Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 7.201

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 7.201

Language
Sanskrit

7.201.1

sañjaya uvāca |
tat prabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā kuntīputro dhanañjayaḥ |
nyavārayadameyātmā droṇaputrajayepsayā ||

7.201.2

tataste sainikā rājannaiva tatrāvatasthire |
saṃsthāpyamānā yatnena govindenārjunena ca ||

7.201.3

eka eva ca bībhatsuḥ somakāvayavaiḥ saha |
matsyairanyaiśca sandhāya kauravānsannyavartata ||

7.201.4

tato drutamatikramya siṃhalāṅgūlaketanam |
savyasācī maheṣvāsamaśvatthāmānamabravīt ||

7.201.5

yā śaktiryacca vijñānaṃ yadvīryaṃ yacca pauruṣam |
dhārtarāṣṭreṣu yā prītirdveṣo'smāsu ca yacca te ||

7.201.6

yacca bhūyo'sti tejaste tat sarvaṃ mayi darśaya |
sa eva droṇahantā te darpaṃ chetsyati pārṣataḥ ||

7.201.7

kālānalasamaprakhyaṃ dviṣatāmantakopamam |
samāsādaya pāñcālyaṃ māṃ cāpi |
sahakeśavaṃ darpaṃ nāśayitāsmyadya tavodvṛttasya saṃyuge ||

7.201.8

dhṛtarāṣṭra uvāca |
ācāryaputro mānārho balavāṃścāpi sañjaya |
prītirdhanañjaye cāsya priyaścāpi mahātmanaḥ ||

7.201.9

na bhūtapūrvaṃ bībhatsorvākyaṃ paruṣamīdṛśam |
atha kasmātsa kaunteyaḥ sakhāyaṃ rūkṣamuktavān ||

7.201.10

sañjaya uvāca |
yuvarāje hate caiva vṛddhakṣatre ca paurave |
iṣvastravidhisampanne mālave ca sudarśane ||

7.201.11

dhṛṣṭadyumne sātyakau ca bhīme cāpi parājite |
yudhiṣṭhirasya tairvākyairmarmaṇyapi ca ghaṭṭite ||

7.201.12

antarbhede ca sañjāte duḥkhaṃ saṃsmṛtya ca prabho |
abhūtapūrvo bībhatsorduḥkhānmanyurajāyata ||

7.201.13

tasmādanarhamaślīlamapriyaṃ drauṇimuktavān |
mānyamācāryatanayaṃ rūkṣaṃ kāpuruṣaṃ yathā ||

7.201.14

evamuktaḥ śvasan krodhānmaheṣvāsatamo nṛpa |
pārthena paruṣaṃ vākyaṃ sarvamarmabhidā girā ||

7.201.15

drauṇiścukopa pārthāya kṛṣṇāya ca viśeṣataḥ |
sa tu yatto rathe sthitvā vāryupaspṛśya vīryavān ||

7.201.16

devairapi sudurdharṣamastramāgneyamādade |
dṛśyādṛśyānarigaṇānuddiśyācāryanandanaḥ ||

7.201.17

so'bhimantrya śaraṃ dīptaṃ vidhūmamiva pāvakam |
sarvataḥ krodhamāviśya cikṣepa paravīrahā ||

7.201.18

tatastumulamākāśe śaravarṣamajāyata |
pāvakārciḥ parītaṃ tatpārthamevābhipupluve ||

7.201.19

ulkāśca gaganātpeturdiśaśca na cakāśire |
tamaśca sahasā raudraṃ camūmavatatāra tām ||

7.201.20

rakṣāṃsi ca piśācāśca vineduratisaṅgatāḥ |
vavuścāśiśirā vātāḥ sūryo naiva tatāpa ca ||

7.201.21

vāyasāścāpi cākrandandikṣu sarvāsu bhairavam |
rudhiraṃ cāpi varṣanto vinedustoyadā divi ||

7.201.22

pakṣiṇaḥ paśavo gāvo vineduścāpi suvratāḥ |
paramaṃ prayatātmāno na śāntimupalebhire ||

7.201.23

bhrāntasarvamahābhūtamāvartitadivākaram |
trailokyamabhisantaptaṃ jvarāviṣṭamivābhavat ||

7.201.24

astratejobhisantaptaṃ nāgā bhūmiśayāstathā |
niḥśvasantaḥ samutpetustejo ghoraṃ mumukṣavaḥ ||

7.201.25

jalajāni ca sattvāni dahyamānāni bhārata |
na śāntimupajagmurhi tapyamānairjalāśayaiḥ ||

7.201.26

digbhyaḥ pradigbhyaḥ khādbhūmeḥ sarvataḥ śaravṛṣṭayaḥ |
uccāvacāni peturvai garuḍānilaraṃhasaiḥ ||

7.201.27

taiḥ śarairdroṇaputrasya vajravegaiḥ samāhatāḥ |
pradagdhā ripavaḥ peturagnidagdhā iva drumāḥ ||

7.201.28

dahyamānā mahābhāgāḥ petururvyāṃ samantataḥ |
nadanto bhairavānnādāñjaladopamaniḥsvanān ||

7.201.29

apare pradrutā nāgā bhayatrastā viśāmpate |
tresurdiśo yathā pūrvaṃ vane dāvāgnisaṃvṛtāḥ ||

7.201.30

drumāṇāṃ śikharāṇīva dāvadagdhāni māriṣa |
aśvavṛndānyadṛśyanta rathavṛndāni bhārata ||

7.201.31

apatanta rathaughāśca tatra tatra sahasraśaḥ |
tat sainyaṃ bhayasaṃvignaṃ dadāha yudhi bhārata ||

7.201.32

yugānte sarvabhūtāni saṃvartaka ivānalaḥ |
dṛṣṭvā tu pāṇḍavīṃ senāṃ dahyamānāṃ mahāhave ||

7.201.33

prahṛṣṭāstāvakā rājansiṃhanādānvinedire |
tatastūryasahasrāṇi nānāliṅgāni bhārata ||

7.201.34

tūrṇamājaghnire hṛṣṭāstāvakā jitakāśinaḥ |
kṛtsnā hyakṣauhiṇī rājan savyasācī ca pāṇḍavaḥ ||

7.201.35

tamasā saṃvṛte loke nādṛśyanta mahāhave |
naiva nastādṛśaṃ rājandṛṣṭapūrvaṃ na ca śrutam ||

7.201.36

yādṛśaṃ droṇaputreṇa sṛṣṭamastramamarṣiṇā |
arjunastu mahārāja brāhmamastramudairayat ||

7.201.37

sarvāstrapratighātārthaṃ vihitaṃ padmayoninā |
tato muhūrtādiva tattamo vyupaśaśāma ha ||

7.201.38

pravavau cānilaḥ śīto diśaśca vimalā babhuḥ |
tatrādbhutamapaśyāma kṛtsnāmakṣauhiṇīṃ hatām ||

7.201.39

anabhijñeyarūpāṃ ca pradagdhāmastratejasā |
tato vīrau maheṣvāsau vimuktau keśavārjunau ||

7.201.40

sahitau pratyadṛśyetāṃ nabhasīva tamonudau |
tato gāṇḍīvadhanvā ca keśavaścākṣatāvubhau ||

7.201.41

sapatākadhvajahayaḥ sānukarṣavarāyudhaḥ |
prababhau saratho yuktastāvakānāṃ bhayaṅkaraḥ ||

7.201.42

tataḥ kilakilāśabdaḥ śaṅkhabherīsvanaiḥ saha |
pāṇḍavānāṃ prahṛṣṭānāṃ kṣaṇena samajāyata ||

7.201.43

hatāviti tayorāsītsenayorubhayormatiḥ |
tarasā'bhyāgatau dṛṣṭvā sahitau keśavārjunau ||

7.201.44

tāvakṣatau pramuditau dadhmaturvārijottamau |
dṛṣṭvā pramuditānpārthāṃstvadīyā vyathitā bhṛśam ||

7.201.45

vimuktau ca mahātmānau dṛṣṭvā drauṇiḥ suduḥkhitaḥ |
muhūrtaṃ cintayāmāsa kiṃ tvetaditi māriṣa ||

7.201.46

cintayitvā tu rājendra dhyānaśokaparāyaṇaḥ |
niḥśvasan dīrghamuṣṇaṃ ca vimanāścābhavattataḥ ||

7.201.47

sañjaya uvāca |
tato drauṇirdhanustyaktvā rathātpraskandya vegitaḥ |
dhigdhiksarvamidaṃ mithyetyuktvā samprādravadraṇāt ||

7.201.48

tataḥ snigdhāmbudābhāsaṃ vedāvāsamakalmaṣam |
vedavyāsaṃ sarasvatyāvāsaṃ vyāsaṃ dadarśa ha ||

7.201.49

taṃ drauṇiragrato dṛṣṭvā sthitaṃ kurukulodvaham |
sannakaṇṭho'bravīdvākyamabhivādya sudīnavat ||

7.201.50

bho bho māyā yadṛcchā vā na vidmaḥ kimidaṃ bhavet |
astraṃ tvidaṃ kathaṃ mithyā mama kaśca vyatikramaḥ ||

7.201.51

adharottarametadvā lokānāṃ vā parābhavaḥ |
yadimau jīvataḥ kṛṣṇau ‘kālo hi duratikramaḥ’ ||

7.201.52

nāsurā na ca gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ |
na sarpā yakṣapatagā na manuṣyāḥ kathañcana ||

7.201.53

utsahante'nyathā kartumetadastraṃ mayeritam |
tadidaṃ kevalaṃ hatvā śāntamakṣauhiṇīṃ jvalat ||

7.201.54

sarvaghāti mayā muktamastraṃ paramadāruṇam |
kenemau martyadharmāṇau nāvadhītkeśavārjunau ||

7.201.55

etatprabrūhi bhaganmayā pṛṣṭo yathātatham |
śrotumicchāmi tattvena sarvametanmahāmune ||

7.201.56

vyāsa uvāca |
mahāntamevamarthaṃ māṃ yaṃ tvaṃ pṛcchasi vismayāt |
taṃ pravakṣyāmi te sarvaṃ samādhāya manaḥ śṛṇu ||

7.201.57

yo'sau nārāyaṇo nāma pūrveṣāmapi pūrvajaḥ |
ajāyata ca kāryārthaṃ putro dharmasya viśvakṛt ||

7.201.58

sa tapastīvramātasthe śiśiraṃ girimāsthitaḥ |
ūrdhvabāhurmahātejā jvalanādityasannibhaḥ ||

7.201.59

ṣaṣṭiṃ varṣasahasrāṇi tāvantyeva śatāni ca |
aśoṣayattadā''tmānaṃ vāyubhakṣo'mbujekṣaṇaḥ ||

7.201.60

athāparaṃ tapastaptvā dvistato'nyatpunarmahat |
dyāvāpṛthivyorvivaraṃ tejasā samapūrayat ||

7.201.61

sa tena tapasā tāta brahmabhūto yadā'bhavat |
tato viśveśvaraṃ yoniṃ viśvasya jagataḥ patim ||

7.201.62

dadarśa bhṛśadurdharṣaṃ sarvadevairabhiṣṭutam |
aṇīyāṃsamaṇubhyaśca bṛhadbhyaśca bṛhattamam ||

7.201.63

rudramīśānavṛṣabhaṃ haraṃ śambhuṃ kapardinam |
cekitānaṃ parāṃ yoniṃ tiṣṭhato gacchataśca ha ||

7.201.64

durvāraṇaṃ durdṛśaṃ tigmamanyuṃ mahātmānaṃ sarvaharaṃ pracetasam |
divyaṃ cāpamiṣudhī cādadānaṃ hiraṇyavarmāṇamanantavīryam ||

7.201.65

pinākinaṃ vajriṇaṃ dīptaśūlaṃ paraśvadhiṃ gadinaṃ cāyatāsim |
śubhraṃ jaṭilaṃ musalinaṃ candramaujiṃ vyāghrājinaṃ parighiṇaṃ daṇḍapāṇim ||

7.201.66

śubhāṅgadaṃ nāgayajñopavītaṃ viśvairgaṇaiḥ śobhitaṃ bhūtasaṅghaiḥ |
ekībhūtaṃ tapasāṃ sannidhānaṃ vayotigaiḥ suṣṭutamiṣṭavāgbhiḥ ||

7.201.67

jalaṃ diśaṃ khaṃ kṣitiṃ candrasūryau tathā vāyvagnī pramimāṇaṃ jagacca |
nālaṃ draṣṭuṃ yaṃ janā bhinnavṛttā brahmadviṣannaghnamamṛtasya yonim ||

7.201.68

yaṃ paśyanti brāhmaṇāḥ sādhuvṛttāḥ kṣīṇe pāpe manasā vītaśokāḥ |
taṃ niṣpatantaṃ tapasā dharmamīḍyaṃ tadbhaktyā vai viśvarūpaṃ dadarśa |
dṛṣṭvā cainaṃ vāṅmanobuddhidehaiḥ saṃhṛṣṭātmā mumude vāsudevaḥ ||

7.201.69

akṣamālāparikṣiptaṃ jyotiṣāṃ paramaṃ nidhim |
tato nārāyaṇo dṛṣṭvā vavande viśvasambhavam ||

7.201.70

varadaṃ pṛthucārvaṅgyā pārvatyā sahitaṃ prabhum |
krīḍamānaṃ mahātmānaṃ bhūtasaṅghagaṇairvṛtam ||

7.201.71

ajamīśānamavyaktaṃ kāraṇātmānamacyutam |
abhivādyātha rudrāya sadyo'ndhakanipātine |
padmākṣastaṃ virūpākṣamabhituṣṭāva bhaktimān ||

7.201.72

śrīnārāyaṇa uvāca |
tvatsambhūtā bhūtakṛto vareṇya goptāro'sya bhuvanasyādideva |
āviśyemāṃ dharaṇīṃ ye'bhyarakṣan purā purāṇīṃ tava devasṛṣṭim ||

7.201.73

surāsurānnāgarakṣaḥpiśācānnarānsuparṇānatha gandharvayakṣān |
pṛthagvidhānbhūtasaṅghāṃśca viśvāṃstvatsambhūtānvidma sarvāṃstathaiva |
aindraṃ yāmyaṃ vāruṇaṃ vaittapālyaṃ paitraṃ tvāṣṭraṃ karma saumyaṃ ca tubhyam ||

7.201.74

rūpaṃ jyotiḥ śabda ākāśavāyuḥ sparśaḥ svādyaṃ salilaṃ gandha urvī |
kālo brahmā brahma ca brāhmaṇāśca tvatsambhūtaṃ sthāsnu cariṣṇu cedam ||

7.201.75

adbhyaḥ stokā yānti yathā pṛthaktvaṃ tābhiścaikyaṃ saṅkṣaye yānti bhūyaḥ |
evaṃ vidvānprabhavaṃ cāpyayaṃ ca matvā bhūtānāṃ tva sāyujyameti ||

7.201.76

divyāmṛtau mānasau dvau suparṇau vācā śākhāḥ pippalāḥ sapta gopāḥ |
daśāpyanye ye puraṃ dhārayanti tvayā sṛṣṭāstvaṃ hi tebhyaḥ paro hi ||

7.201.77

bhūtaṃ bhavyaṃ bhavitā cāpyadhṛṣyaṃ tvatsambhūtā bhuvanānīha viśvā |
bhaktaṃ ca māṃ bhajamānaṃ bhajasva mā rīriṣo māmahitāhitena ||

7.201.78

ātmānaṃ tvāmātmano na vyabodhaṃ vidvānevaṃ gacchati brahma śukram |
astauṣaṃ tvāṃ tava sammānamicchan vicinvanvai sadṛśaṃ devavarya |
sudurlabhāndehi varānmameṣṭānabhiṣṭutaḥ pravikārṣīśca māyām ||

7.201.79

vyāsa uvāca |
tasmai varānacintyātmā nīlakaṇṭhaḥ pinākadhṛt |
arhate devamukhyāya prāyacchadṛṣisaṃstutaḥ ||

7.201.80

śrībhagavānuvāca |
matprasādānmanuṣyeṣu deva-gandharvayoniṣu |
aprameyabalātmā tvaṃ nārāyaṇa bhaviṣyasi ||

7.201.81

na ca tvāṃ prasahiṣyanti devāsuramahoragāḥ |
na piśācā na gandharvā na yakṣā na ca rākṣasāḥ ||

7.201.82

na suparṇāstathā nāgā na ca viśve viyonijāḥ |
na kaścittvāṃ ca devo'pi samareṣu vijeṣyati ||

7.201.83

na śastreṇa na vajreṇa nāgninā na ca vāyunā |
na cārdreṇa na śuṣkeṇa trasena sthāvareṇa ca ||

7.201.84

kaścittava rujāṃ kartā matprasādātkathañcana |
api vai samaraṃ gatvā bhaviṣyasi mamādhikaḥ ||

7.201.85

evamete varā labdhāḥ purastādviddhi śauriṇā |
sa eṣa devaścarati māyayā mohayañjagat ||

7.201.86

tasyaiva tapasā jātaṃ naraṃ nāma mahāmunim |
tulyametena devena taṃ jānīhyarjunaṃ sadā ||

7.201.87

tāvetau pūrvadevānāṃ paramopacitāvṛṣī |
lokayātrāvidhānārthaṃ sañjayete yuge yuge ||

7.201.88

tathaiva karmaṇā kṛtsnaṃ mahatastapaso'pi ca |
tejo manyuṃ ca bibhraṃstvaṃ jāto raudro mahāmate ||

7.201.89

sa bhavāndevavatprājño jñātvā bhavamayaṃ jagat |
avākarṣastvamātmānaṃ niyamaistatpriyepsayā ||

7.201.90

śubhramatra haviḥ kṛtvā mahāpuruṣavigraham |
ījivāṃstvaṃ japairhomairupahāraiśca mānada ||

7.201.91

sa tathā pūjyamānaste pūrvadehe'pyatūtuṣat |
puṣkalāṃśca varānprādāttava vidvan hṛdi sthitān ||

7.201.92

janmakarmatapoyogāstayostava ca puṣkalāḥ |
tābhyāṃ liṅge'rcito devastvayārcāyāṃ yuge yuge ||

7.201.93

sarvarūpaṃ bhavaṃ jñātvā liṅge yo'rcayati prabhum |
ātmayogāśca tasmin vai śāstrayogāśca śāśvatāḥ ||

7.201.94

evaṃ devā yajanto hi siddhāśca paramarṣayaḥ |
prārthayante paraṃ loke sthāṇumekaṃ sa sarvakṛt ||

7.201.95

sa eṣa rudrabhaktaśca keśavo rudrasambhavaḥ |
kṛṣṇa eva hi yaṣṭavyo yajñaiścaiva sanātanaḥ ||

7.201.96

sarvabhūtabhavaṃ jñātvā liṅgamarcati yaḥ prabhoḥ |
tasminnabhyadhikāṃ prītiṃ karoti vṛṣabhadhvajaḥ ||

7.201.97

sañjaya uvāca |
tasya tadvacanaṃ śrutvā droṇaputro mahārathaḥ |
namaścakāra rudrāya bahu mene ca keśavam ||

7.201.98

hṛṣṭaromā ca vaśyātmā so'bhivādya maharṣaye |
varūthinīmabhiprekṣya hyavahāramakārayat ||

7.201.99

tataḥ pratyavahāro'bhūtpāṇḍavānāṃ viśāmpate |
kauravāṇāṃ ca dīnānāṃ droṇe yudhi nipātite ||

7.201.100

yuddhaṃ kṛtvā dinānpañca droṇo hatvā varūthinīm |
brahmalokaṃ gato rājan brāhmaṇo veda‌pāragaḥ ||

Other recensions (1)

Linked texts (2)