Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 7.196

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 7.196

Language
Sanskrit

7.196.1

sañjaya uvāca |
prādurbhūte tatastasminnastre nārāyaṇe prabho |
prāvātsapṛṣato vāyuranabhre stanayitnumān ||

7.196.2

cacāla pṛthivī cāpi cukṣubhe ca mahodadhiḥ |
pratisrotaḥ pravṛttāśca gantuṃ tatra samudragāḥ ||

7.196.3

śikharāṇi vyaśīryanta girīṇāṃ tatra bhārata |
apasavyaṃ mṛgāścaiva pāṇḍusenāṃ pracakrire ||

7.196.4

tamasā cāvakīryanta sūryaśca kaluṣo'bhavat |
sampatanti ca bhūtāni kravyādāni prahṛṣṭavat ||

7.196.5

devadānavagandharvāstrastāstvāsanviśāmpate |
kathaṅkathā'bhavattīvrā dṛṣṭvā tadvyākulaṃ mahat ||

7.196.6

vyathitāḥ sarvarājānastrastāścāsanviśāmpate |
taddṛṣṭvā ghorarūpaṃ vai drauṇerastraṃ bhayāvaham ||

7.196.7

dhṛtarāṣṭra uvāca |
nivartiteṣu sainyeṣu droṇaputreṇa saṃyuge |
bhṛśaṃ śokābhitaptena piturvadhamamṛṣyatā ||

7.196.8

kurūnāpatato dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnasya rakṣaṇe |
ko mantraḥ pāṇḍaveṣvāsīttanmamācakṣva sañjaya ||

7.196.9

sañjaya uvāca |
prāgeva vidrutāndṛṣṭvā dhārtarāṣṭrān yudhiṣṭhiraḥ |
punaśca tumulaṃ śabdaṃ śrutvā'rjunamathābravīt ||

7.196.10

yudhiṣṭhira uvāca |
ācārye nihate droṇe dhṛṣṭadyumnena saṃyuge |
nihate vajrahastena yathā vṛtre mahāsure ||

7.196.11

nāśaṃsanto jayaṃ yuddhe dīnātmāno dhanañjaya |
ātmatrāṇe matiṃ kṛtvā prādravankuravo raṇāt ||

7.196.12

kecidbhrāntai rathaistūrṇaṃ nihataiḥ pārṣṇiyantṛbhiḥ |
vipatākadhvajacchatraiḥ pārthivāḥ śīrṇakūbaraiḥ ||

7.196.13

bhagnanīḍairākulāśvaiḥ prāruhyānyānvicetasaḥ |
bhītāḥ pādairhayānkecittvarayantaḥ svayaṃ rathān ||

7.196.14

bhagnākṣayugacakraiśca vyākṛṣyanta samantataḥ |
rathānviśīrṇānutsṛjya padbhiḥ keciccavidrutāḥ ||

7.196.15

hayapṛṣṭhagatāścānye kṛṣyante'rdhacyutāsanāḥ |
gajaskandheṣu saṃsyūtā nārācaiścalitāsanāḥ ||

7.196.16

śarātairvidrutairnāgairhṛtāḥ keciddiśo daśa |
viśastrakavacāścānye vāhanebhyaḥ kṣitiṃ gatāḥ ||

7.196.17

sañcchinnā nemibhiścaiva mṛditāśca hayadvipaiḥ |
krośantastāta putrota palāyante pare bhayāt ||

7.196.18

nābhijānanti cānyonyaṃ kaśmalābhihataujasaḥ |
putrānpitṝnsakhīnbhrātṝnsamāropya dṛḍhakṣatān ||

7.196.19

jalena kledayantyanye vimucya kavacānyapi |
avasthāṃ tādṛśīṃ prāpya hate droṇe drutaṃ balam ||

7.196.20

punarāvartitaṃ kena yadi jānāsi śaṃsa me |
hayānāṃ hreṣatāṃ śabdaḥ kuñjarāṇāṃ ca bṛṃhatām ||

7.196.21

rathanemisvanaiścātra vimiśraḥ śrūyate mahān |
ete śabdā bhṛśaṃ tīvrāḥ pravṛttāḥ kurusāgare ||

7.196.22

muhurmuhurudīryante kampayantyapi māmakān |
ya eṣa tumulaḥ śabdaḥ śrūyate lomaharṣaṇaḥ ||

7.196.23

sendrānapyeṣa lokāṃstrīn grasediti matirmama |
manye vajradharasyaiṣa ninādo bhairavasvanaḥ ||

7.196.24

droṇe hate kauravārthaṃ vyaktamabhyeti vāsavaḥ |
prahṛṣṭaromakūpāśca saṃvignā rathapuṅgavāḥ ||

7.196.25

dhanañjaya guruṃ śrutvā tatra nādaṃ subhīṣaṇam |
ka eṣa kauravāndīrṇānavasthāpya mahārathaḥ ||

7.196.26

nivartayati yuddhārthaṃ mṛdhe deveśvaro yathā |
arjuna uvāca |
udyamyātmānamugrāya karmaṇe vīryamāsthitāḥ ||

7.196.27

dhamanti kauravāḥśaṅkhānyasya vīryaṃ samāśritāḥ |
yatra te saṃśayo rājannyastaśastre gurau hate ||

7.196.28

dhārtarāṣṭrānavasthāpya ka eṣa nadatīti hi |
hrīmantaṃ taṃ mahābāhuṃ mattadviradagāminam ||

7.196.29

vyāghrāsyamugrakarmāṇaṃ kurūṇāmabhayaṅkaram |
yasmiñjāte dadau droṇo gavāṃ daśaśataṃ dhanam ||

7.196.30

brāhmaṇebhyo mahārhebhyaḥ so'śvatthāmaiṣa garjati |
jātamātreṇa vīreṇa yenoccaiḥśravasā yathā ||

7.196.31

hreṣatā kampitā bhūmirlokāśca sakalāstrayaḥ |
tacchrutvā'ntarhitaṃ bhūtaṃ nāma tasyākarottadā ||

7.196.32

aśvatthāmeti so'dyaiṣa śūro nadati pāṇḍava |
yo hyanātha ivākramya pārṣatena hatastathā ||

7.196.33

karmaṇā sunṛśaṃsena tasya nātho vyavasthitaḥ |
guruṃ me yatra pāñcālyaḥ keśapakṣe parāmṛśat ||

7.196.34

tanna jātu kṣameddrauṇirjānanpauruṣamātmanaḥ |
upacīrṇo gururmithyā bhavatā rājyakāraṇāt ||

7.196.35

dharmajñena satā nāma so'dharmaḥ sumahānkṛtaḥ |
ciraṃ sthāsyati cākīrtistrailokye sacarācare ||

7.196.36

rāme vālivadhādyadvadevaṃ droṇe nipātite |
sarvadharmopapanno'yaṃ sa me śiṣyaśca pāṇḍavaḥ ||

7.196.37

nāyaṃ vadati mithyeti pratyayaṃ kṛtavāṃstvayi |
sa satyakañcukaṃ nāma praviṣṭena tato'nṛtam ||

7.196.38

ācārya ukto bhavatā hataḥ kuñjara ityuta |
tataḥ śastraṃ samutsṛjya nirmamo gatacetanaḥ ||

7.196.39

āsītsuvihvalo rājanyathā dṛṣṭastvayā vibhuḥ |
sa tu śokasamāviṣṭo vimukhaḥ putravatsalaḥ ||

7.196.40

śāśvataṃ dharmamutsṛjya guruḥ śastreṇa ghātitaḥ |
nyastaśastramadharmeṇa ghātayitvā guruṃ bhavān ||

7.196.41

rakṣatvidānīṃ sāmātyo yadi śakto'si pārṣatam |
grastamācāryaputreṇa kruddhena hatabandhunā ||

7.196.42

sarve vayaṃ paritrātuṃ na śakṣyāmo'dya pārṣatam |
sauhārdaṃ sarvabhūteṣu yaḥ karotyatimānuṣaḥ |
so'dya keśagrahaṃ śrutvā piturdhakṣyati no raṇe ||

7.196.43

vikrośamāne hi mayi bhṛśamācāryagṛddhini |
apākīrya svayaṃ dharmaṃ śiṣyeṇa nihato guruḥ ||

7.196.44

yadā gataṃ vayo bhūyaḥ śiṣṭamalpataraṃ ca naḥ |
tasyedānīṃ vikāro'yamadharmo'yaṃ kṛto mahān ||

7.196.45

piteva nityaṃ sauhārdātpitevaṃ hi ca dharmataḥ |
solpakālasya rājyasya kāraṇāddhātito guruḥ ||

7.196.46

dhṛtarāṣṭreṇa bhīṣmāya droṇāya ca viśāmpate |
visṛṣṭā pṛthivī sarvā saha putraiśca tatparaiḥ ||

7.196.47

samprāpya tādṛśīṃ vṛttiṃ satkṛtaḥ satataṃ paraiḥ |
avṛṇīta sadā putrānmāmevābhyadhikaṃ guruḥ ||

7.196.48

avekṣamāṇastvāṃ māṃ ca nyastāstraścāhave hataḥ |
na tvenaṃ yudhyamānaṃ vai hanyādapi śatakratuḥ ||

7.196.49

tasyācāryasya vṛddhasya droho nityopakāriṇaḥ |
kṛto hyanāryairasmābhī rājyārthe lubdhabuddhibhiḥ ||

7.196.50

aho bata mahatpāpaṃ kṛtaṃ karma sudāruṇam |
yadrājyasukhalobhena droṇo'yaṃ sādhughātitaḥ ||

7.196.51

putrānbhrātṝnpintṝdārāñjīvitaṃ caiva vāsaviḥ |
tyajetsarvaṃ mama premṇā jānātyevaṃ hi me guruḥ ||

7.196.52

sa mayā rājyakāmena hanyamāno hyupekṣitaḥ |
tasmāda‌rvākśirārājanprāptosmi narakaṃ prabho ||

7.196.53

brāhmaṇaṃ vṛddhamācāryaṃ nyastaśastraṃ mahāmunim |
ghātayitvā'dya rājyārthe mṛtaṃ śreyo na jīvitam | ||

Other recensions (1)