The Great Epic of the Bhārata dynasty 7.80
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 7.80
- Language
- Sanskrit
7.80.1
sañjaya uvāca |
kuntīputrastu taṃ mantraṃ smaranneva dhanañjayaḥ |
pratijñāmātmano rakṣanmumohācintyavikramaḥ ||
7.80.2
taṃ tu śokena santaptaṃ svapne kapivaradhvajam |
āsasāda mahātejā dhyāyantaṃ garuḍadhvajaḥ ||
7.80.3
pratyutthānaṃ ca kṛṣṇasya sarvāvastho dhanañjayaḥ |
na lopayati dharmātmā bhaktyā premṇā ca sarvadā ||
7.80.4
pratyutthāya ca govindaṃ sa tasmā āsanaṃ dadau |
na cāsane svayaṃ buddhiṃ bībhatsurvyadadhāt tadā ||
7.80.5
tataḥ kṛṣṇo mahātejā jānan pārthasya niścayam |
kuntīputramidaṃ vākyamāsīnaḥ sthitamabravīt ||
7.80.6
mā viṣāde manaḥ pārtha kṛthāḥ kālo hi durjayaḥ |
kālaḥ sarvāṇi bhūtāni niyacchati pare vidhau ||
7.80.7
kimarthaṃ ca viṣādaste tadbrūhi dvipadāṃ vara |
na śocyaṃ viduṣāṃ śreṣṭha śokaḥ kāryavināśanaḥ ||
7.80.8
yattu kāryaṃ bhavet kāryaṃ karmaṇā tat samācara |
hīnaceṣṭasya yaḥ śokaḥ sa hi śatrurdhanañjaya ||
7.80.9
śocannandayate śatrūn karśayatyapi bāndhavān |
kṣīyate ca narastasmānna tvaṃ śocitumarhasi ||
7.80.10
ityukto vāsudevena bībhatsuraparājitaḥ |
ābabhāṣe tadā vidvānidaṃ vacanamarthavat ||
7.80.11
mayā pratijñā mahatī jayadrathavadhe kṛtā |
śvo'smi hantā durātmānaṃ putraghnamiti keśava ||
7.80.12
matpratijñāvighātārthaṃ dhārtarāṣṭraiḥ kilācyuta |
pṛṣṭhataḥ saindhavaḥ kāryaḥ sarvairgupto mahārathaiḥ ||
7.80.13
daśa caikā ca tāḥ kṛṣṇa akṣauhiṇyaḥ sudurjayāḥ |
hatāvaśeṣāstatremā hanta mādhava saṅkhyayā ||
7.80.14
tābhiḥ parivṛtaḥ saṅkhye sarvaiścaiva mahārathaiḥ |
kathaṃ śakyeta sandraṣṭuṃ durātmā kṛṣṇa saindhavaḥ ||
7.80.15
pratijñāpāraṇaṃ cāpi na bhaviṣyati keśava |
pratijñāyāṃ ca hīnāyāṃ kathaṃ jīvati madvidhaḥ ||
7.80.16
duḥkhopāyasya me vīra vikāṅkṣā parivartate |
drutaṃ ca yāti savitā tata etadbravīmyaham ||
7.80.17
śokasthānaṃ tu tacchrutvā pārthasya dvijaketanaḥ |
saṃspṛśyāmbhastataḥ kṛṣṇaḥ prāṅmukhaḥ samavasthitaḥ ||
7.80.18
idaṃ vākyaṃ mahātejā babhāṣe puṣkarekṣaṇaḥ |
hitārthaṃ pāṇḍuputrasya saindhavasya vadhe kṛtī ||
7.80.19
pārtha pāśupataṃ nāma paramāstraṃ sanātanam |
yena sarvān mṛdhe daityān jaghne devo maheśvaraḥ ||
7.80.20
yadi tadviditaṃ te'dya śvo hantā'si jayadratha |
athājñātaṃ prapadyasva manasā vṛṣabhadhvajam ||
7.80.21
taṃ devaṃ manasā dhyātvā joṣamāsva dhanañjaya |
tatastasya prasādāttvaṃ bhaktaḥ prāpsyasi tanmahat ||
7.80.22
tataḥ kṛṣṇavacaḥ śrutvā saṃspṛśyāmbho dhanañjayaḥ |
bhūmāvāsīna ekāgro jagāma manasā bhavam ||
7.80.23
tataḥ praṇihito brāhme muhūrte śubhalakṣaṇe |
ātmānamarjuno'paśyadgagane sahakeśavam ||
7.80.24
puṇyaṃ himavataḥ pādaṃ maṇimantaṃ ca parvatam |
jyotirbhiśca samākīrṇaṃ siddhacāraṇasevitam ||
7.80.25
vāyuvegagatiḥ pārthaḥ svaṃ bheje sahakeśavaḥ |
keśavena gṛhītaḥ sa dakṣiṇe vibhunā bhuje ||
7.80.26
prekṣamāṇo bahūn bhāvān jagāmādbhutadarśanān |
udīcyāṃ diśi dharmātmā so'paśyacchvetaparvatam ||
7.80.27
kuberasya vihāre ca nalinīṃ padmabhūṣitām |
saricchreṣṭhāṃ ca tāṃ gaṅgāṃ vīkṣamāṇo bahūdakām ||
7.80.28
sadā puṣpaphalairvṛkṣairupetāṃ sphaṭikopalām |
siṃhavyāghrasamākīrṇāṃ nānāmṛgasamākulām ||
7.80.29
puṇyāśramavatīṃ ramyāṃ manojñāṇḍajasevitām |
mandarasya pradeśāṃśca kinnarodgītanāditān ||
7.80.30
hemarūpyamayaiḥ śṛṅgernānauṣadhividīpitān |
tathā mandāravṛkṣaiśca puṣpitairupaśobhitān ||
7.80.31
snigdhāñjanacayākāraṃ samprāptaḥ kālaparvatam |
brahmatuṅganadīścānyāstathā janapadānapi ||
7.80.32
sa tuṅgaṃ śataśṛṅgaṃ ca śaryātivanameva ca |
puṇyamaśvaśiraḥsthānaṃ sthānamātharvaṇasya ca ||
7.80.33
vṛṣadaṃśaṃ ca śailendraṃ mahāmandarameva ca |
apsarobhiḥ samākīrṇaṃ kinnaraiścopaśobhitam ||
7.80.34
tasmin śaile vrajan pārthaḥ sakṛṣṇaḥ samavaikṣata |
śubhaiḥ prastravaṇairjuṣṭāṃ hemadhātuvibhūṣitām ||
7.80.35
candraraśmiprakāśāṅgīṃ pṛthivīṃ puramālinīm |
samudrāṃścādbhutākārānapaśyadbahulākarān ||
7.80.36
viyaddyāṃ pṛthivīṃ caiva tathā viṣṇupadaṃ vrajan |
vismitaḥ saha kṛṣṇena kṣipto bāṇa ivābhyagāt ||
7.80.37
grahanakṣatrasomānāṃ sūryāgnyośca samatviṣam |
apaśyata tadā pārtho jvalantamiva parvatam ||
7.80.38
samāsādya tu taṃ śailaṃ śailāgre samavasthitam |
taponityaṃ mahātmānamapaśyadvṛṣabhadhvajam ||
7.80.39
sahasramiva sūryāṇāṃ dīpyamānaṃ svatejasā |
śūlinaṃ jaṭilaṃ gauraṃ valkalājinavāsasam ||
7.80.40
nayanānāṃ sahasraiśca vicitrāṅgaṃ mahaujasam |
pārvatyā sahitaṃ devaṃ bhūtasaṅghaiśca bhāsvaraiḥ ||
7.80.41
gītavāditrasannādairhāsyalāsyasamanvitam |
valgitāsphoṭitotkṛṣṭaiḥ puṇyairgandhaiśca sevitam ||
7.80.42
stūyamānaṃ stavairdivyairṛṣibhirbrahmavādibhiḥ |
goptāraṃ sarvabhūtānāmiṣvāsadharamacyutam ||
7.80.43
vāsudevastu taṃ dṛṣṭvā jagāma śirasā kṣitim |
pārthena saha dharmātmā gṛṇan brahma sanātanam ||
7.80.44
lokadiṃ viśvakarmāṇamajamīśānamavyayam |
manasaḥ paramaṃ yoniṃ svaṃ vāyuṃ jyotiṣāṃ nidhim ||
7.80.45
sraṣṭāraṃ vāridhārāṇāṃ bhuvaśca prakṛtiṃ parām |
devadānavayakṣāṇāṃ mānavānāṃ ca sādhanam ||
7.80.46
yogānāṃ ca paraṃ dhāma dṛṣṭaṃ brahmavidāṃ nidhim |
carācarasya sraṣṭāraṃ pratihartārameva ca ||
7.80.47
kālakopaṃ mahātmānaṃ śakrasūryaguṇodayam |
vavande taṃ tadā kṛṣṇo vāṅmanobuddhikarmabhiḥ ||
7.80.48
yaṃ prapadyanti vidvāṃsaḥ sūkṣmādhyātmapadaiṣiṇaḥ |
tamajaṃ kāraṇātmānaṃ jagmatuḥ śaraṇaṃ bhavam ||
7.80.49
arjunaścāpi taṃ devaṃ bhūyo bhūyo'pyavandata |
jñātvā taṃ sarvabhūtādiṃ bhūtabhavyabhavodbhavam ||
7.80.50
tatastāvāgatau dṛṣṭvā naranārāyaṇāvubhau |
suprasannamanāḥ śarvaḥ provāca prahasanniva ||
7.80.51
svāgataṃ vo naraśreṣṭhāvuttiṣṭhetāṃ gataklamau |
kiṃ ca vāmīpsitaṃ vīrau manasaḥ kṣipramucyatām ||
7.80.52
yena kāryeṇa samprāptau yuvāṃ tatsādhayāmi kim |
vriyatāmātmanaḥ śreyastat sarvaṃ pradadāni vām ||
7.80.53
tatastadvacanaṃ śrutvā pratyutthāya kṛtāñjalī |
vāsudevārjunau sarvaṃ tuṣṭuvāte mahāmatī ||
7.80.54
bhaktyā stavena divyena mahātmānāvaninditau |
kṛṣṇārjunāvūcatuḥ | ||
7.80.55
namo bhavāya śarvāya rudrāya varadāya ca |
paśūnāṃ pataye nityamugrāya ca kapardine ||
7.80.56
mahādevāya bhīmāya tryambakāya ca śāntaye |
īśānāya makhaghnāya namo'stvandhakaghātine ||
7.80.57
kumāragurave tubhyaṃ nīlagrīvāya vedhase |
pinākine haviṣyāya satyāya vibhave sadā ||
7.80.58
vilohitāya dhūmrāya vyādhāyānaparājite |
nityanīlaśikhaṇḍāya śūline divyacakṣuṣe ||
7.80.59
hotre potre trinetrāya vyādhāya vasuretase |
acintyāyāmbikābhartre sarvadevastutāya ca ||
7.80.60
vṛṣadhvajāya muṇḍāya jaṭine brahmacāriṇe |
tapyamānāya salile brahmaṇyāyājitāya ca ||
7.80.61
viśvātmane viśvasṛje viśvamāvṛtya tiṣṭhate |
namo namaste sevyāya bhūtānāṃ prabhave sadā ||
7.80.62
brahmavaktrāya sarvāya śaṅkarāya śivāya ca |
namo'stu vācaspataye prajānāṃ pataye namaḥ ||
7.80.63
namo viśvasya pataye mahatāṃ pataye namaḥ |
namaḥ sahasraśirase sahasrabhujamṛtyave ||
7.80.64
sahasranetrapādāya namo'saṅkhyeyakarmaṇe |
namo hiraṇyavarṇāya hiraṇyakavacāya ca |
bhaktānukampine nityaṃ sidhyatāṃ no varaḥ prabho ||
7.80.65
sañjaya uvāca |
evaṃ stutvā mahādevaṃ vāsudevaḥ sahārjunaḥ |
prasādayāmāsa bhavaṃ tadā hyastropalabdhaye ||
Commentaries (5)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (2)
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Mārutaśakti — Govardhana Ghanaśyāma Śarman alias Ghaṭṭulāla, Sanskrit