The Great Epic of the Bhārata dynasty 8.76
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 8.76
- Language
- Sanskrit
8.76.1
sañjaya uvāca |
atha tvidānīṃ tumule vimarde dviṣadbhireko bahubhiḥ samāvṛtaḥ |
mahāraṇe sārathimityuvāca bhīmaścamūṃ vāhaya dhārtarāṣṭrīm ||
8.76.2
tvaṃ sārathe yāhi javena vāhairnayāmyetāndhārtarāṣṭrān yamāya |
sañcodito bhīmasenena caivaṃ sa sārathiḥ putrabalaṃ tvadīyam ||
8.76.3
prāyāttataḥ satvaramugravego yato bhīmastadbalaṃ gantumaicchat |
tato'pare nāgarathāśvapattibhiḥ pratyudyayustaṃ kuravaḥ samantāt ||
8.76.4
bhīmasya vāhāgryamudāravegaṃ samantato bāṇagaṇairnijaghnuḥ |
tataḥ śarānāpatato mahātmā ciccheda bāṇaistapanīyapuṅkhaiḥ ||
8.76.5
te vai nipetustapanīyapuṅkhā dvidhā tridhā bhīmaśarairnikṛttāḥ |
tato rājannāgarathāśvayūnāṃ bhīmāhatānāṃ vararājamadhye ||
8.76.6
ghoro ninādaḥ prababhau narendra vajrāhatānāmiva parvatānām |
te vadhyamānāśca narendramukhyāḥ nirbhidyato bhīmaśarapravekaiḥ ||
8.76.7
bhīmaṃ samantātsamare'bhyarohan vṛkṣaṃ śakuntā iva puṣpahetoḥ |
tato'bhiyāte tava sainye sa bhīmaḥ prāduścakre vegamanantavegaḥ ||
8.76.8
yathā'ntakāle kṣapayandidhakṣurbhūtāntakṛtkāla ivāttadaṇḍaḥ |
tasyātivegasya raṇe'tivegaṃ nāśaknuvanvārayituṃ tvadīyāḥ ||
8.76.9
vyāttānanasyāpatato yathaiva kālasya kāle harataḥ prajā vai |
tato balaṃ bhārata bhāratānāṃ pradahyamānaṃ samare mahātmanā ||
8.76.10
bhītaṃ diśo'kīryata bhīmanunnaṃ mahānilenābhragaṇā yathaiva |
tato dhīmānsārathimabravīdbalī sa bhīmasenaḥ punareva hṛṣṭaḥ ||
8.76.11
sūtābhijānīhi svakānparānvā rathān dhvajāṃścāpatataḥ sametān |
yuddhyan hyahaṃ nābhijānāmi kiñcinmā sainyaṃ svaṃ chādayiṣye pṛṣatkaiḥ ||
8.76.12
arīnviśokābhinirīkṣya sarvato ratho dhvajāgrāṇi dhunoti me bhṛśam |
rājā''turo nāgamadyatkirīṭī bahūni duḥkhānyabhiyāto'smi sūta ||
8.76.13
etadduḥkhaṃ sārathe dharmarājo yanmāṃ hitvā yātavañśatrumadhye |
nainaṃ jīvaṃ nādya jānāmyajīvaṃ bībhatsuṃ vā tanmamādyātiduḥkham ||
8.76.14
so'haṃ dviṣatsainyamudagrakalpaṃ vināśayiṣye paramapratītaḥ |
etannihatyājimadhye sametaṃ prīto bhaviṣyāmi saha tvayā'dya ||
8.76.15
sarvāṃstūṇānsāyakānāmavekṣya kiṃ śiṣṭaṃ syātsāyakānāṃ rathe me |
kā vā jātiḥ kiṃ pramāṇaṃ ca teṣāṃ jñātvā vyaktaṃ tatsamācakṣva sūta ||
8.76.16
viśoka uvāca |
ṣaṇmārgaṇānāmayutāni vīra kṣurāśca bhallāśca tathā'yutākhyāḥ |
nārācānāṃ dve sahastre ca vīra trīṇyeva ca pradarāṇāṃ sma pārtha ||
8.76.17
astyāyudhaṃ pāṇḍaveyāvaśiṣṭaṃ na yadvahecchakaṭaṃ ṣaḍgavīyam |
etadvidvanmuñca sahasraśo'pi gadāsibāhudraviṇaṃ ca te'sti ||
8.76.18
prāsāśca mudgarāḥ śaktayastomarāśca |
mā bhaiṣīstvaṃ saṅkṣayādāyudhānām ||
8.76.19
bhīmasena uvāca |
sūtādyainaṃ paśya bhīmaprayuktaiḥ sañchindadbhiḥ pārthivānāṃ suvegaiḥ |
channaṃ bāṇairāhavaṃ ghorarūpaṃ naṣṭādityaṃ mṛtyulokena tulyam ||
8.76.20
adyaitadvai viditaṃ pārthivānāṃ bhaviṣyati hyākumāraṃ ca sūta |
nimagno vā samare bhīmasena ekaḥ kurūnvā samare vyajaiṣīt ||
8.76.21
sarve saṅkhye kuravo niṣpatantu māṃ vā lokāḥ kīrtayantvākumāram |
sarvānekastānahaṃ pātayiṣye te vā sarve bhīmasenaṃ tudantu ||
8.76.22
āśāstāraḥ karma cāpyuttamaṃ ye tanme devāḥ kevalaṃ sādhayantu |
āyātvihādyārjunaḥ śastraghātī śakrastūrṇaṃ yajña ivopahūtaḥ ||
8.76.23
īkṣasvaitāṃ bhāratīṃ dīryamāṇāmete kasmādvidravante narendrāḥ |
vyaktaṃ dhīmānsavyasācī narāgryaḥ sainyaṃ hyetacchādayatyāśu bāṇaiḥ ||
8.76.24
paśya dhvajāṃśca dravato viśokaḥ nāgān hayānpattisaṅghāṃśca saṅkhye |
rathānvikīrṇāñśaraśaktitāḍitān paśyasvaitān rathinaścaiva sūta ||
8.76.25
āpūryate kauravī cāpyabhīkṣṇaṃ senā hyasau subhṛśaṃ hanyamānā |
dhanañjayasyāśanitulyavegairgrastā śaraiḥ kāñcanabarhijālaiḥ ||
8.76.26
ete dravanti sma rathāśvanāgāḥ padātisaṅghānatimardayantaḥ |
sammuhyamānāḥ kauravāḥ sarva eva dravanti nāgā iva dāhabhītāḥ ||
8.76.27
hāhākṛtāścaiva raṇe viśoka |
muñcanti nādānvipulāngajendrāḥ ||
8.76.28
viśoka uvāca |
kiṃ bhīma nainaṃ tvamihāśrṛṇoṣi visphāritaṃ gāṇḍivasyātighoram |
kruddhena pārthena vikṛṣyato'dya kaccinnemau tava karṇau vinaṣṭau ||
8.76.29
sarve kāmāḥ pāṇḍava te samṛddhāḥ kapirhyasau dṛśyate hastisainye |
nīlāddhanādvidyutamuñcarantīṃ tathā paśya visphurantīṃ dhanurjyām ||
8.76.30
kapirhyasau vīkṣate sarvato vai dhvajāgramāruhya dhanañjayasya |
vitrāsayan ripusaṅghānvimarde bibhemyasmādātmanaivābhivīkṣya ||
8.76.31
vibhrājate cātimātraṃ kirīṭaṃ vicitrametacca dhanañjayasya |
divākarābho maṇireṣa divyo vibhrājate caiva kirīṭasaṃsthaḥ ||
8.76.32
pārśve bhīmaṃ pāṇḍurābhraprakāśaṃ paśyasva śaṅkhaṃ devadattaṃ sughoṣam |
abhīṣuhastasya janārdanasya vigāhamānasya camūṃ pareṣām ||
8.76.33
raviprabhaṃ vajranābhaṃ kṣurāntaṃ pārśve sthitaṃ paśya janārdanasya |
cakraṃ yaśovardhanaṃ keśavasya sadārcitaṃ yadubhiḥ paśya vīra ||
8.76.34
mahādvipānāṃ saraladrumopamāḥ karā nikṛttāḥ prapatantyamī kṣuraiḥ |
kirīṭinā tena punaḥ sasādinaḥ śarairnikṛttāḥ kuliśairivādrayaḥ ||
8.76.35
tathaiva kṛṣṇasya ca pāñcajanyaṃ mahārhametaṃ dvijarājavarṇam |
kaunteya paśyorasi kaustubhaṃ ca jājvalyamānaṃ vijayāṃ srajaṃ ca ||
8.76.36
dhruvaṃ rathāgryaḥ samupaiti pārtho vidrāvayansainyamidaṃ pareṣām |
sitābhravarṇairasitaprayuktairhayairmahārhai rathināṃ variṣṭhaḥ ||
8.76.37
rathān hayānpattigaṇāṃśca sāyakairvidāritānpaśya patantyamī yathā |
tavānujenāmararājatejasā mahāvanānīva suparṇavāyunā ||
8.76.38
catuḥśatānpaśya rathānimānhatān savājisūtānsamare kirīṭinā |
maheṣubhiḥ saptaśatāni dantināṃ padātisādīṃśca rathānanekaśaḥ ||
8.76.39
ayaṃ samabhyeti tavāntikaṃ balī nighnan kurūṃścitra iva graho'rjunaḥ |
samṛddhakāmo'sihatāstavāhitā balaṃ tavāyuśca cirāya vardhatām ||
8.76.40
bhīmasena uvāca |
dadāni te grāmavarāṃścaturdaśa priyākhyāne sārathe suprasannaḥ |
dāsīśataṃ cāpi rathāṃśca viṃśatiṃ yadarjunaṃ vedayase viśoka ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit