The Great Epic of the Bhārata dynasty 7.200
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 7.200
- Language
- Sanskrit
7.200.1
sañjaya uvāca |
bhīmasenaṃ samākīrṇaṃ dṛṣṭvā'streṇa dhanañjayaḥ |
tejasaḥ pratighātārthaṃ vāruṇena samāvṛṇot ||
7.200.2
nālakṣayata tat kaścidvāruṇāstreṇa saṃvṛtam |
arjunasya laghutvācca saṃvṛtatvācca tejasaḥ ||
7.200.3
sāśvasūtaratho bhīmo droṇaputrāstrasaṃvṛtaḥ |
agnāvagniriva nyasto jvālāmālī sudurdṛśaḥ ||
7.200.4
yathā rātrikṣaye rājan jyotīṃṣyastagiraṃ prati |
samāpetustathā bāṇā bhīmasenarathaṃ prati ||
7.200.5
sa hi bhīmo rathaścāsya hayāḥ sutaśca māriṣa |
saṃvṛtā droṇaputreṇa pāvakāntargatā'bhavan ||
7.200.6
yathā jagdhvā jagatkṛtsnaṃ samaye sacarācaram |
gacchedvanhirvibhorāsyaṃ tathā'straṃ bhīmamāvṛṇot ||
7.200.7
sūryamagniḥ praviṣṭaḥ syādyathā cāgniṃ divākaraḥ |
tathā praviṣṭaṃ tattejo na prājñāyata pāṇḍavam ||
7.200.8
vikīrṇamastraṃ tadṛṣṭvā tathā bhīmarathaṃ prati |
udīryamāṇaṃ drauṇiṃ ca niṣpratidvandvamāhave ||
7.200.9
sarvasainyaṃ ca pāṇḍūnāṃ nyastaśastramacetanam |
yudhiṣṭhirapurogāṃśca vimukhāṃstānmahārathān ||
7.200.10
arjuno vāsudevaśca tvaramāṇau mahādyutī |
avaplutya rathādvīrau bhīmamādravatāṃ tataḥ ||
7.200.11
tatastaddroṇaputrasya tejo'strabalasambhavam |
vigāhya tau subalinau māyayā'viśatāṃ tathā ||
7.200.12
nyastaśastrau tatastau tu nādahatsostrajo'nalaḥ |
vāruṇāstraprayogācca vīryavattvācca kṛṣṇayoḥ ||
7.200.13
tataścakṛṣaturbhīmaṃ sarvaśastrāyudhāni ca |
nārāyaṇāstraśāntyarthaṃ naranārāyaṇau balāt ||
7.200.14
ākṛṣyamāṇaḥ kauntayo nadatyeva mahāravam |
vardhate caiva tadghoraṃ drauṇerastraṃ sudurjayam ||
7.200.15
tamabravīdvāsudevaḥ kimidaṃ pāṇḍunandana |
vāryamāṇo'pi kaunteya yadyuddhānna nivartase ||
7.200.16
yadi yuddhena jeyāḥ syurime kauravanandanāḥ |
vayamapyatra yudhyema tathā ceme nararṣabhāḥ ||
7.200.17
rathebhyastvavatīrṇāḥ sma sarva eva hi tāvakāḥ |
tasmāttvamapi kaunteya rathāttūrṇamapākrama ||
7.200.18
evamuktvā tu taṃ kṛṣṇo rathādbhūmimavartayat |
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ krodhasaṃraktalocanam ||
7.200.19
yadā'pakṛṣṭaḥ sa rathānnyāsitaścāyudhaṃ bhuvi |
tato nārāyaṇāstraṃ tat praśāntaṃ śatrutāpanam ||
7.200.20
sañjaya uvāca |
tasminpraśānte vidhinā tena tejasi duḥsahe |
babhūvurvimalāḥ sarvā diśaḥ pradiśa eva ca ||
7.200.21
pravavuśca śivā vātāḥ praśāntā mṛgapakṣiṇaḥ |
vāhanāni ca hṛṣṭāni praśānte'stre sudurjaye ||
7.200.22
vyapoḍhe ca tato ghore tasmiṃstejasi bhārata |
babhau bhīmo niśāpāye dhīmānsūrya ivoditaḥ ||
7.200.23
hataśeṣaṃ balaṃ tattu pāṇḍavānāmatiṣṭhata |
astravyuparamāddhṛṣṭaṃ tava putrajighāṃsayā ||
7.200.24
vyavasthite bale tasminnastre pratihate tathā |
duryodhano mahārāja droṇaputramathābravīt ||
7.200.25
aśvatthāmanpunaḥ śīghramastrametatprayojaya |
avasthitā hi pañcālāḥ punarete jayaiṣiṇaḥ ||
7.200.26
aśvatthāmā tathoktastu tava putreṇa māriṣa |
sudīnamabhiniḥśvasya rājānamidamabravīt ||
7.200.27
naitadāvartate rājannastraṃ dvirnopapadyate |
āvṛtaṃ hi nivarteta prayoktāraṃ na saṃśayaḥ ||
7.200.28
eṣa cāstrapratīghātaṃ vāsudevaḥ prayuktavān |
anyathā vihitaḥ saṅkhye vadhaḥ śatrorjanādhipa ||
7.200.29
parājayo vā mṛtyurvā śreyānmṛtyurna nirjayaḥ |
vijitāścārayo hyete śastrotsargānmṛtopamāḥ ||
7.200.30
duryodhana uvāca |
ācāryaputra yadyetaddvirastraṃ na prayujyate |
anyairgurughnā vadhyantāmastrairastravidāṃ vara ||
7.200.31
tvayi śastrāṇi divyāni tryambake cāmitaujasi |
icchato na hi te mucyet saṅkruddho hi purandaraḥ ||
7.200.32
dhṛtarāṣṭra uvāca |
tasminnastre pratihate droṇe copadhinā hate |
tathā duryodhanenokto drauṇiḥ kimakarotpunaḥ ||
7.200.33
dṛṣṭvā pārthāṃśca saṅgrāme yuddhāya samupasthitān |
nārāyaṇāstranirmuktāṃścarataḥ pṛtanāmukhe ||
7.200.34
sañjaya uvāca |
jānanpituḥ sa nidhanaṃ siṃhalāṅgulaketanaḥ |
sakrodho bhayamutsṛjya so'bhidudrāva pārṣatam ||
7.200.35
abhidrutya ca viṃśatyā kṣudrakāṇāṃ nararṣabha |
pañcabhiścātivegena vivyādha puruṣarṣabhaḥ ||
7.200.36
dhṛṣṭadyumnastato rājan jvalantamiva pāvakam |
droṇaputraṃ triṣaṣṭyā tu rājanvivyādha patriṇām ||
7.200.37
sārathiṃ cāsya viṃśatyā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ |
hayāṃśca caturo'vidhyaccaturbhirniśitaiḥ śaraiḥ ||
7.200.38
viddhvā viddhvā'nadaddrauṇiṃ kampayanniva medinīm |
ādade sarvalokasya prāṇāniva mahāraṇe ||
7.200.39
pārṣatastu balī rājankṛtāstraḥ kṛtaniścayaḥ |
drauṇimevābhidudrāva mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam ||
7.200.40
tato bāṇamayaṃ varṣaṃ droṇaputrasya mūrdhani |
avāsṛjadameyātmā pāñcālyo rathināṃ varaḥ ||
7.200.41
taṃ drauṇiḥ samare kruddhaṃ chādayāmāsa patribhiḥ |
vivyādha cainaṃ daśabhiḥ piturvadhamanusmaran ||
7.200.42
dvābhyāṃ ca suvisṛṣṭābhyāṃ kṣurābhyāṃ dhvajakārmuke |
chittvā pāñcālarājasya drauṇiranyaiḥ samārdayat ||
7.200.43
vyaśvasutarathaṃ cainaṃ drauṇiścakre mahāhave |
tasya cānucarānsarvān kruddhaḥ prādrāvayaccharaiḥ ||
7.200.44
tataḥ pradudruve sainyaṃ pañcālānāṃ viśāmpate |
sambhrāntarūpamārtaṃ ca na parasparamaikṣata ||
7.200.45
dṛṣṭvā tu vimukhānyodhāndhṛṣṭadyumnaṃ ca pīḍitam |
śaineyo'codayattūrṇaṃ rathaṃ drauṇirathaṃ prati ||
7.200.46
aṣṭabhirniśitairbāṇairaśvatthāmānamārdayat |
viṃśatyā punarāhatya nānārūpairamarṣaṇaḥ ||
7.200.47
vivyādha ca tathā sūtaṃ caturbhiścaturo hayān |
dhanurdhvajaṃ ca saṃyattaściccheda kṛtahastavat ||
7.200.48
sa sāśvaṃ vyadhamaccāpi rathaṃ hemapariṣkṛtam |
hṛdi vivyādha samare triṃśatā sāyakairbhṛśam ||
7.200.49
evaṃ sa pīḍito rājannaśvatthāmā mahābalaḥ |
śarajālaiḥ parivṛtaḥ kartavyaṃ nānvapadyata ||
7.200.50
evaṃ gate guroḥ putre tava putro mahārathaḥ |
kṛpakarṇādibhiḥ sārdhaṃ śaraiḥ sātvatamāvṛṇot ||
7.200.51
duryodhanastu viṃśatyā kṛpaḥ śāradvatastribhiḥ |
kṛtavarmā'tha daśabhiḥ karṇaḥ pañcāśatā śaraiḥ ||
7.200.52
duḥśāsanaḥ śatenaiva vṛṣasenaśca saptabhiḥ |
sātyakiṃ vivyadhustūrṇaṃ samantānniśitaiḥ śaraiḥ ||
7.200.53
tataḥ sa sātyakī rājansarvāneva mahārathān |
virathānvimukhāṃścaiva kṣaṇenaivākaronnṛpa ||
7.200.54
aśvatthāmā tu samprāpya cetanāṃ bharatarṣabha |
cintayāmāsa duḥkhārto niḥśvasaṃśca punaḥ punaḥ ||
7.200.55
atho rathāntaraṃ drauṇiḥ samāruhya parantapaḥ |
sātyakiṃ vārayāmāsa kirañśaraśatānbahūn ||
7.200.56
tamāpatantaṃ samprekṣya bhāradvājasutaṃ raṇe |
virathaṃ vimukhaṃ caiva punaścakre mahārathaḥ ||
7.200.57
tataste pāṇḍavā rājan dṛṣṭvā sātyakivikramam |
śaṅkhaśabdānbhṛśaṃ cakruḥ siṃhanādāṃśca nedire ||
7.200.58
evaṃ taṃ virathaṃ kṛtvā sātyakiḥ satyavikramaḥ |
jaghāna vṛṣasenasya trisāhastrānmahārathān ||
7.200.59
ayutaṃ dantināṃ sārdhaṃ kṛpasya nijaghāna saḥ |
pañcāyutāni cāśvānāṃ śakunernijaghāna ha ||
7.200.60
tato drauṇirmahārāja rathamāruhya vīryavān |
sātyakiṃ pratisaṅkruddhaḥ prayayau tadvadhepsayā ||
7.200.61
punastamāgataṃ dṛṣṭvā śaineyo niśitaiḥ śaraiḥ |
adārayatkrūrataraiḥ punaḥ punararindama ||
7.200.62
so'tividdho maheṣvāso nānāliṅgairamarṣaṇaḥ |
yuyudhānena vai drauṇiḥ prahasanvākyamabravīt ||
7.200.63
śaineyābhyupapattiṃ te jānāmyācāryaghātini |
na cainaṃ trāsyasi mayā grastamātmānameva ca ||
7.200.64
śape''tmanā'haṃ śaineya satyena tapasā tathā |
ahatvā sarvapañcālānyadi śāntimahaṃ labhe ||
7.200.65
yadbalaṃ pāṇḍaveyānāṃ vṛṣṇīnāmapi yadbalam |
kriyatāṃ sarvameveha nihaniṣyāmi somakān ||
7.200.66
evamuktvārkaraśmyābhaṃ sutīkṣṇaṃ taṃ śarottamam |
vyasṛjatsātvate drauṇirvajraṃ vṛtre yathā hariḥ ||
7.200.67
sa taṃ nirbhidya tenāstaḥ sāyakaḥ saśarāvaram |
viveśa vasudhāṃ bhittvā śvasanbilamivoragaḥ ||
7.200.68
sa bhinnakavacaḥ śūrastotrārdita iva dvipaḥ |
vimucya saśaraṃ cāpaṃ bhūrivraṇaparisravaḥ ||
7.200.69
sīdan rudhirasiktaśca rathopastha upāviśat |
sūtenāpahṛtastūrṇaṃ droṇaputrādrathāntaram ||
7.200.70
athānyena supuṅkhena śareṇānataparvaṇā |
ājaghāna bhruvormadhye dhṛṣṭadyumnaṃ parantapaḥ ||
7.200.71
sa pūrvamatividdhaśca bhṛśaṃ paścācca pīḍitaḥ |
sasādātha ca pāñcālyo vyapāśrayata ca dhvajam ||
7.200.72
taṃ nāgamiva siṃhena dṛṣṭvā rājañśarārditam |
javenābhyadravañchūrāḥ pañca pāṇḍavato rathāḥ ||
7.200.73
kirīṭī bhīmasenaśca vṛddhakṣatraśca pauravaḥ |
yuvarājaśca cedīnāṃ mālavaśca sudarśanaḥ ||
7.200.74
ete hāhākṛtāḥ sarve pragṛhītaśarāsanāḥ |
vīraṃ drauṇāyaniṃ vīrāḥ sarvataḥ paryavārayan ||
7.200.75
te viṃśatipade yattā guruputramamarṣaṇam |
pañcabhiḥ pañcabhirbāṇairabhyaghnansarvataḥ samam ||
7.200.76
āśīviṣābhairviṃśatyā pañcabhistu śitaiḥ śaraiḥ |
ciccheda yugapaddrauṇiḥ pañcaviṃśatisāyakān ||
7.200.77
saptabhistu śitairbāṇaiḥ pauravaṃ drauṇirārdayat |
mālavaṃ tribhirekana pārthaṃ ṣaḍbirvṛkodaram ||
7.200.78
tataste vivyadhuḥ sarve drauṇiṃ rājanmahārathāḥ |
yugapacca pṛthakcaiva rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ ||
7.200.79
yuvarājaśca viṃśatyā drauṇiṃ vivyādha patribhiḥ |
pārthaśca punaraṣṭābhistathā sarve tribhistribhiḥ ||
7.200.80
tato'rjunaṃ ṣaḍbhirathājaghāna drauṇāyanirdaśabhirvāsudevam |
bhīmaṃ daśārdhairyuvarājaṃ caturbhirdvābhyāṃ dvābhyāṃ mālavaṃ pauravaṃ ca ||
7.200.81
sūtaṃ viddhvā bhīmasenasya ṣaḍbhirdvābhyāṃ viddhvā kārmukaṃ ca dhvajaṃ ca |
punaḥ pārthaṃ śaravarṣeṇa viddhvā drauṇirghoraṃ siṃhanādaṃ nanāda ||
7.200.82
tasyāsyatastānniśitānpītadhārān drauṇeḥ śarānpṛṣṭhataścāgrataśca |
dharā viyaddyauḥ pradiśo diśaśca cchannā bāṇairabhavanghorarūpaiḥ ||
7.200.83
āsannasya svarathaṃ tīvratejāḥ sudarśanasyendraketuprakāśau |
bhujau śiraścendrasamānavīryastribhiḥ śarairyugapatsañcakarta ||
7.200.84
sa pauravaṃ rathaśaktyā nihatya chittvā rathaṃ tilaśaścāsya bāṇaiḥ |
chittvā ca bāhū varacandanāktau bhallena kāyācchira uccakarta ||
7.200.85
yuvānamindīvaradāmavarṇaṃ cediprabhuṃ yuvarājaṃ prasahya |
bāṇaistvarāvānprajvalitāgnikalpairviddhvā prādānmṛtyave sāśvasūtam ||
7.200.86
mālavaṃ pauravaṃ caiva yuvarājaṃ ca cedipam |
dṛṣṭvā samakṣaṃ nihataṃ droṇaputreṇa pāṇḍavaḥ ||
7.200.87
bhīmaseno mahābāhuḥ krodhamāhārayatparam |
tataḥ śaraśataistīkṣṇaiḥ saṅkruddhāśīviṣopamaiḥ ||
7.200.88
chādayāmāsa samare droṇaputraṃ parantapaḥ |
tato drauṇirmahātejāḥ śaravarṣaṃ nihatya tam ||
7.200.89
vivyādha niśitairbāṇairbhīmasenamamarṣaṇaḥ |
tato bhīmo mahābāhurdrauṇeryudhi mahābalaḥ ||
7.200.90
kṣurapreṇa dhanuśchittvā drauṇiṃ vivyādha patriṇā |
tadapāsya dhanuśchinnaṃ droṇaputro mahāmanāḥ ||
7.200.91
anyatkārmukamādāya bhīmaṃ vivyādha patribhiḥ |
tau drauṇibhīmau samare parākrāntau mahābalau ||
7.200.92
avarṣatāṃ śaravarṣaṃ vṛṣṭimantāvivāmbudau |
bhīmanāmāṅkitā bāṇāḥ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ ||
7.200.93
drauṇiṃ sañchādayāmāsurghanaughā iva bhāskaram |
tathaiva drauṇinirmuktairbhīmaḥ sannataparvabhiḥ ||
7.200.94
avākīryata sa kṣipraṃ śaraiḥ śatasahasraśaḥ |
sa cchādyamānaḥ samare drauṇinā raṇaśālinā ||
7.200.95
na vivyathe mahārāja tadadbhutamivābhavat |
tato bhīmo mahābāhuḥ kārtasvaravibhūṣitān ||
7.200.96
nārācāndaśa sampraiṣīdyamadaṇḍanibhāñchitān |
te jatrudeśamāsādya droṇaputrasya māriṣa ||
7.200.97
nirbhidya viviśustūrṇaṃ valmīkamiva pannagāḥ |
so'tividdho bhṛśaṃ drauṇiḥ pāṇḍavena mahātmanā ||
7.200.98
dhvajayaṣṭiṃ samāsādya nyamīlayata locane |
sa muhūrtātpunaḥ sañjñāṃ labdhvā drauṇirnarādhipa ||
7.200.99
krodhaṃ paramamātasthau samare rudhirokṣitaḥ |
dṛḍhaṃ so'bhihatastena pāṇḍavena mahātmanā ||
7.200.100
vegaṃ cakre mahābāhurbhīmasenarathaṃ prati |
tata ākarṇapūrṇānāṃ śarāṇāṃ tigmatejasām ||
7.200.101
śatamāśīviṣābhānāṃ preṣayāmāsa bhārata |
bhīmo'pi samaraślādhī tasya vīryamacintayat ||
7.200.102
tūrṇaṃ prāsṛjadugrāṇi śaravarṣāṇi pāṇḍavaḥ |
tato drauṇirmahārāja chittvā'sya viśikhairdhanuḥ ||
7.200.103
ājaghānorasi kruddhaḥ pāṇḍavaṃ niśitaiḥ śaraiḥ |
tato'nyaddhanurādāya bhīmaseno hyamarṣaṇaḥ ||
7.200.104
vivyādha niśitairbāṇairdrauṇiṃ pañcabhirāhave |
jīmūtāviva gharmānte tau śaraughapravarṣiṇau ||
7.200.105
anyonyakrodhatāmrākṣau chādayāmāsaturyudhi |
talaśabdaistato ghoraistrāsayantau parasparam ||
7.200.106
ayudhyetāṃ susaṃrabdhau kṛtapratikṛtaiṣiṇau |
tato visphārya sumahaccāpaṃ rukmavibhūṣitam ||
7.200.107
bhīmaṃ praikṣata sa drauṇiḥ śarānasyantamantikāt |
śaradyaharmadhyagato dīptārciriva bhāskaraḥ ||
7.200.108
ādadānasya viśikhānsandadhānasya cāśugān |
vikarṣato muñcataśca nāntaraṃ dadṛśurjanāḥ ||
7.200.109
alātacakrapratimaṃ tasya maṇḍalamāyudham |
drauṇerāsīnmahārāja bāṇānvisṛjatastadā ||
7.200.110
dhanuścyutāḥ śarāstasya śataśo'tha sahasraśaḥ |
ākāśe pratyadṛśyanta śalabhānāmivāyatīḥ ||
7.200.111
te tu drauṇivinirmuktāḥ śarā hemavibhūṣitāḥ |
ajasramanvakīryanta ghorā bhīmarathaṃ prati ||
7.200.112
tatrādbhutamapaśyāma bhīmasenasya vikramam |
balaṃ vīryaṃ prabhāvaṃ ca vyavasāyaṃ ca bhārata ||
7.200.113
tāṃ sa meghādivodbhūtāṃ bāṇavṛṣṭiṃ samantataḥ |
jalavṛṣṭiṃ mahāghorāṃ tapānta iva cintayan ||
7.200.114
droṇaputravadhaprepsurbhīmo bhīmaparākramaḥ |
amuñcaccharavarṣāṇi prāvṛṣīva balāhakaḥ ||
7.200.115
tadrukmapṛṣṭhaṃ bhīmasya dhanurghoraṃ mahāraṇe |
vikṛṣyamāṇaṃ vibabhau śakracāpamivāparam ||
7.200.116
tasmāccharāḥ prādurāsañchataśo'tha sahasraśaḥ |
sañchādayantaḥ samare drauṇimāhavaśobhinam ||
7.200.117
tayorvisṛjatorevaṃ śarajālāni māriṣa |
vāyurapyantarā rājannāśaknotpratisarpitum ||
7.200.118
tathā drauṇirmahārāja śarānhemavibhūṣitān |
tailadhautānprasannāgrānprāhiṇodvadhakāṅkṣayā ||
7.200.119
tānantarikṣe viśikhaistridhaikaikamaśātayat |
viśeṣayandroṇasutaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||
7.200.120
punaśca śaravarṣāṇi ghorāṇyugrāṇi pāṇḍavaḥ |
vyasṛjadbalavān kruddho droṇaputravadhepsayā ||
7.200.121
tato'stramāyayā tūrṇaṃ śaravṛṣṭiṃ nivārya tām |
dhanuściccheda bhīmasya droṇaputro mahāstravit ||
7.200.122
śaraiścainaṃ subahubhiḥ kruddhaḥ saṅkhye parābhinat |
sa chinnadhanvā balavān rathaśaktiṃ sudāruṇām ||
7.200.123
vegenāvidhya cikṣepa droṇaputrarathaṃ prati |
tāmāpatantīṃ sahasā maholkābhāṃ śitaiḥ śaraiḥ ||
7.200.124
ciccheda samare drauṇirdarśayanpāṇilāghavam |
etasminnantare bhīmo dṛḍhamādāya kārmukam ||
7.200.125
drauṇiṃ vivyādha viśikhaiḥ smayamāno vṛkodaraḥ |
tato drauṇirmahārāja bhīmasenasya sārathim ||
7.200.126
lalāṭe dārayāmāsa śareṇānataparvaṇā |
so'tividdho balavatā droṇaputreṇa sārathiḥ ||
7.200.127
vyāmohamagamadrājanraśmīnutsṛjya vājinām |
tato'śvāḥ prādravaṃstūrṇaṃ mohite rathasārathau ||
7.200.128
bhīmasenasya rājendra paśyatāṃ sarvadhanvinām |
taṃ dṛṣṭvā pradrutairaśvairapakṛṣṭaṃ raṇājirāt ||
7.200.129
dadhmau pramuditaḥ śaṅkhaṃ bṛhantamaparājitaḥ |
tataḥ sarve ca pañcālā bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ ||
7.200.130
dhṛṣṭadyumnarathaṃ tyaktvā bhītāḥ samprādravandiśaḥ |
tānprabhagnāṃstato drauṇiḥ pṛṣṭhato vikirañśarān ||
7.200.131
abhyavartata vegena kālayanpāṇḍuvāhinīm |
te vadhyamānāḥ samare droṇaputreṇa pārthivāḥ ||
7.200.132
droṇaputrabhayādrājandiśaḥ sarvāśca bhejire ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit