The Great Epic of the Bhārata dynasty 7.196
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 7.196
- Language
- Sanskrit
7.196.1
sañjaya uvāca |
prādurbhūte tatastasminnastre nārāyaṇe prabho |
prāvātsapṛṣato vāyuranabhre stanayitnumān ||
7.196.2
cacāla pṛthivī cāpi cukṣubhe ca mahodadhiḥ |
pratisrotaḥ pravṛttāśca gantuṃ tatra samudragāḥ ||
7.196.3
śikharāṇi vyaśīryanta girīṇāṃ tatra bhārata |
apasavyaṃ mṛgāścaiva pāṇḍusenāṃ pracakrire ||
7.196.4
tamasā cāvakīryanta sūryaśca kaluṣo'bhavat |
sampatanti ca bhūtāni kravyādāni prahṛṣṭavat ||
7.196.5
devadānavagandharvāstrastāstvāsanviśāmpate |
kathaṅkathā'bhavattīvrā dṛṣṭvā tadvyākulaṃ mahat ||
7.196.6
vyathitāḥ sarvarājānastrastāścāsanviśāmpate |
taddṛṣṭvā ghorarūpaṃ vai drauṇerastraṃ bhayāvaham ||
7.196.7
dhṛtarāṣṭra uvāca |
nivartiteṣu sainyeṣu droṇaputreṇa saṃyuge |
bhṛśaṃ śokābhitaptena piturvadhamamṛṣyatā ||
7.196.8
kurūnāpatato dṛṣṭvā dhṛṣṭadyumnasya rakṣaṇe |
ko mantraḥ pāṇḍaveṣvāsīttanmamācakṣva sañjaya ||
7.196.9
sañjaya uvāca |
prāgeva vidrutāndṛṣṭvā dhārtarāṣṭrān yudhiṣṭhiraḥ |
punaśca tumulaṃ śabdaṃ śrutvā'rjunamathābravīt ||
7.196.10
yudhiṣṭhira uvāca |
ācārye nihate droṇe dhṛṣṭadyumnena saṃyuge |
nihate vajrahastena yathā vṛtre mahāsure ||
7.196.11
nāśaṃsanto jayaṃ yuddhe dīnātmāno dhanañjaya |
ātmatrāṇe matiṃ kṛtvā prādravankuravo raṇāt ||
7.196.12
kecidbhrāntai rathaistūrṇaṃ nihataiḥ pārṣṇiyantṛbhiḥ |
vipatākadhvajacchatraiḥ pārthivāḥ śīrṇakūbaraiḥ ||
7.196.13
bhagnanīḍairākulāśvaiḥ prāruhyānyānvicetasaḥ |
bhītāḥ pādairhayānkecittvarayantaḥ svayaṃ rathān ||
7.196.14
bhagnākṣayugacakraiśca vyākṛṣyanta samantataḥ |
rathānviśīrṇānutsṛjya padbhiḥ keciccavidrutāḥ ||
7.196.15
hayapṛṣṭhagatāścānye kṛṣyante'rdhacyutāsanāḥ |
gajaskandheṣu saṃsyūtā nārācaiścalitāsanāḥ ||
7.196.16
śarātairvidrutairnāgairhṛtāḥ keciddiśo daśa |
viśastrakavacāścānye vāhanebhyaḥ kṣitiṃ gatāḥ ||
7.196.17
sañcchinnā nemibhiścaiva mṛditāśca hayadvipaiḥ |
krośantastāta putrota palāyante pare bhayāt ||
7.196.18
nābhijānanti cānyonyaṃ kaśmalābhihataujasaḥ |
putrānpitṝnsakhīnbhrātṝnsamāropya dṛḍhakṣatān ||
7.196.19
jalena kledayantyanye vimucya kavacānyapi |
avasthāṃ tādṛśīṃ prāpya hate droṇe drutaṃ balam ||
7.196.20
punarāvartitaṃ kena yadi jānāsi śaṃsa me |
hayānāṃ hreṣatāṃ śabdaḥ kuñjarāṇāṃ ca bṛṃhatām ||
7.196.21
rathanemisvanaiścātra vimiśraḥ śrūyate mahān |
ete śabdā bhṛśaṃ tīvrāḥ pravṛttāḥ kurusāgare ||
7.196.22
muhurmuhurudīryante kampayantyapi māmakān |
ya eṣa tumulaḥ śabdaḥ śrūyate lomaharṣaṇaḥ ||
7.196.23
sendrānapyeṣa lokāṃstrīn grasediti matirmama |
manye vajradharasyaiṣa ninādo bhairavasvanaḥ ||
7.196.24
droṇe hate kauravārthaṃ vyaktamabhyeti vāsavaḥ |
prahṛṣṭaromakūpāśca saṃvignā rathapuṅgavāḥ ||
7.196.25
dhanañjaya guruṃ śrutvā tatra nādaṃ subhīṣaṇam |
ka eṣa kauravāndīrṇānavasthāpya mahārathaḥ ||
7.196.26
nivartayati yuddhārthaṃ mṛdhe deveśvaro yathā |
arjuna uvāca |
udyamyātmānamugrāya karmaṇe vīryamāsthitāḥ ||
7.196.27
dhamanti kauravāḥśaṅkhānyasya vīryaṃ samāśritāḥ |
yatra te saṃśayo rājannyastaśastre gurau hate ||
7.196.28
dhārtarāṣṭrānavasthāpya ka eṣa nadatīti hi |
hrīmantaṃ taṃ mahābāhuṃ mattadviradagāminam ||
7.196.29
vyāghrāsyamugrakarmāṇaṃ kurūṇāmabhayaṅkaram |
yasmiñjāte dadau droṇo gavāṃ daśaśataṃ dhanam ||
7.196.30
brāhmaṇebhyo mahārhebhyaḥ so'śvatthāmaiṣa garjati |
jātamātreṇa vīreṇa yenoccaiḥśravasā yathā ||
7.196.31
hreṣatā kampitā bhūmirlokāśca sakalāstrayaḥ |
tacchrutvā'ntarhitaṃ bhūtaṃ nāma tasyākarottadā ||
7.196.32
aśvatthāmeti so'dyaiṣa śūro nadati pāṇḍava |
yo hyanātha ivākramya pārṣatena hatastathā ||
7.196.33
karmaṇā sunṛśaṃsena tasya nātho vyavasthitaḥ |
guruṃ me yatra pāñcālyaḥ keśapakṣe parāmṛśat ||
7.196.34
tanna jātu kṣameddrauṇirjānanpauruṣamātmanaḥ |
upacīrṇo gururmithyā bhavatā rājyakāraṇāt ||
7.196.35
dharmajñena satā nāma so'dharmaḥ sumahānkṛtaḥ |
ciraṃ sthāsyati cākīrtistrailokye sacarācare ||
7.196.36
rāme vālivadhādyadvadevaṃ droṇe nipātite |
sarvadharmopapanno'yaṃ sa me śiṣyaśca pāṇḍavaḥ ||
7.196.37
nāyaṃ vadati mithyeti pratyayaṃ kṛtavāṃstvayi |
sa satyakañcukaṃ nāma praviṣṭena tato'nṛtam ||
7.196.38
ācārya ukto bhavatā hataḥ kuñjara ityuta |
tataḥ śastraṃ samutsṛjya nirmamo gatacetanaḥ ||
7.196.39
āsītsuvihvalo rājanyathā dṛṣṭastvayā vibhuḥ |
sa tu śokasamāviṣṭo vimukhaḥ putravatsalaḥ ||
7.196.40
śāśvataṃ dharmamutsṛjya guruḥ śastreṇa ghātitaḥ |
nyastaśastramadharmeṇa ghātayitvā guruṃ bhavān ||
7.196.41
rakṣatvidānīṃ sāmātyo yadi śakto'si pārṣatam |
grastamācāryaputreṇa kruddhena hatabandhunā ||
7.196.42
sarve vayaṃ paritrātuṃ na śakṣyāmo'dya pārṣatam |
sauhārdaṃ sarvabhūteṣu yaḥ karotyatimānuṣaḥ |
so'dya keśagrahaṃ śrutvā piturdhakṣyati no raṇe ||
7.196.43
vikrośamāne hi mayi bhṛśamācāryagṛddhini |
apākīrya svayaṃ dharmaṃ śiṣyeṇa nihato guruḥ ||
7.196.44
yadā gataṃ vayo bhūyaḥ śiṣṭamalpataraṃ ca naḥ |
tasyedānīṃ vikāro'yamadharmo'yaṃ kṛto mahān ||
7.196.45
piteva nityaṃ sauhārdātpitevaṃ hi ca dharmataḥ |
solpakālasya rājyasya kāraṇāddhātito guruḥ ||
7.196.46
dhṛtarāṣṭreṇa bhīṣmāya droṇāya ca viśāmpate |
visṛṣṭā pṛthivī sarvā saha putraiśca tatparaiḥ ||
7.196.47
samprāpya tādṛśīṃ vṛttiṃ satkṛtaḥ satataṃ paraiḥ |
avṛṇīta sadā putrānmāmevābhyadhikaṃ guruḥ ||
7.196.48
avekṣamāṇastvāṃ māṃ ca nyastāstraścāhave hataḥ |
na tvenaṃ yudhyamānaṃ vai hanyādapi śatakratuḥ ||
7.196.49
tasyācāryasya vṛddhasya droho nityopakāriṇaḥ |
kṛto hyanāryairasmābhī rājyārthe lubdhabuddhibhiḥ ||
7.196.50
aho bata mahatpāpaṃ kṛtaṃ karma sudāruṇam |
yadrājyasukhalobhena droṇo'yaṃ sādhughātitaḥ ||
7.196.51
putrānbhrātṝnpintṝdārāñjīvitaṃ caiva vāsaviḥ |
tyajetsarvaṃ mama premṇā jānātyevaṃ hi me guruḥ ||
7.196.52
sa mayā rājyakāmena hanyamāno hyupekṣitaḥ |
tasmādarvākśirārājanprāptosmi narakaṃ prabho ||
7.196.53
brāhmaṇaṃ vṛddhamācāryaṃ nyastaśastraṃ mahāmunim |
ghātayitvā'dya rājyārthe mṛtaṃ śreyo na jīvitam | ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit