The Great Epic of the Bhārata dynasty 7.198
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 7.198
- Language
- Sanskrit
7.198.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
sāṅgā vedā yathānyāyaṃ yenādhītā mahātmanā |
yasminsākṣāddhanurvedo hrīniṣeve pratiṣṭhitaḥ ||
7.198.2
yasya prasādātkurvanti karmāṇi puruṣarṣabhāḥ |
amānuṣāṇi saṅgrāme devairasukarāṇi ca ||
7.198.3
tasminnākruśyati droṇe samakṣaṃ pāpakarmaṇā |
nīcātmanā nṛśaṃsena kṣudreṇa gurughātinā ||
7.198.4
nāmarṣaṃ tatra kurvanti dhikkṣātraṃ dhigamarṣitām |
pārthāḥ sarve ca rājānaḥ pṛthivyāṃ ye dhanurdharāḥ ||
7.198.5
śrutvā kimāhuḥ pāñcālyaṃ tanmamācakṣva sañjaya |
sañjaya uvāca |
śrutvā drupadaputrasya tā vācaḥ krūrakarmaṇaḥ ||
7.198.6
tūṣṇīṃ babhūvū rājānaḥ sarva eva viśāmpate |
arjunastu kaṭākṣeṇa jihmaṃ viprekṣya pārṣatam ||
7.198.7
sa bāṣpamatiniḥśvasya dhigdhigityeva cābravīt |
yudhiṣṭhiraśca bhīmaśca yamau kṛṣṇastathā'pare ||
7.198.8
āsan suvrīḍitā rājan sātyakistvabravīdidam |
nehāsti puruṣaḥ kaścidya imaṃ pāpapūruṣam ||
7.198.9
bhāṣamāṇamakalyāṇaṃ śīghraṃ hanyānnarādhamam |
ete tvāṃ pāṇḍavāḥ sarve kutsayanti vivitsayā ||
7.198.10
karmaṇā tena pāpena śvapākaṃ brāhmaṇā iva |
etatkṛtvā mahatpāpaṃ ninditaḥ sarvasādhubhiḥ ||
7.198.11
na lajjase kathaṃ vaktuṃ samitiṃ prāpya śobhanām |
kathaṃ ca śatadhā jihvā na te mūrdhā ca dīryate ||
7.198.12
gurumākrośataḥ kṣudra na cādharmeṇa pātyase |
vācyastvamasi pārthaiśca sarvaiścāndhakavṛṣṇibhiḥ ||
7.198.13
yatkarma kaluṣaṃ kṛtvā ślāghase janasaṃsadi |
akāryaṃ tādṛśaṃ kṛtvā punareva guruṃ kṣipan ||
7.198.14
vadhyastvaṃ na tvayārtho'sti muhūrtamapi jīvatā |
kastvetadvyavasedāryastvadanyaḥ puruṣādhama ||
7.198.15
nigṛhya keśeṣu vadhaṃ gurordharmātmanaḥ sataḥ |
saptāvare tathā pūrve bāndhavāste nimajjitāḥ ||
7.198.16
yaśasā ca parityaktāstvāṃ prāpya kulapāṃsanam |
uktavāṃścāpi yatpārthe bhīṣmaṃ prati nararṣabha ||
7.198.17
tathā'nto vihitastena svayameva mahātmanā |
tasyāpi tava sodaryo nihantā pāpakṛttamaḥ ||
7.198.18
nānyaḥ pāñcālyaputrebhyo vidyate bhuvi pāpakṛt |
sa cāpi sṛṣṭaḥ pitrā te bhīṣmasyāntakaraḥ kila ||
7.198.19
śikhaṇḍī rakṣitastena sa ca mṛtyurmahātmanaḥ |
pañcālāścalitā dharmātkṣudrā mitra-gurudruhaḥ ||
7.198.20
tvāṃ prāpya sahasodaryaṃ dhikkṛtaṃ sarvasādhubhiḥ |
punaścedīdṛśīṃ vācaṃ matsamīpe vadiṣyasi ||
7.198.21
śiraste pothayiṣyāmi gadayā vajrakalpayā |
tvāṃ ca brahmahaṇaṃ dṛṣṭvā janaḥ sūryamavekṣate ||
7.198.22
brahmahatyā hi te pāpaṃ prāyaścittārthamātmanaḥ |
pāñcālaka sudurvṛtta mamaiva gurumagrataḥ ||
7.198.23
gurorguruṃ ca bhūyo'pi kṣipannaiva hi lajjase |
tiṣṭha tiṣṭha sahasvaikaṃ gadāpātamimaṃ mama ||
7.198.24
tava cāpi sahiṣye'haṃ gadāpātānanekaśaḥ |
sāttvatenaivamākṣiptaḥ pārṣataḥ paruṣākṣaram ||
7.198.25
saṃrabdhaṃ sātyakiṃ prāha saṅkruddhaḥ prahasanniva |
dhṛṣṭadyumna uvāca |
śrūyate śrūyate ceti kṣamyate ceti mādhava ||
7.198.26
sadā'nāryo'śubhaḥ sādhuṃ puruṣaṃ kṣeptumicchati |
kṣamā praśasyate loke na tu pāpo'rhati kṣamām ||
7.198.27
kṣamāvantaṃ hi pāpātmā jito'yamiti manyate |
sa tvaṃ kṣudrasamācāro nīcātmā pāpaniścayaḥ ||
7.198.28
ākeśāgrānnakhāgrācca vaktavyo vaktumicchasi |
yaḥ sa bhūriśravāśchinnabhujaḥ prāyagatastvayā ||
7.198.29
vāryamāṇena hi hatastataḥ pāpataraṃ nu kim |
gāhamāno mayā droṇo divyenāstreṇa saṃyuge ||
7.198.30
visṛṣṭaśastro nihataḥ kiṃ tatra krūra duṣkṛtam |
ayudhyamānaṃ yastvājau tathā prāyagataṃ munim ||
7.198.31
chinnabāhuṃ parairhanyātsātyake sa kathaṃ vadet |
nihatya tvāṃ padā bhūmau sa vikarṣati vīryavān ||
7.198.32
kiṃ tadā na nihaṃsyenaṃ bhūtvā puruṣasattamaḥ |
tvayā punaranāryeṇa pūrvaṃ pārthena nirjitaḥ ||
7.198.33
yadā tadā hataḥ śūraḥ saumadattiḥ pratāpavān |
yatra yatra tu pāṇḍūnāṃ droṇo drāvayate camūm ||
7.198.34
kirañcharasahasrāṇi tatra tatra prayāmyaham |
sa tvamevaṃvidhaṃ kṛtvā karmacāṇḍālavatsvayam ||
7.198.35
vaktumarhasi vaktavyaḥ kasmāttvaṃ paruṣāṇyatha |
kartā tvaṃ karmaṇo hyasya nāhaṃ vṛṣṇikulādhama ||
7.198.36
pāpānāṃ ca tvamāvāsaḥ karmaṇāṃ mā punarvada |
joṣamāsva na māṃ bhūyo vaktumarhasyataḥ param ||
7.198.37
adharottarametaddhi yanmāṃ tvaṃ vaktumarhasi |
atha vakṣyasi māṃ maurkhyādbhūyaḥ paruṣamīdṛśam ||
7.198.38
gamayiṣyāmi bāṇaistvāṃ yudhi vaivasvatakṣayam |
na caivaṃ mūrkha dharmeṇa kevalenaiva śakyate ||
7.198.39
teṣāmapi hyadharmeṇa ceṣṭitaṃ śṛṇu yādṛśam |
vañcitaḥ pāṇḍavaḥ pūrvamadharmeṇa yudhiṣṭhiraḥ ||
7.198.40
draupadī ca parikliṣṭā tathā'dharmeṇa sātyake |
pravrājitā vanaṃ sarve pāṇḍavāḥ saha kṛṣṇayā ||
7.198.41
sarvasvamapakṛṣṭaṃ ca tathā'dharmeṇa bāliśa |
adharmeṇāpakṛṣṭaśca madrarājaḥ pareritaḥ ||
7.198.42
adharmeṇa tathā bālaḥ saubhadro vinipātitaḥ |
ito'pyadharmeṇa hato bhīṣmaḥ parapurañjayaḥ ||
7.198.43
bhūriśravā hyadharmeṇa tvayā dharmavidā hataḥ |
evaṃ parairācaritaṃ pāṇḍaveyaiśca saṃyuge ||
7.198.44
rakṣamāṇairjayaṃ vīrairdharmajñairapi sātvata |
durjñeyaḥ sa paro dharmastathā'dharmaśca durvidaḥ ||
7.198.45
yudhyasva kauravaiḥ sārdhaṃ mā gāḥ pitṛniveśanam |
sañjaya uvāca |
evamādīni vākyāni krūrāṇi paruṣāṇi ca ||
7.198.46
śrāvitaḥ sātyakiḥ śrīmānākampita ivābhavat |
tacchrutvā krodhatāmrākṣaḥ sātyakistvādade gadām ||
7.198.47
viniḥśvasya yathā sarpaḥ praṇidhāya rathe dhanuḥ |
tato'bhipatya pāñcālyaṃ saṃrambheṇedamabravīt ||
7.198.48
na tvāṃ vakṣyāmi paruṣaṃ haniṣye tvāṃ vadhakṣamam |
tamāpatantaṃ sahasā mahābalamamarṣaṇam ||
7.198.49
pāñcālyāyābhisaṅkruddhamantakāyāntakopamam |
codito vāsudevena bhīmaseno mahābalaḥ ||
7.198.50
avaplutya rathāttūrṇaṃ bāhubhyāṃ samavārayat |
dravamāṇaṃ tathā kruddhaṃ sātyakiṃ pāṇḍavo balī ||
7.198.51
praspandamānamādāya jagāma balinaṃ balāt |
sthitvā viṣṭabhya caraṇau bhīmena śinipuṅgavaḥ ||
7.198.52
nigṛhītaḥ pade ṣaṣṭhe balena balināṃ varaḥ |
avaruhya rathāttūrṇaṃ dhriyamāṇaṃ balīyasā ||
7.198.53
uvāca ślakṣṇayā vācā sahadevo viśāmpate |
asmākaṃ puruṣavyāghra mitramanyanna vidyate ||
7.198.54
paramandhakavṛṣṇibhyaḥ pañcālebhyaśca māriṣa |
tathaivāndhakavṛṣṇīnāṃ tathaiva ca viśeṣataḥ ||
7.198.55
kṛṣṇasya ca tathā'smatto mitramanyanna vidyate |
pañcālānāṃ ca vārṣṇeya samudrāntāṃ vicinvatām ||
7.198.56
nānyadasti paraṃ mitraṃ yathā pāṇḍavavṛṣṇayaḥ |
sa bhavānīdṛśaṃ mitraṃ manyate ca yathā bhavān ||
7.198.57
bhavantaśca yathā'smākaṃ bhavatāṃ ca tathā vayam |
sa evaṃ sarvadharmajña mitradharmamanusmaran ||
7.198.58
niyaccha manyuṃ pāñcālyāt praśāmya śinipuṅgava |
pārṣatasya kṣama tvaṃ vai kṣamatāṃ pārṣataśca te ||
7.198.59
vayaṃ kṣamayitāraśca kimanyatra śamādbhavet |
praśāmyamāne śaineye sahadevena māriṣa ||
7.198.60
pāñcālarājasya sutaḥ prahasannidamabravīt |
muñca muñca śineḥ pautraṃ bhīma yuddhamadānvitam ||
7.198.61
āsādayatu māmeṣa dharādharamivānilaḥ |
yāvadasya śitairbāṇaiḥ saṃrambhaṃ vinayāmyaham ||
7.198.62
yuddhaśraddhāṃ ca kaunteya jīvitaṃ cāsya saṃyuge |
kiṃ nu śakyaṃ mayā kartuṃ kāryaṃ yadidamudyatam ||
7.198.63
sumahatpāṇḍuputrāṇāmāyāntyete hi kauravāḥ |
athavā phālgunaḥ sarvānvārayiṣyati saṃyuge ||
7.198.64
ahamapyasya mūrdhānaṃ pātayiṣyāmi sāyakaiḥ |
manyate cchinnabāhuṃ māṃ bhūriśravasamāhave ||
7.198.65
utsṛjainamahaṃ cainameṣa vā māṃ haniṣyati |
śṛṇvanpāñcālavākyāni sātyakiḥ sarpavacchvasan ||
7.198.66
bhīmabāhvantare sakto visphuratyaniśaṃ balī |
tau vṛṣāviva nardantau balinau bāhuśālinau ||
7.198.67
tvarayā vāsudevaśca dharmarājaśca māriṣa |
yatnena mahatā vīrau vārayāmāsatustataḥ ||
7.198.68
nivārya parameṣvāsau kopasaṃraktalocanau |
yuyutsūnaparānsaṅkhye pratīyuḥ kṣatriyarṣabhāḥ ||
Commentaries (5)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Carakasaṃhitā — Agniveśa (Āyurveda) & Caraka, Sanskrit