The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.6
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 6.6
- Language
- Sanskrit
6.6.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
ukto dvīpasya saṅkṣepo vidhivadbuddhimaṃstvayā |
tattvajñaścosi sarvasya vistāraṃ brūhi sañjaya ||
6.6.2
yāvānbhūmyavakāśo'yaṃ dṛśyate śaśalakṣaṇe |
tasya pramāṇaṃ prabrūhi tato vakṣyasi pippalam ||
6.6.3
vaiśampāyana uvāca |
evaṃ rājñā sa pṛṣṭastu sañjayo vākyamabravīt |
sañjaya uvāca |
prāgāyatā mahārāja ṣaḍete varṣaparvatāḥ |
avagāḍhā hyubhayataḥ samudrau pūrvapaścimau ||
6.6.4
himavānhemakūṭaśca niṣadhaśca nagottamaḥ |
nīlaśca vaidūryamayaḥ śvetaśca śaśisannibhaḥ ||
6.6.5
sarvadhātuvicitraśca śrṛṅgavānnāma parvataḥ |
ete vai parvatā rājansiddhacāraṇasevitāḥ ||
6.6.6
eṣāmantaraviṣkambhā yojanāni sahasraśaḥ |
tatra puṇyā janapadāstāni varṣāṇi bhārata ||
6.6.7
vasanti teṣu satvāni nānājātīni sarvaśaḥ |
idaṃ tu bhārataṃ varṣaṃ tato haimavataṃ param ||
6.6.8
hemakūṭātparaṃ caiva harivarṣaṃ pracakṣate |
dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu ||
6.6.9
prāgāyato mahābhāga mālyavānnāma parvataḥ |
tataḥ paraṃ mālyavataḥ parvato gandhamādanaḥ ||
6.6.10
parimaṇḍalastayormadhye meruḥ kanakaparvataḥ |
ādityataruṇābhāso vidhūma iva pāvakaḥ ||
6.6.11
yojanānāṃ sahasrāṇi caturaśītirucchritaḥ |
adhastāccaturaśītiryojanānāṃ mahīpate ||
6.6.12
ūrdhvammadhaśca tiryakva lokānāvṛtya tiṣṭhati |
tasya pārśveṣvamī dvīpāścatvāraḥ saṃsthitā vibho ||
6.6.13
bhadrāśvaḥ ketumālaśca jambūdvīpaśca bhārata |
uttarāścaiva kuravaḥ kṛtapuṇyapratiśrayāḥ ||
6.6.14
vihagaḥ sumukho yastu suparṇasyātmajaḥ kila |
sa vai vicintayāmāsa sauvarṇānvīkṣya vāyasān ||
6.6.15
meruruttamamadhyānāmadhamānāṃ ca pakṣiṇām |
aviśeṣakaro yasmāttasmādenaṃ tyajāmyaham ||
6.6.16
tamādityo'nuparyeti satataṃ jyotiṣāṃ varaḥ |
candramāśca sanakṣatro vāyuścaiva pradakṣiṇaḥ ||
6.6.17
sa parvato mahārāja divyapuṣpaphalānvitaḥ |
bhavanairāvṛtaḥ sarvairjāmbūnadapariṣkṛtaiḥ ||
6.6.18
tatra devagaṇā rājangandharvāsurarākṣasāḥ |
apsarogaṇasaṃyuktāḥ śaile krīḍanti sarvadā ||
6.6.19
tatra brahmā ca rudraśca śakraścāpi sureśvaraḥ |
sametya vividhairyajñairyajante'nekadakṣiṇaiḥ ||
6.6.20
tumbururnāradaścaiva viśvāvasurhahā huhūḥ |
abhigamyāmaraśreṣṭhāṃstuṣṭuvurvividhaiḥ stavaiḥ ||
6.6.21
saptarṣayo mahātmānaḥ kaśyapaśca prajāpatiḥ |
tatra gacchanti bhadraṃ te sadā parvaṇi parvaṇi ||
6.6.22
tasyaiva mūrdhanyuśanāḥ kāvyo daityairmahīpate |
imāni tasya ratnāni tasyeme ratnaparvatāḥ ||
6.6.23
tasmātkubero bhagavāṃścaturthaṃ bhāgamaśrute |
tataḥ kalāṃśaṃ vittasya manuṣyebhyaḥ prayacchati ||
6.6.24
pārśve tasyottare divyaṃ sarvartukusumaiścitam |
karṇikāravanaṃ ramyaṃ śilājālasamudgatam ||
6.6.25
tatra sākṣātpaśupatirdivyairbhūtaiḥ samāvṛtaḥ |
umāsahāyo bhagavānramate bhūtabhāvanaḥ ||
6.6.26
karṇikāramayīṃ mālāṃ bibhratpādāvalambinīm |
tribhirnetraiḥ kṛtodyotastribhiḥ sūryairivoditaiḥ ||
6.6.27
tamugratapasaḥ siddhāḥ suvratāḥ satyavādinaḥ |
paśyanti nahi durvṛttaiḥ śakyo druṣṭuṃ maheśvaraḥ ||
6.6.28
tasya śailasya śikharātkṣīradhārā nareśvara |
viśvarūpā parimitā bhīmanirghātaniḥsvanā ||
6.6.29
puṇyā puṇyatamairjuṣṭā gaṅgā bhāgīrathī śubhā |
plavantīva pravegena hrade candramasaḥ śubhe ||
6.6.30
tayā hyutpāditaḥ puṇyaḥ sa hradaḥ sāgaropamaḥ |
tāṃ dhārayāmāsa tadā durdharāṃ parvatairapi ||
6.6.31
śataṃ varṣasahasrāṇāṃ śirasaiva maheśvaraḥ |
merostu paścime pārśve ketumālo mahīpate ||
6.6.32
jambūkhaṇḍe tu tatraiva mahājanapado nṛpa |
āyurdaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ tatra bhārata ||
6.6.33
suvarṇavarṇāśca narāḥ striyaścāpsarasopamāḥ |
anāmayā vītaśokā nityaṃ muditamānasāḥ ||
6.6.34
jāyante mānavāstatra niṣṭaptakanakaprabhāḥ |
gandhamādanaśrṛṅgeṣu kuberaḥ saha rākṣasaiḥ ||
6.6.35
saṃvṛto'psarasāṃ saṅghairmodate guhyakādhipaḥ |
gandhamādanapārśve tu pare tvaparagaṇḍikāḥ ||
6.6.36
ekādaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ paramāyuṣaḥ |
tatra hṛṣṭā narā rājaṃstejoyuktā mahābalāḥ |
striyaścotpalavarṇābhāḥ sarvāḥ supriyadarśanāḥ ||
6.6.37
nīlātparataraṃ śvetaṃ śvetāddhairaṇyakaṃ param |
varṣamairātaṃ rājannānājanapadāvṛtam ||
6.6.38
dhanuḥsaṃsthe mahārāja dve varṣe dakṣiṇottare |
ilāvṛttaṃ madhyamaṃ tu pañca varṣāṇi caiva hi ||
6.6.39
uttarottarametebhyo varṣamudricyate guṇaiḥ |
āyuḥpramāṇamārogyaṃ dharmataḥ kāmato'rthataḥ ||
6.6.40
samanvitāni bhūtāni teṣu varṣeṣu bhārata |
evameṣā mahārāja parvataiḥ pṛthivī citā ||
6.6.41
hemakūṭastu sumahān kailāso nāma parvataḥ |
yatra vaiśravaṇo rājan guhyakaiḥ saha modate ||
6.6.42
astyuttareṇa kailāsaṃ mainākaṃ parvataṃ prati |
hiraṇyaśrṛṅgaḥ sumahāndivyo maṇimayo giriḥ ||
6.6.43
tasya pārśve mahaddivyaṃ śubhraṃ kāñcanavālukam |
ramyaṃ bindusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ ||
6.6.44
dṛṣṭvā bhāgīrathīṃ gaṅgāmuvāsa bahulāḥ samāḥ |
yūpā maṇimayāstatra caityāścāpi hiraṇmayāḥ ||
6.6.45
tatreṣṭvā tu gataḥ siddhiṃ sahasrākṣo mahāyaśāḥ |
sraṣṭā bhūtapatiryatra sarvalokaiḥ sanātanaḥ ||
6.6.46
upāsyate tigmatejā yatra bhūtaiḥ samantataḥ |
naranārāyaṇau brahmā manuḥ sthāṇuśca pañcamaḥ ||
6.6.47
tatra divyā tripathagā prathamaṃ tu pratiṣṭhitā |
brahmalokādapakrāntā saptadhā pratipadyate ||
6.6.48
vasvaukasārā nalinī pāvanī ca sarasvatī |
jambūnadī ca sītā ca gaṅgā sindhuśca saptamī ||
6.6.49
acintyā divyasaṅkāśā prabhoreṣaiva saṃvidhiḥ |
upāsate yatra satraṃ sahasrayugaparyaye ||
6.6.50
dṛśyā'dṛśyā ca bhavati tatra tatra sarasvatī |
etā divyā saptagaṅgāstriṣu lokeṣu viśrutāḥ ||
6.6.51
rakṣāṃsi vai himavati hemakūṭe tu guhyakāḥ |
sarpā nāgāśca niṣadhe gokarṇaṃ ca tapovanam ||
6.6.52
devāsurāṇāṃ sarveṣāṃ śvetaparvata ucyate |
gandharvā niṣadhe nityaṃ nīle brahmarṣayastathā |
śrṛṅgavāṃstu mahārāja devānāṃ pratisañcaraḥ ||
6.6.53
ityetāni mahārāja sapta varṣāṇi bhāgaśaḥ |
bhūtānyupaniviṣṭāni gatimanti dhruvāṇi ca ||
6.6.54
teṣāmṛddhirbahuvidhā dṛśyate daivamānuṣī |
aśakyā parisaṅkhyātuṃ śraddheyā tu bubhūṣatā ||
6.6.55
yāṃ tu pṛcchasi māṃ rājandivyāmetāṃ śaśākṛtim |
pārśve śaśasya dve varṣe ukte ye dakṣiṇottare |
karṇau tu nagadvīpaśca kāśyapadvīpa eva ca ||
6.6.56
tāmraparṇaśilo rājañchrīmānmalayaparvataḥ |
etaddvitīyaṃ dvīpasya dṛśyate śaśasaṃsthitam ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit