Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 7.200

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 7.200

Language
Sanskrit

7.200.1

sañjaya uvāca |
bhīmasenaṃ samākīrṇaṃ dṛṣṭvā'streṇa dhanañjayaḥ |
tejasaḥ pratighātārthaṃ vāruṇena samāvṛṇot ||

7.200.2

nālakṣayata tat kaścidvāruṇāstreṇa saṃvṛtam |
arjunasya laghutvācca saṃvṛtatvācca tejasaḥ ||

7.200.3

sāśvasūtaratho bhīmo droṇaputrāstrasaṃvṛtaḥ |
agnāvagniriva nyasto jvālāmālī sudurdṛśaḥ ||

7.200.4

yathā rātrikṣaye rājan jyotīṃṣyastagiraṃ prati |
samāpetustathā bāṇā bhīmasenarathaṃ prati ||

7.200.5

sa hi bhīmo rathaścāsya hayāḥ sutaśca māriṣa |
saṃvṛtā droṇaputreṇa pāvakāntargatā'bhavan ||

7.200.6

yathā jagdhvā jagatkṛtsnaṃ samaye sacarācaram |
gacchedvanhirvibhorāsyaṃ tathā'straṃ bhīmamāvṛṇot ||

7.200.7

sūryamagniḥ praviṣṭaḥ syādyathā cāgniṃ divākaraḥ |
tathā praviṣṭaṃ tattejo na prājñāyata pāṇḍavam ||

7.200.8

vikīrṇamastraṃ tadṛṣṭvā tathā bhīmarathaṃ prati |
udīryamāṇaṃ drauṇiṃ ca niṣpratidvandvamāhave ||

7.200.9

sarvasainyaṃ ca pāṇḍūnāṃ nyastaśastramacetanam |
yudhiṣṭhirapurogāṃśca vimukhāṃstānmahārathān ||

7.200.10

arjuno vāsudevaśca tvaramāṇau mahādyutī |
avaplutya rathādvīrau bhīmamādravatāṃ tataḥ ||

7.200.11

tatastaddroṇaputrasya tejo'strabalasambhavam |
vigāhya tau subalinau māyayā'viśatāṃ tathā ||

7.200.12

nyastaśastrau tatastau tu nādahatsostrajo'nalaḥ |
vāruṇāstraprayogācca vīryavattvācca kṛṣṇayoḥ ||

7.200.13

tataścakṛṣaturbhīmaṃ sarvaśastrāyudhāni ca |
nārāyaṇāstraśāntyarthaṃ naranārāyaṇau balāt ||

7.200.14

ākṛṣyamāṇaḥ kauntayo nadatyeva mahāravam |
vardhate caiva tadghoraṃ drauṇerastraṃ sudurjayam ||

7.200.15

tamabravīdvāsudevaḥ kimidaṃ pāṇḍunandana |
vāryamāṇo'pi kaunteya yadyuddhānna nivartase ||

7.200.16

yadi yuddhena jeyāḥ syurime kauravanandanāḥ |
vayamapyatra yudhyema tathā ceme nararṣabhāḥ ||

7.200.17

rathebhyastvavatīrṇāḥ sma sarva eva hi tāvakāḥ |
tasmāttvamapi kaunteya rathāttūrṇamapākrama ||

7.200.18

evamuktvā tu taṃ kṛṣṇo rathādbhūmimavartayat |
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ krodhasaṃraktalocanam ||

7.200.19

yadā'pakṛṣṭaḥ sa rathānnyāsitaścāyudhaṃ bhuvi |
tato nārāyaṇāstraṃ tat praśāntaṃ śatrutāpanam ||

7.200.20

sañjaya uvāca |
tasminpraśānte vidhinā tena tejasi duḥsahe |
babhūvurvimalāḥ sarvā diśaḥ pradiśa eva ca ||

7.200.21

pravavuśca śivā vātāḥ praśāntā mṛgapakṣiṇaḥ |
vāhanāni ca hṛṣṭāni praśānte'stre sudurjaye ||

7.200.22

vyapoḍhe ca tato ghore tasmiṃstejasi bhārata |
babhau bhīmo niśāpāye dhīmānsūrya ivoditaḥ ||

7.200.23

hataśeṣaṃ balaṃ tattu pāṇḍavānāmatiṣṭhata |
astravyuparamāddhṛṣṭaṃ tava putrajighāṃsayā ||

7.200.24

vyavasthite bale tasminnastre pratihate tathā |
duryodhano mahārāja droṇaputramathābravīt ||

7.200.25

aśvatthāmanpunaḥ śīghramastrametatprayojaya |
avasthitā hi pañcālāḥ punarete jayaiṣiṇaḥ ||

7.200.26

aśvatthāmā tathoktastu tava putreṇa māriṣa |
sudīnamabhiniḥśvasya rājānamidamabravīt ||

7.200.27

naitadāvartate rājannastraṃ dvirnopapadyate |
āvṛtaṃ hi nivarteta prayoktāraṃ na saṃśayaḥ ||

7.200.28

eṣa cāstrapratīghātaṃ vāsudevaḥ prayuktavān |
anyathā vihitaḥ saṅkhye vadhaḥ śatrorjanādhipa ||

7.200.29

parājayo vā mṛtyurvā śreyānmṛtyurna nirjayaḥ |
vijitāścārayo hyete śastrotsargānmṛtopamāḥ ||

7.200.30

duryodhana uvāca |
ācāryaputra yadyetaddvirastraṃ na prayujyate |
anyairgurughnā vadhyantāmastrairastravidāṃ vara ||

7.200.31

tvayi śastrāṇi divyāni tryambake cāmitaujasi |
icchato na hi te mucyet saṅkruddho hi purandaraḥ ||

7.200.32

dhṛtarāṣṭra uvāca |
tasminnastre pratihate droṇe copadhinā hate |
tathā duryodhanenokto drauṇiḥ kimakarotpunaḥ ||

7.200.33

dṛṣṭvā pārthāṃśca saṅgrāme yuddhāya samupasthitān |
nārāyaṇāstranirmuktāṃścarataḥ pṛtanāmukhe ||

7.200.34

sañjaya uvāca |
jānanpituḥ sa nidhanaṃ siṃhalāṅgulaketanaḥ |
sakrodho bhayamutsṛjya so'bhidudrāva pārṣatam ||

7.200.35

abhidrutya ca viṃśatyā kṣudrakāṇāṃ nararṣabha |
pañcabhiścātivegena vivyādha puruṣarṣabhaḥ ||

7.200.36

dhṛṣṭadyumnastato rājan jvalantamiva pāvakam |
droṇaputraṃ triṣaṣṭyā tu rājanvivyādha patriṇām ||

7.200.37

sārathiṃ cāsya viṃśatyā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ |
hayāṃśca caturo'vidhyaccaturbhirniśitaiḥ śaraiḥ ||

7.200.38

viddhvā viddhvā'nadaddrauṇiṃ kampayanniva medinīm |
ādade sarvalokasya prāṇāniva mahāraṇe ||

7.200.39

pārṣatastu balī rājankṛtāstraḥ kṛtaniścayaḥ |
drauṇimevābhidudrāva mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam ||

7.200.40

tato bāṇamayaṃ varṣaṃ droṇaputrasya mūrdhani |
avāsṛjada‌meyātmā pāñcālyo rathināṃ varaḥ ||

7.200.41

taṃ drauṇiḥ samare kruddhaṃ chādayāmāsa patribhiḥ |
vivyādha cainaṃ daśabhiḥ piturvadhamanusmaran ||

7.200.42

dvābhyāṃ ca suvisṛṣṭābhyāṃ kṣurābhyāṃ dhvajakārmuke |
chittvā pāñcālarājasya drauṇiranyaiḥ samārdayat ||

7.200.43

vyaśvasutarathaṃ cainaṃ drauṇiścakre mahāhave |
tasya cānucarānsarvān kruddhaḥ prādrāvayaccharaiḥ ||

7.200.44

tataḥ pradudruve sainyaṃ pañcālānāṃ viśāmpate |
sambhrāntarūpamārtaṃ ca na parasparamaikṣata ||

7.200.45

dṛṣṭvā tu vimukhānyodhāndhṛṣṭadyumnaṃ ca pīḍitam |
śaineyo'codayattūrṇaṃ rathaṃ drauṇirathaṃ prati ||

7.200.46

aṣṭabhirniśitairbāṇairaśvatthāmānamārdayat |
viṃśatyā punarāhatya nānārūpairamarṣaṇaḥ ||

7.200.47

vivyādha ca tathā sūtaṃ caturbhiścaturo hayān |
dhanurdhvajaṃ ca saṃyattaściccheda kṛtahastavat ||

7.200.48

sa sāśvaṃ vyadhamaccāpi rathaṃ hemapariṣkṛtam |
hṛdi vivyādha samare triṃśatā sāyakairbhṛśam ||

7.200.49

evaṃ sa pīḍito rājannaśvatthāmā mahābalaḥ |
śarajālaiḥ parivṛtaḥ kartavyaṃ nānvapadyata ||

7.200.50

evaṃ gate guroḥ putre tava putro mahārathaḥ |
kṛpakarṇādibhiḥ sārdhaṃ śaraiḥ sātvatamāvṛṇot ||

7.200.51

duryodhanastu viṃśatyā kṛpaḥ śāradvatastribhiḥ |
kṛtavarmā'tha daśabhiḥ karṇaḥ pañcāśatā śaraiḥ ||

7.200.52

duḥśāsanaḥ śatenaiva vṛṣasenaśca saptabhiḥ |
sātyakiṃ vivyadhustūrṇaṃ samantānniśitaiḥ śaraiḥ ||

7.200.53

tataḥ sa sātyakī rājansarvāneva mahārathān |
virathānvimukhāṃścaiva kṣaṇenaivākaronnṛpa ||

7.200.54

aśvatthāmā tu samprāpya cetanāṃ bharatarṣabha |
cintayāmāsa duḥkhārto niḥśvasaṃśca punaḥ punaḥ ||

7.200.55

atho rathāntaraṃ drauṇiḥ samāruhya parantapaḥ |
sātyakiṃ vārayāmāsa kirañśaraśatānbahūn ||

7.200.56

tamāpatantaṃ samprekṣya bhāradvājasutaṃ raṇe |
virathaṃ vimukhaṃ caiva punaścakre mahārathaḥ ||

7.200.57

tataste pāṇḍavā rājan dṛṣṭvā sātyakivikramam |
śaṅkhaśabdānbhṛśaṃ cakruḥ siṃhanādāṃśca nedire ||

7.200.58

evaṃ taṃ virathaṃ kṛtvā sātyakiḥ satyavikramaḥ |
jaghāna vṛṣasenasya trisāhastrānmahārathān ||

7.200.59

ayutaṃ dantināṃ sārdhaṃ kṛpasya nijaghāna saḥ |
pañcāyutāni cāśvānāṃ śakunernijaghāna ha ||

7.200.60

tato drauṇirmahārāja rathamāruhya vīryavān |
sātyakiṃ pratisaṅkruddhaḥ prayayau tadvadhepsayā ||

7.200.61

punastamāgataṃ dṛṣṭvā śaineyo niśitaiḥ śaraiḥ |
adārayatkrūrataraiḥ punaḥ punararindama ||

7.200.62

so'tividdho maheṣvāso nānāliṅgairamarṣaṇaḥ |
yuyudhānena vai drauṇiḥ prahasanvākyamabravīt ||

7.200.63

śaineyābhyupapattiṃ te jānāmyācāryaghātini |
na cainaṃ trāsyasi mayā grastamātmānameva ca ||

7.200.64

śape''tmanā'haṃ śaineya satyena tapasā tathā |
ahatvā sarvapañcālānyadi śāntimahaṃ labhe ||

7.200.65

yadbalaṃ pāṇḍaveyānāṃ vṛṣṇīnāmapi yadbalam |
kriyatāṃ sarvameveha nihaniṣyāmi somakān ||

7.200.66

evamuktvārkaraśmyābhaṃ sutīkṣṇaṃ taṃ śarottamam |
vyasṛjatsātvate drauṇirvajraṃ vṛtre yathā hariḥ ||

7.200.67

sa taṃ nirbhidya tenāstaḥ sāyakaḥ saśarāvaram |
viveśa vasudhāṃ bhittvā śvasanbilamivoragaḥ ||

7.200.68

sa bhinnakavacaḥ śūrastotrārdita iva dvipaḥ |
vimucya saśaraṃ cāpaṃ bhūrivraṇaparisravaḥ ||

7.200.69

sīdan rudhirasiktaśca rathopastha upāviśat |
sūtenāpahṛtastūrṇaṃ droṇaputrādrathāntaram ||

7.200.70

athānyena supuṅkhena śareṇānataparvaṇā |
ājaghāna bhruvormadhye dhṛṣṭadyumnaṃ parantapaḥ ||

7.200.71

sa pūrvamatividdhaśca bhṛśaṃ paścācca pīḍitaḥ |
sasādātha ca pāñcālyo vyapāśrayata ca dhvajam ||

7.200.72

taṃ nāgamiva siṃhena dṛṣṭvā rājañśarārditam |
javenābhyadravañchūrāḥ pañca pāṇḍavato rathāḥ ||

7.200.73

kirīṭī bhīmasenaśca vṛddhakṣatraśca pauravaḥ |
yuvarājaśca cedīnāṃ mālavaśca sudarśanaḥ ||

7.200.74

ete hāhākṛtāḥ sarve pragṛhītaśarāsanāḥ |
vīraṃ drauṇāyaniṃ vīrāḥ sarvataḥ paryavārayan ||

7.200.75

te viṃśatipade yattā guruputramamarṣaṇam |
pañcabhiḥ pañcabhirbāṇairabhyaghnansarvataḥ samam ||

7.200.76

āśīviṣābhairviṃśatyā pañcabhistu śitaiḥ śaraiḥ |
ciccheda yugapaddrauṇiḥ pañcaviṃśatisāyakān ||

7.200.77

saptabhistu śitairbāṇaiḥ pauravaṃ drauṇirārdayat |
mālavaṃ tribhirekana pārthaṃ ṣaḍbirvṛkodaram ||

7.200.78

tataste vivyadhuḥ sarve drauṇiṃ rājanmahārathāḥ |
yugapacca pṛthakcaiva rukmapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ ||

7.200.79

yuvarājaśca viṃśatyā drauṇiṃ vivyādha patribhiḥ |
pārthaśca punaraṣṭābhistathā sarve tribhistribhiḥ ||

7.200.80

tato'rjunaṃ ṣaḍbhirathājaghāna drauṇāyanirdaśabhirvāsudevam |
bhīmaṃ daśārdhairyuvarājaṃ caturbhirdvābhyāṃ dvābhyāṃ mālavaṃ pauravaṃ ca ||

7.200.81

sūtaṃ viddhvā bhīmasenasya ṣaḍbhirdvābhyāṃ viddhvā kārmukaṃ ca dhvajaṃ ca |
punaḥ pārthaṃ śaravarṣeṇa viddhvā drauṇirghoraṃ siṃhanādaṃ nanāda ||

7.200.82

tasyāsyatastānniśitānpītadhārān drauṇeḥ śarānpṛṣṭhataścāgrataśca |
dharā viyaddyauḥ pradiśo diśaśca cchannā bāṇairabhavanghorarūpaiḥ ||

7.200.83

āsannasya svarathaṃ tīvratejāḥ sudarśanasyendraketuprakāśau |
bhujau śiraścendrasamānavīryastribhiḥ śarairyugapatsañcakarta ||

7.200.84

sa pauravaṃ rathaśaktyā nihatya chittvā rathaṃ tilaśaścāsya bāṇaiḥ |
chittvā ca bāhū varacandanāktau bhallena kāyācchira uccakarta ||

7.200.85

yuvānamindīvaradāmavarṇaṃ cediprabhuṃ yuvarājaṃ prasahya |
bāṇaistvarāvānprajvalitāgnikalpairviddhvā prādānmṛtyave sāśvasūtam ||

7.200.86

mālavaṃ pauravaṃ caiva yuvarājaṃ ca cedipam |
dṛṣṭvā samakṣaṃ nihataṃ droṇaputreṇa pāṇḍavaḥ ||

7.200.87

bhīmaseno mahābāhuḥ krodhamāhārayatparam |
tataḥ śaraśataistīkṣṇaiḥ saṅkruddhāśīviṣopamaiḥ ||

7.200.88

chādayāmāsa samare droṇaputraṃ parantapaḥ |
tato drauṇirmahātejāḥ śaravarṣaṃ nihatya tam ||

7.200.89

vivyādha niśitairbāṇairbhīmasenamamarṣaṇaḥ |
tato bhīmo mahābāhurdrauṇeryudhi mahābalaḥ ||

7.200.90

kṣurapreṇa dhanuśchittvā drauṇiṃ vivyādha patriṇā |
ta‌dapāsya dhanuśchinnaṃ droṇaputro mahāmanāḥ ||

7.200.91

anyatkārmukamādāya bhīmaṃ vivyādha patribhiḥ |
tau drauṇibhīmau samare parākrāntau mahābalau ||

7.200.92

avarṣatāṃ śaravarṣaṃ vṛṣṭimantāvivāmbudau |
bhīmanāmāṅkitā bāṇāḥ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ ||

7.200.93

drauṇiṃ sañchādayāmāsurghanaughā iva bhāskaram |
tathaiva drauṇinirmuktairbhīmaḥ sannataparvabhiḥ ||

7.200.94

avākīryata sa kṣipraṃ śaraiḥ śatasahasraśaḥ |
sa cchādyamānaḥ samare drauṇinā raṇaśālinā ||

7.200.95

na vivyathe mahārāja tada‌dbhutamivābhavat |
tato bhīmo mahābāhuḥ kārtasvaravibhūṣitān ||

7.200.96

nārācāndaśa sampraiṣīdyamadaṇḍanibhāñchitān |
te jatrudeśamāsādya droṇaputrasya māriṣa ||

7.200.97

nirbhidya viviśustūrṇaṃ valmīkamiva pannagāḥ |
so'tividdho bhṛśaṃ drauṇiḥ pāṇḍavena mahātmanā ||

7.200.98

dhvajayaṣṭiṃ samāsādya nyamīlayata locane |
sa muhūrtātpunaḥ sañjñāṃ labdhvā drauṇirnarādhipa ||

7.200.99

krodhaṃ paramamātasthau samare rudhirokṣitaḥ |
dṛḍhaṃ so'bhihatastena pāṇḍavena mahātmanā ||

7.200.100

vegaṃ cakre mahābāhurbhīmasenarathaṃ prati |
tata ākarṇapūrṇānāṃ śarāṇāṃ tigmatejasām ||

7.200.101

śatamāśīviṣābhānāṃ preṣayāmāsa bhārata |
bhīmo'pi samaraślādhī tasya vīryamacintayat ||

7.200.102

tūrṇaṃ prāsṛjadugrāṇi śaravarṣāṇi pāṇḍavaḥ |
tato drauṇirmahārāja chittvā'sya viśikhairdhanuḥ ||

7.200.103

ājaghānorasi kruddhaḥ pāṇḍavaṃ niśitaiḥ śaraiḥ |
tato'nyaddhanurādāya bhīmaseno hyamarṣaṇaḥ ||

7.200.104

vivyādha niśitairbāṇairdrauṇiṃ pañcabhirāhave |
jīmūtāviva gharmānte tau śaraughapravarṣiṇau ||

7.200.105

anyonyakrodhatāmrākṣau chādayāmāsaturyudhi |
talaśabdaistato ghoraistrāsayantau parasparam ||

7.200.106

ayudhyetāṃ susaṃrabdhau kṛtapratikṛtaiṣiṇau |
tato visphārya sumahaccāpaṃ rukmavibhūṣitam ||

7.200.107

bhīmaṃ praikṣata sa drauṇiḥ śarānasyantamantikāt |
śaradyaharmadhyagato dīptārciriva bhāskaraḥ ||

7.200.108

ādadānasya viśikhānsandadhānasya cāśugān |
vikarṣato muñcataśca nāntaraṃ dadṛśurjanāḥ ||

7.200.109

alātacakrapratimaṃ tasya maṇḍalamāyudham |
drauṇerāsīnmahārāja bāṇānvisṛjatastadā ||

7.200.110

dhanuścyutāḥ śarāstasya śataśo'tha sahasraśaḥ |
ākāśe pratyadṛśyanta śalabhānāmivāyatīḥ ||

7.200.111

te tu drauṇivinirmuktāḥ śarā hemavibhūṣitāḥ |
ajasramanvakīryanta ghorā bhīmarathaṃ prati ||

7.200.112

tatrādbhutamapaśyāma bhīmasenasya vikramam |
balaṃ vīryaṃ prabhāvaṃ ca vyavasāyaṃ ca bhārata ||

7.200.113

tāṃ sa meghādivodbhūtāṃ bāṇavṛṣṭiṃ samantataḥ |
jalavṛṣṭiṃ mahāghorāṃ tapānta iva cintayan ||

7.200.114

droṇaputravadhaprepsurbhīmo bhīmaparākramaḥ |
amuñcaccharavarṣāṇi prāvṛṣīva balāhakaḥ ||

7.200.115

tadrukmapṛṣṭhaṃ bhīmasya dhanurghoraṃ mahāraṇe |
vikṛṣyamāṇaṃ vibabhau śakracāpamivāparam ||

7.200.116

tasmāccharāḥ prādurāsañchataśo'tha sahasraśaḥ |
sañchādayantaḥ samare drauṇimāhavaśobhinam ||

7.200.117

tayorvisṛjatorevaṃ śarajālāni māriṣa |
vāyurapyantarā rājannāśaknotpratisarpitum ||

7.200.118

tathā drauṇirmahārāja śarānhemavibhūṣitān |
tailadhautānprasannāgrānprāhiṇodvadhakāṅkṣayā ||

7.200.119

tānantarikṣe viśikhaistridhaikaikamaśātayat |
viśeṣayandroṇasutaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ||

7.200.120

punaśca śaravarṣāṇi ghorāṇyugrāṇi pāṇḍavaḥ |
vyasṛjadbalavān kruddho droṇaputravadhepsayā ||

7.200.121

tato'stramāyayā tūrṇaṃ śaravṛṣṭiṃ nivārya tām |
dhanuściccheda bhīmasya droṇaputro mahāstravit ||

7.200.122

śaraiścainaṃ subahubhiḥ kruddhaḥ saṅkhye parābhinat |
sa chinnadhanvā balavān rathaśaktiṃ sudāruṇām ||

7.200.123

vegenāvidhya cikṣepa droṇaputrarathaṃ prati |
tāmāpatantīṃ sahasā maholkābhāṃ śitaiḥ śaraiḥ ||

7.200.124

ciccheda samare drauṇirdarśayanpāṇilāghavam |
etasminnantare bhīmo dṛḍhamādāya kārmukam ||

7.200.125

drauṇiṃ vivyādha viśikhaiḥ smayamāno vṛkodaraḥ |
tato drauṇirmahārāja bhīmasenasya sārathim ||

7.200.126

lalāṭe dārayāmāsa śareṇānataparvaṇā |
so'tividdho balavatā droṇaputreṇa sārathiḥ ||

7.200.127

vyāmohamagamadrājanraśmīnutsṛjya vājinām |
tato'śvāḥ prādravaṃstūrṇaṃ mohite rathasārathau ||

7.200.128

bhīmasenasya rājendra paśyatāṃ sarvadhanvinām |
taṃ dṛṣṭvā pradrutairaśvairapakṛṣṭaṃ raṇājirāt ||

7.200.129

dadhmau pramuditaḥ śaṅkhaṃ bṛhantamaparājitaḥ |
tataḥ sarve ca pañcālā bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ ||

7.200.130

dhṛṣṭadyumnarathaṃ tyaktvā bhītāḥ samprādravandiśaḥ |
tānprabhagnāṃstato drauṇiḥ pṛṣṭhato vikirañśarān ||

7.200.131

abhyavartata vegena kālayanpāṇḍuvāhinīm |
te vadhyamānāḥ samare droṇaputreṇa pārthivāḥ ||

7.200.132

droṇaputrabhayādrājandiśaḥ sarvāśca bhejire ||

Other recensions (1)