Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.6

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 6.6

Language
Sanskrit

6.6.1

dhṛtarāṣṭra uvāca |
ukto dvīpasya saṅkṣepo vidhivadbuddhimaṃstvayā |
tattvajñaścosi sarvasya vistāraṃ brūhi sañjaya ||

6.6.2

yāvānbhūmyavakāśo'yaṃ dṛśyate śaśalakṣaṇe |
tasya pramāṇaṃ prabrūhi tato vakṣyasi pippalam ||

6.6.3

vaiśampāyana uvāca |
evaṃ rājñā sa pṛṣṭastu sañjayo vākyamabravīt |
sañjaya uvāca |
prāgāyatā mahārāja ṣaḍete varṣaparvatāḥ |
avagāḍhā hyubhayataḥ samudrau pūrvapaścimau ||

6.6.4

himavānhemakūṭaśca niṣadhaśca nagottamaḥ |
nīlaśca vaidūryamayaḥ śvetaśca śaśisannibhaḥ ||

6.6.5

sarvadhātuvicitraśca śrṛṅgavānnāma parvataḥ |
ete vai parvatā rājansiddhacāraṇasevitāḥ ||

6.6.6

eṣāmantaraviṣkambhā yojanāni sahasraśaḥ |
tatra puṇyā janapadāstāni varṣāṇi bhārata ||

6.6.7

vasanti teṣu satvāni nānājātīni sarvaśaḥ |
idaṃ tu bhārataṃ varṣaṃ tato haimavataṃ param ||

6.6.8

hemakūṭātparaṃ caiva harivarṣaṃ pracakṣate |
dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu ||

6.6.9

prāgāyato mahābhāga mālyavānnāma parvataḥ |
tataḥ paraṃ mālyavataḥ parvato gandhamādanaḥ ||

6.6.10

parimaṇḍalastayormadhye meruḥ kanakaparvataḥ |
ādityataruṇābhāso vidhūma iva pāvakaḥ ||

6.6.11

yojanānāṃ sahasrāṇi caturaśītirucchritaḥ |
adhastāccaturaśītiryojanānāṃ mahīpate ||

6.6.12

ūrdhvammadhaśca tiryakva lokānāvṛtya tiṣṭhati |
tasya pārśveṣvamī dvīpāścatvāraḥ saṃsthitā vibho ||

6.6.13

bhadrāśvaḥ ketumālaśca jambūdvīpaśca bhārata |
uttarāścaiva kuravaḥ kṛtapuṇyapratiśrayāḥ ||

6.6.14

vihagaḥ sumukho yastu suparṇasyātmajaḥ kila |
sa vai vicintayāmāsa sauvarṇānvīkṣya vāyasān ||

6.6.15

meruruttamamadhyānāmadhamānāṃ ca pakṣiṇām |
aviśeṣakaro yasmāttasmādenaṃ tyajāmyaham ||

6.6.16

tamādityo'nuparyeti satataṃ jyotiṣāṃ varaḥ |
candramāśca sanakṣatro vāyuścaiva pradakṣiṇaḥ ||

6.6.17

sa parvato mahārāja divyapuṣpaphalānvitaḥ |
bhavanairāvṛtaḥ sarvairjāmbūnadapariṣkṛtaiḥ ||

6.6.18

tatra devagaṇā rājangandharvāsurarākṣasāḥ |
apsarogaṇasaṃyuktāḥ śaile krīḍanti sarvadā ||

6.6.19

tatra brahmā ca rudraśca śakraścāpi sureśvaraḥ |
sametya vividhairyajñairyajante'nekadakṣiṇaiḥ ||

6.6.20

tumbururnāradaścaiva viśvāvasurhahā huhūḥ |
abhigamyāmaraśreṣṭhāṃstuṣṭuvurvividhaiḥ stavaiḥ ||

6.6.21

saptarṣayo mahātmānaḥ kaśyapaśca prajāpatiḥ |
tatra gacchanti bhadraṃ te sadā parvaṇi parvaṇi ||

6.6.22

tasyaiva mūrdhanyuśanāḥ kāvyo daityairmahīpate |
imāni tasya ratnāni tasyeme ratnaparvatāḥ ||

6.6.23

tasmātkubero bhagavāṃścaturthaṃ bhāgamaśrute |
tataḥ kalāṃśaṃ vittasya manuṣyebhyaḥ prayacchati ||

6.6.24

pārśve tasyottare divyaṃ sarvartukusumaiścitam |
karṇikāravanaṃ ramyaṃ śilājālasamudgatam ||

6.6.25

tatra sākṣātpaśupatirdivyairbhūtaiḥ samāvṛtaḥ |
umāsahāyo bhagavānramate bhūtabhāvanaḥ ||

6.6.26

karṇikāramayīṃ mālāṃ bibhratpādāvalambinīm |
tribhirnetraiḥ kṛtodyotastribhiḥ sūryairivoditaiḥ ||

6.6.27

tamugratapasaḥ siddhāḥ suvratāḥ satyavādinaḥ |
paśyanti nahi durvṛttaiḥ śakyo druṣṭuṃ maheśvaraḥ ||

6.6.28

tasya śailasya śikharātkṣīradhārā nareśvara |
viśvarūpā parimitā bhīmanirghātaniḥsvanā ||

6.6.29

puṇyā puṇyatamairjuṣṭā gaṅgā bhāgīrathī śubhā |
plavantīva pravegena hrade candramasaḥ śubhe ||

6.6.30

tayā hyutpāditaḥ puṇyaḥ sa hradaḥ sāgaropamaḥ |
tāṃ dhārayāmāsa tadā durdharāṃ parvatairapi ||

6.6.31

śataṃ varṣasahasrāṇāṃ śirasaiva maheśvaraḥ |
merostu paścime pārśve ketumālo mahīpate ||

6.6.32

jambūkhaṇḍe tu tatraiva mahājanapado nṛpa |
āyurdaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ tatra bhārata ||

6.6.33

suvarṇavarṇāśca narāḥ striyaścāpsarasopamāḥ |
anāmayā vītaśokā nityaṃ muditamānasāḥ ||

6.6.34

jāyante mānavāstatra niṣṭaptakanakaprabhāḥ |
gandhamādanaśrṛṅgeṣu kuberaḥ saha rākṣasaiḥ ||

6.6.35

saṃvṛto'psarasāṃ saṅghairmodate guhyakādhipaḥ |
gandhamādanapārśve tu pare tvaparagaṇḍikāḥ ||

6.6.36

ekādaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ paramāyuṣaḥ |
tatra hṛṣṭā narā rājaṃstejoyuktā mahābalāḥ |
striyaścotpalavarṇābhāḥ sarvāḥ supriyadarśanāḥ ||

6.6.37

nīlātparataraṃ śvetaṃ śvetāddhairaṇyakaṃ param |
varṣamairātaṃ rājannānājanapadāvṛtam ||

6.6.38

dhanuḥsaṃsthe mahārāja dve varṣe dakṣiṇottare |
ilāvṛttaṃ madhyamaṃ tu pañca varṣāṇi caiva hi ||

6.6.39

uttarottarametebhyo varṣamudricyate guṇaiḥ |
āyuḥpramāṇamārogyaṃ dharmataḥ kāmato'rthataḥ ||

6.6.40

samanvitāni bhūtāni teṣu varṣeṣu bhārata |
evameṣā mahārāja parvataiḥ pṛthivī citā ||

6.6.41

hemakūṭastu sumahān kailāso nāma parvataḥ |
yatra vaiśravaṇo rājan guhyakaiḥ saha modate ||

6.6.42

astyuttareṇa kailāsaṃ mainākaṃ parvataṃ prati |
hiraṇyaśrṛṅgaḥ sumahāndivyo maṇimayo giriḥ ||

6.6.43

tasya pārśve mahaddivyaṃ śubhraṃ kāñcanavālukam |
ramyaṃ bindusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ ||

6.6.44

dṛṣṭvā bhāgīrathīṃ gaṅgāmuvāsa bahulāḥ samāḥ |
yūpā maṇimayāstatra caityāścāpi hiraṇmayāḥ ||

6.6.45

tatreṣṭvā tu gataḥ siddhiṃ sahasrākṣo mahāyaśāḥ |
sraṣṭā bhūtapatiryatra sarvalokaiḥ sanātanaḥ ||

6.6.46

upāsyate tigmatejā yatra bhūtaiḥ samantataḥ |
naranārāyaṇau brahmā manuḥ sthāṇuśca pañcamaḥ ||

6.6.47

tatra divyā tripathagā prathamaṃ tu pratiṣṭhitā |
brahmalokādapakrāntā saptadhā pratipadyate ||

6.6.48

vasvaukasārā nalinī pāvanī ca sarasvatī |
jambūnadī ca sītā ca gaṅgā sindhuśca saptamī ||

6.6.49

acintyā divyasaṅkāśā prabhoreṣaiva saṃvidhiḥ |
upāsate yatra satraṃ sahasrayugaparyaye ||

6.6.50

dṛśyā'dṛśyā ca bhavati tatra tatra sarasvatī |
etā divyā saptagaṅgāstriṣu lokeṣu viśrutāḥ ||

6.6.51

rakṣāṃsi vai himavati hemakūṭe tu guhyakāḥ |
sarpā nāgāśca niṣadhe gokarṇaṃ ca tapovanam ||

6.6.52

devāsurāṇāṃ sarveṣāṃ śvetaparvata ucyate |
gandharvā niṣadhe nityaṃ nīle brahmarṣayastathā |
śrṛṅgavāṃstu mahārāja devānāṃ pratisañcaraḥ ||

6.6.53

ityetāni mahārāja sapta varṣāṇi bhāgaśaḥ |
bhūtānyupaniviṣṭāni gatimanti dhruvāṇi ca ||

6.6.54

teṣāmṛddhirbahuvidhā dṛśyate daivamānuṣī |
aśakyā parisaṅkhyātuṃ śraddheyā tu bubhūṣatā ||

6.6.55

yāṃ tu pṛcchasi māṃ rājandivyāmetāṃ śaśākṛtim |
pārśve śaśasya dve varṣe ukte ye dakṣiṇottare |
karṇau tu nagadvīpaśca kāśyapadvīpa eva ca ||

6.6.56

tāmraparṇaśilo rājañchrīmānmalayaparvataḥ |
etaddvitīyaṃ dvīpasya dṛśyate śaśasaṃsthitam ||

Other recensions (1)

Linked texts (2)