10

ānupūrvyā vinaśyanti jāyante cānupūrvaśaḥ |
sarvāṇyaparimeyāṇi tadeṣāṃ rūpamaiśvaram ||

6.5.11

tatra tatra hi dṛśyante dhātavaḥ pāñcabhautikāḥ |
teṣāṃ manuṣyāstarkeṇa pramāṇāni pracakṣate ||

6.5.12

acintyāḥ khalu ye bhāvā na tāṃstarkeṇa sādhayet |
prakṛtibhyaḥ paraṃ yattu tadacintyasya lakṣaṇam ||

6.5.13

sudarśanaṃ pravakṣyāmi dvīpaṃ tu kurunandana |
parimaṇḍalo mahārāja dvīpo'sau cakrasaṃsthitaḥ ||

6.5.14

nadījālapraticchannaḥ parvataiścābhrasannibhaiḥ |
puraiśca vividhākārai ramyairjanapadaistathā ||

6.5.15

vṛkṣaiḥ puṣpaphalopetaiḥ sampannadhanadhānyavān |
lavaṇena samudreṇa samantātparivāritaḥ ||

6.5.16

yathā hi puruṣaḥ paśyedādarśe mukhamātmanaḥ |
evaṃ sudarśanadvīpo dṛśyate candramaṇḍale ||

6.5.17

dviraṃśe pippalastatatra dviraṃśe ca śaśo mahān |
sarvauṣadhisamāvāyaḥ sarvataḥ parivāritaḥ ||

6.5.18

āpastato'nyā vijñeyāḥ śeṣaḥ saṅkṣepa ucyate |
tato'nya ucyate cāyamenaṃ saṅkṣepataḥ śrṛṇu ||

Other recensions (1)

Linked texts (1)