Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 7.192

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 7.192

Language
Sanskrit

7.192.1

sañjaya uvāca |
sātvatasya tu tatkarma dṛṣṭvā duryodhanādayaḥ |
śaineyaṃ sarvataḥ kruddhā vārayāmāsurañjasā ||

7.192.2

kṛpakarṇau ca samare putrāśca tava māriṣa |
śaineyaṃ tvarayā'bhyetya vinighnanniśitaiḥ śaraiḥ ||

7.192.3

yudhiṣṭhirastato rājā mādrīputrau ca pāṇḍavau |
bhīmasenaśca balavānsātyakiṃ paryavārayan ||

7.192.4

karṇaśca śaravarṣeṇa gautamaśca mahārathaḥ |
duryodhanādayaste ca śaineyaṃ paryavārayan ||

7.192.5

tāṃ vṛṣṭiṃ sahasā rājannutthitāṃ ghorarūpiṇīm |
vārayāmāsa śaineyo yodhayaṃstānmahārathān ||

7.192.6

teṣāmastrāṇi divyāni saṃhitāni mahātmanām |
vārayāmāsa vidhivaddivyairastrairmahāmṛdhe ||

7.192.7

krūramāyodhanaṃ jajñe tasmin rājasamāgame |
rudrasyeva hi kruddhasya nighnatastānpaśūnpurā ||

7.192.8

hastānāmuttamāṅgānāṃ kārmukāṇāṃ ca bhārata |
chatrāṇāṃ cāpaviddhānāṃ cāmarāṇāṃ ca sañcayaiḥ ||

7.192.9

rāśayaḥ sma vyadṛśyanta tatra tatra raṇājire |
bhagnacakrai rathaiścāpi pātitaiśca mahādhvajaiḥ ||

7.192.10

sādibhiśca hataiḥ śūraiḥ saṅkīrṇā vasudhā'bhavat |
bāṇapātanikṛttāstu yodhāste kurusattama ||

7.192.11

ceṣṭanto vividhāśceṣṭā vyadṛśyanta mahāhave |
vartamāne tathā yuddhe ghore devāsuropame ||

7.192.12

abravītkṣatriyāṃstatra dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
abhidravata saṃyattāḥ kumbhayoniṃ mahārathāḥ ||

7.192.13

eṣo hi pārṣato vīro bhāradvājena saṅgataḥ |
ghaṭate ca yathāśakti bhāradvājasya nāśane ||

7.192.14

yādṛśāni hi rūpāṇi dṛśyante'sya mahāraṇe |
adya droṇaṃ raṇe kruddho ghātayiṣyati pārṣataḥ ||

7.192.15

te yūyaṃ sahitā bhūtvā yudhyadhvaṃ kumbhasambhavam |
yudhiṣṭhirasamājñaptāḥ sṛñjayānāṃ mahārathāḥ ||

7.192.16

abhyadravanta saṃyattā bhāradvājajighāṃsavaḥ |
tānsamāpatataḥ sarvān bhāradvājo mahārathaḥ ||

7.192.17

abhyavartata vegena martavyamiti niścitaḥ |
prayāte satyasandhe tu samakampata medinī ||

7.192.18

vavurvātāḥ sanirghātāstrāsayānā varūthinīm |
papāta mahatī colkā ādityānniścarantyuta ||

7.192.19

dīpayantī ubhe sene śaṃsantīva mahadbhayam |
jajvaluścaiva śastrāṇi bhāradvājasya māriṣa ||

7.192.20

rathāḥ svananti cātyarthaṃ hayāścāśrūṇyavāsṛjan |
hataujā iva cāpyāsīdbhāradvājo mahārathaḥ ||

7.192.21

prāsphurannayanaṃ cāsya vāmabāhustathaiva ca |
vimanāścābhavadyuddhe dṛṣṭvā pārpatamagrataḥ ||

7.192.22

ṛṣīṇāṃ brahmavādānāṃ svargasya gamanaṃ prati |
suyuddhena tataḥ prāṇānutstraṣṭumupacakrame ||

7.192.23

tataścaturdiśaṃ sainyairdrupadasyābhisaṃvṛtaḥ |
nirdahan kṣatriyavrātāndroṇaḥ paryacaradraṇe ||

7.192.24

hatvā viṃśatisāhastrān kṣatriyānarimardanaḥ |
daśāyutāni kariṇāmavadhīdviśikhaiḥ śitaiḥ ||

7.192.25

so'tiṣṭhadāhave yatto vidhūmo'gniriva jvalan |
kṣatriyāṇāmabhāvāya brāhmamastraṃ samāsthitaḥ ||

7.192.26

pāñcālyaṃ virathaṃ bhīmo hatasarvāyudhaṃ balī |
suviṣaṇṇaṃ mahātmānaṃ tvaramāṇaḥ samabhyayāt ||

7.192.27

tataḥ svarathamāropya pāñcālyamarimardanaḥ |
abravīdabhisamprekṣya droṇamasyantamantikāt ||

7.192.28

na tvadanya ihācāryaṃ yoddhumutsahate pumān |
tvarasva prāgvadhāyaiva tvayi bhāraḥ samāhitaḥ ||

7.192.29

sa tathokto mahābāhuḥ sarvabhārasahaṃ dhanuḥ |
abhipatyādade kṣipramāyudhapravaraṃ dṛḍham ||

7.192.30

saṃrabdhaśca śarānasyandroṇaṃ durvāraṇaṃ raṇe |
vivārayiṣurācāryaṃ śaravarṣairavākirat ||

7.192.31

tau nyavārayatāṃ śreṣṭhau saṃrabdhau raṇaśobhinau |
udīrayetāṃ brāhmāṇi divyānyastrāṇyanekaśaḥ ||

7.192.32

sa mahāstrairmahārāja droṇamācchādayadraṇe |
nihatya sarvāṇyastrāṇi bhāradvājasya pārṣataḥ ||

7.192.33

savasātīñśibīṃścaiva bālhīkānkauravānapi |
rakṣiṣyamāṇānsaṅgrāme droṇaṃ vyadhamadacyutaḥ ||

7.192.34

dhṛṣṭadyumnastathā rājan gabhastibhirivāṃśumān |
babhau pracchādayannāśāḥ śarajālaiḥ samantataḥ ||

7.192.35

tasya droṇo dhanuśchittvā viddhvā cainaṃ śilīmukhaiḥ |
marmāṇyabhyahanadbhūyaḥ sa vyathāṃ paramāmagāt ||

7.192.36

tato bhīmo dṛḍhakrodho droṇasyāśliṣya taṃ ratham |
śanakairiva rājendra droṇaṃ vacanamabravīt ||

7.192.37

yadi nāma na yudhyerañśikṣitā brahmabandhavaḥ |
svakarmabhirasantuṣṭā na sma kṣatraṃ kṣayaṃ vrajet ||

7.192.38

ahiṃsāṃ sarvabhūteṣu dharmaṃ jyāyastaraṃ viduḥ |
tasya ca brāhmaṇo mūlaṃ bhavāṃśca brahmavittamaḥ ||

7.192.39

śvapākavanmlecchagaṇān hatvā cānyānpṛthagvidhān |
ajñānānmūḍhavadbrahmanputra-dāra-dhanepsayā ||

7.192.40

ekasyārthe bahūnhatvā putrasyādharmavidyayā |
svakarmasthānvikarmastho na vyapatrapase katham ||

7.192.41

yasyārthe śastramādāya yamapekṣya ca jīvasi |
sa cādya patitaḥ śete pṛṣṭhenāveditastava ||

7.192.42

dharmarājasya tadvākyaṃ nābhiśaṅkitumarhasi |
evamuktastato droṇo bhīmenotsṛjya taddhanuḥ ||

7.192.43

sarvāṇyastrāṇi dharmātmā hātukāmo'bhyabhāṣata |
karṇa karṇa maheṣvāsa kṛpa duryodhaneti ca ||

7.192.44

saṅgrāme kriyatāṃ yatno bravīmyeṣa punaḥ punaḥ |
pāṇḍavebhyaḥ śivaṃ vo'stu śastramabhyutsṛjāmyaham ||

7.192.45

iti tatra mahārāja prākrośaddrauṇimeva ca |
utsṛjya ca raṇe śastraṃ rathopasthe niviśya ca ||

7.192.46

abhayaṃ sarvabhūtānāṃ pradadau yogamīyivān |
tasya tacchidramājñāya dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān ||

7.192.47

saśaraṃ taddhanurghoraṃ sannyasyātha rathe tataḥ |
khaḍgī rathādavaplutya sahasā droṇamabhyayāt ||

7.192.48

hāhākṛtāni bhūtāni mānuṣāṇītarāṇi ca |
droṇaṃ tathāgataṃ dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnavaśaṃ gatam ||

7.192.49

hāhākāraṃ bhṛśaṃ cakruraho dhigiti cābruvan |
droṇo'pi śastrāṇyutsṛjya paramaṃ sāṅkhyamāsthitaḥ ||

7.192.50

tathoktvā yogamāsthāya jyotirbhūto mahātapāḥ |
purāṇaṃ puruṣaṃ viṣṇuṃ jagāma manasā param ||

7.192.51

mukhaṃ kiñcitsamunnāmya viṣṭabhya uramagrataḥ |
nimīlitākṣaḥ sattvastho nikṣipya hṛdi dhāraṇām ||

7.192.52

omityekākṣaraṃ brahma jyotirbhūto mahātapāḥ |
smaritvā devadeveśamakṣaraṃ paramaṃ prabhum ||

7.192.53

divamākrāmadācāryaḥ sākṣātsadbhirdurākramām |
dvau sūryāviti no buddhirāsīttasmiṃstathāgate ||

7.192.54

ekāgramiva cāsīcca jyotirbhiḥ pūritaṃ nabhaḥ |
samapadyata cārkābhe bhāradvājadivākare ||

7.192.55

nimeṣamātreṇa ca tat jyotirantaradhīyata |
āsītkilakilāśabdaḥ prahṛṣṭānāṃ divaukasām ||

7.192.56

brahmalokagate droṇe dhṛṣṭadyumne ca mohite |
vayameva tadā'drākṣma pañca mānuṣayonayaḥ ||

7.192.57

yogayuktaṃ mahātmānaṃ gacchantaṃ paramāṃ gatim |
ahaṃ dhanañjayaḥ pārtho bhāradvājasya cātmajaḥ ||

7.192.58

vāsudevaśca vārṣṇeyo dharmaputraśca pāṇḍavaḥ |
anye tu sarve nāpaśyanbhāradvājasya dhīmataḥ ||

7.192.59

mahimānaṃ mahārāja yogayuktasya gacchataḥ |
brahmalokaṃ mahaddivyaṃ devaguhyaṃ hi tatparam ||

7.192.60

gatiṃ paramikāṃ prāptamajānanto nṛyonayaḥ |
nāpaśyangacchamānaṃ hi taṃ sārdhamṛṣipuṅgavaiḥ ||

7.192.61

ācāryaṃ yogamāsthāya brahmalokamarindamam |
vitunnāṅgaṃ śaravrātairnyastāyudhamasṛkkṣaram ||

7.192.62

dhikkṛtaḥ pārṣatastaṃ tu sarvabhūtaiḥ parāmṛśat |
tasya mūrdhānamālambya gatasattvasya dehinaḥ ||

7.192.63

kiñcidabruvataḥ kāyādvicakartāsinā śiraḥ |
harṣeṇa mahatā yukto bhāradvāje nipātite ||

7.192.64

siṃhanādaravaṃ cakre bhrāmayankhaḍgamāhave |
ākarṇapalitaśyāmo ‘vayasā'śītipañcakaḥ’ ||

7.192.65

tvatkṛte vyacaratsaṅkhye sa tu ṣoḍaśavarṣavat |
uktavāṃśca mahābāhuḥ kuntīputro dhanañjayaḥ ||

7.192.66

jīvantamānayācāryaṃ mā vadhīrdrupadātmaja |
na hantavyo na hantavya iti te sainikāśca ha ||

7.192.67

utkrośannarjunaścaiva sānukrośastamāvrajat |
krośamāne'rjune caiva pārthiveṣu ca sarvaśaḥ ||

7.192.68

dhṛṣṭadyumno'vadhīddroṇaṃ rathatalpe nararṣabham |
śoṇitena pariklinno rathādbhūmimathāpatat ||

7.192.69

lohitāṅga ivādityo durdharṣaḥ samapadyata |
evaṃ taṃ nihataṃ saṅkhye dadṛśe sainiko janaḥ ||

7.192.70

dhṛṣṭadyumnastu tadrājanbhāradvājaśiro'harat |
tāvakānāṃ maheṣvāsaḥ pramukhe tatsamākṣipat ||

7.192.71

te tu dṛṣṭvā śiro rājanbhāradvājasya tāvakāḥ |
palāyanakṛtotsāhā dudruvuḥ sarvatodiśam ||

7.192.72

droṇastu divamāsthāya nakṣatrapathamāviśat |
ahameva tadā'drākṣaṃ droṇasya nidhanaṃ nṛpa ||

7.192.73

ṛṣeḥ prasādātkṛṣṇasya satyavatyāḥ sutasya ca |
vidhūmāmiha saṃyāntīmulkāṃ prajvalitāmiva ||

7.192.74

apaśyāma divaṃ stabdhvā gacchantaṃ taṃ mahādyutim |
hate droṇe nirutsāhāḥ kurupāṇḍavasṛñjayāḥ ||

7.192.75

abhyadravanmahāvegāstataḥ sainyaṃ vyadīryata |
nihatā hatabhūyiṣṭhāḥ saṅgrāme niśitaiḥ śaraiḥ ||

7.192.76

tāvakā nihate droṇe gatāsava ivābhavan |
parājayamathāvāpya paratra ca mahadbhayam ||

7.192.77

ubhayenaiva te hīnā nāvindan dhṛtimātmanaḥ |
anvicchantaḥ śarīraṃ tu bhāradvājasya pārthivāḥ ||

7.192.78

nānvagacchanmahārāja kabandhāyutasaṅkule |
pāṇḍavāstu jayaṃ labdhvā paratra ca mahadyaśaḥ ||

7.192.79

bāṇaśaṅkharavāṃścakruḥ siṃhanādāṃśca puṣkalān |
bhīmasenastato rājan dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ ||

7.192.80

varūthinyāmanṛtyetāṃ pariṣvajya parasparam |
abravīcca tadā bhīmaḥ pārṣataṃ śatrutāpanam ||

7.192.81

bhūyo'haṃ tvāṃ vijayinaṃ pariṣvajyāmi pārṣata |
sūtaputre hate pāpe dhārtarāṣṭre ca saṃyuge ||

7.192.82

etāvaduktvā bhīmastu harṣeṇa mahatā yutaḥ |
bāhuśabdena pṛthivīṃ kampayāmāsa pāṇḍavaḥ ||

7.192.83

tasya śabdena vitrastāḥ prādravaṃstāvakā yudhi |
kṣatradharmaṃ samutsṛjya palāyanaparāyaṇāḥ ||

7.192.84

pāṇḍavāstu jayaṃ labdhvā hṛṣṭā hyāsanviśāmpate |
arikṣayaṃ ca saṅgrāme tena te sukhamāpnuvan ||

Commentaries (5)

Other recensions (1)