The Great Epic of the Bhārata dynasty 8.77
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 8.77
- Language
- Sanskrit
8.77.1
sañjaya uvāca |
śrutvā tu rathanirghoṣaṃ siṃhanādaṃ ca saṃyuge |
arjunaḥ prāha govindaṃ śīghraṃ nodaya vājinaḥ ||
8.77.2
arjunasya vacaḥ śrutvā govindo'rjunamabravīt |
eṣa gacchāmi sukṣipraṃ yatra bhīmo vyavasthitaḥ ||
8.77.3
taṃ yāntamaśvairhimaśaṅkhavarṇaiḥ suvarṇamuktāmaṇijālanaddhaiḥ |
jambhaṃ jighāṃsuṃ pragṛhītavajraṃ jayāya devendramivogramanyum ||
8.77.4
rathāśvamātaṅgapadātisaṅghā bāṇasvanairnemikhurasvanaiśca |
sannādayanto vasudhāṃ diśaśca kruddhā nṛsiṃhā jayamabhyudīyuḥ ||
8.77.5
teṣāṃ ca pārthasya ca māriṣāsīddehāsupāpakṣapaṇaṃ suyuddham |
trailokyahetorasurairyathāsīddevasya viṣṇorjayatāṃ varasya ||
8.77.6
tairastamuccāvacamāyudhaṃ tadekaḥ praciccheda kirīṭamālī |
kṣurārdhacandrairniśitaiśca bhallaiḥ śirāṃsi teṣāṃ bahudhā ca bāhūn ||
8.77.7
chatrāṇi vālavyajanāni ketūnaśvānrathānpattigaṇāndvipāṃśca |
te petururvyāṃ bahudhā virūpā vātapraṇunnāni yathā vanāni ||
8.77.8
suvarṇajālāvatatā mahāgajāḥ savaijayantīdhvajayodhakalpitāḥ |
suvarṇapuṅkhairiṣubhiḥ samācitāścakāśire prajvalitā yathā'calāḥ ||
8.77.9
vidārya nāgāśvarathān dhanañjayaḥ śarottamairvāsavavajrasannibhaiḥ |
drutaṃ yayau karṇajighāṃsayā tathā yathā marutvān balabhedane purā ||
8.77.10
tataḥ sa puruṣavyāghrastava sainyamarindamaḥ |
praviveśa mahābāhurmakaraḥ sāgaraṃ yathā ||
8.77.11
taṃ hṛṣṭāstāvakā rājanrathapattisamanvitāḥ |
gajāśvasādibahulāḥ pāṇḍavaṃ samupādravan ||
8.77.12
teṣāmāpatatāṃ pārthamārāvaḥ sumahānabhūt |
sāgarasyeva kṣubdhasya yathā syātsalilasvanaḥ ||
8.77.13
te tu taṃ puruṣavyāghraṃ vyāghrā iva mahārathāḥ |
abhyadravanta saṅgrāme tyaktvā prāṇakṛtaṃ bhayam ||
8.77.14
teṣāmāpatatāṃ tatra śaravarṣāṇi muñcatām |
arjuno vyadhamatsainyaṃ mahāvāto ghanāniva ||
8.77.15
te'rjunaṃ sahitā bhūtvā rathavaṃśaiḥ prahāriṇaḥ |
abhiyāya maheṣvāsā vivyadhurniśitaiḥ śaraiḥ ||
8.77.16
tato'rjunaḥ sahasrāṇi rathavāraṇavājinām |
preṣayāmāsa viśikhairyamasya sadanaṃ prati ||
8.77.17
te vadhyamānāḥ samare pārthacāpacyutaiḥ śaraiḥ |
tatra tatra sma līyante bhaye jāte mahārathāḥ ||
8.77.18
teṣāṃ catuḥśatānvīrānyatamānānmahārathān |
arjuno niśitairbāṇairanayadyamasādanam ||
8.77.19
te vadhyamānāḥ samare nānāliṅgaiḥ śitaiḥ śaraiḥ |
arjunaṃ samabhityajya dudruvurvai diśo daśa ||
8.77.20
teṣāṃ śabdo mahānāsīddravatāṃ vāhinīmukhe |
mahaughasyeva jaladhergirimāsādya dīryataḥ ||
8.77.21
tāṃ tu senāṃ bhṛśaṃ viddhvā drāvayitvā'rjunaḥ śaraiḥ |
prāyādabhimukhaḥ pārthaḥ sūtānīkaṃ hi māriṣa ||
8.77.22
tasya śabdo mahānāsītparānabhimukhasya vai |
garuḍasyeva patataḥ pannagārthe yathā purā ||
8.77.23
taṃ tu śabdamabhiśrutya bhīmaseno mahābalaḥ |
babhūva paramaprītaḥ pārthadarśanalālasaḥ ||
8.77.24
śrutvaiva pārthamāyāntaṃ bhīmasenaḥ pratāpavān |
tyaktvā prāṇānmahārāja senāṃ tava mamarda ha ||
8.77.25
sa vāyuvīryapratimo vāyuvegasamo jave |
vāyuvadvyacaradbhīmo vāyuputraḥ pratāpavān ||
8.77.26
tenārdyamānā rājendra senā tava viśāmpate |
vyabhraśyata mahārāja bhinnā nauriva sāgare ||
8.77.27
tāṃ tu senāṃ tadā bhīmo darśayan pāṇilāghavam |
śarairavacakartograiḥ preṣayiṣyan yamakṣayam ||
8.77.28
tatra bhārata bhīmasya balaṃ dṛṣṭvā'timānuṣam |
vyabhramanta raṇe yodhāḥ kālasyeva yugakṣaye ||
8.77.29
tathā'rditānbhīmabalān bhīmasenena bhārata |
dṛṣṭvā duryodhano rājā idaṃ vacanamabravīt ||
8.77.30
sainikāṃśca maheṣvāsān yodhāṃśca bharatarṣabha |
samādiśanraṇe sarvānhata bhīmamiti sma ha ||
8.77.31
tasminhate hataṃ manye pāṇḍusainyamaśeṣataḥ |
pratigṛhya ca tāmājñāṃ tava putrasya pārthivāḥ ||
8.77.32
bhīmaṃ pracchādayāmāsuḥ śaravarṣaiḥ samantataḥ |
gajāśca bahulā rājannarāśca jayagṛddhinaḥ ||
8.77.33
rathe sthitāśca rājendra parivavrurvṛkodaram |
sa taiḥ parivṛtaḥ śūraiḥ śūro rājansamantataḥ ||
8.77.34
śuśubhe bharataśreṣṭho nakṣatrairiva candramāḥ |
pariveṣī yathā somaḥ paripūrṇo virājate ||
8.77.35
sa rarāja tathā saṅkhye darśanīyo narottamaḥ |
nirviśeṣo mahārāja yathā hi vijayastathā ||
8.77.36
tasya te pārthivāḥ sarve śaravṛṣṭiṃ samāsṛjan |
krodharaktekṣaṇāḥ śūrā hantukāmā vṛkodram ||
8.77.37
tāṃ vidārya mahāsenāṃ śaraiḥ sannataparvabhiḥ |
niścakrāma raṇādbhīmo matsyojālādivāmbhasi ||
8.77.38
hatvā daśasahasrāṇi gajānāmanivartinām |
nṛṇāṃ śatasahastre dve dve śate caiva bhārata ||
8.77.39
pañca cāśvasahasrāṇi rathānāṃ śatameva ca |
hatvā prāsyandayadbhīmo nadīṃ śoṇitavāhinīm ||
8.77.40
śoṇitodāṃ rathāvartāṃ hastigrāhasamākulām |
naramīnāśvanakrāntāṃ keśaśaivalaśādvalām ||
8.77.41
sañcchinnabhujanāgendrāṃ bahuratnāpahāriṇīm |
ūrugrāhāṃ majjapaṅkāṃ śīrṣopalasamāvṛtām ||
8.77.42
dhanuḥkāśāṃ śarāvāpāṃ gadāparighaketanām |
haṃsachatradhvajopetāmuṣṇīṣavaraphenilām ||
8.77.43
hārapadmākarāṃ caiva bhūmireṇūrmimālinīm |
āryavṛttavatīṃ saṅkhye sutarāṃ bhīrudustarām ||
8.77.44
yodhagrāhavatīṃ saṅkhye vahantīṃ pitṛsādanam |
kṣaṇena puruṣavyāghraḥ prāvartayata nimnagām ||
8.77.45
yathā vaitaraṇīmugrāṃ dustarāmakṛtātmabhiḥ |
tathā dustaraṇīṃ ghorāṃ bhīrūṇāṃ bhayavardhanīm ||
8.77.46
yato yataḥ pāṇḍaveyaḥ praviṣṭo rathasattamaḥ |
tatastato ghātayata yodhāñśatasahasraśaḥ ||
8.77.47
evaṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ karma bhīmasenena saṃyuge |
duryodhano mahārāja śakuniṃ vākyamabravīt ||
8.77.48
jahi mātula saṅgrāme bhīmasenaṃ mahābalam |
asmiñjite jitaṃ manye pāṇḍaveyaṃ mahābalam ||
8.77.49
tataḥ prāyānmahārāja saubaleyaḥ pratāpavān |
raṇāya mahate yukto bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ ||
8.77.50
sa samāsādya saṅgrāme bhīmaṃ bhīmaparākramam |
vārayāmāsa taṃ vīro veleva makarālayam ||
8.77.51
sannyavartata taṃ bhīmo vāryamāṇaḥ śitaiḥ śaraiḥ |
śakunistasya rājendra vāmapārśve stanāntare ||
8.77.52
preṣayāmāsa nārācān rukmapuṅkhāñśilāśitān |
varma bhittvā tu te ghorāḥ pāṇḍavasya mahātmanaḥ ||
8.77.53
nyamajjanta mahārāja kaṅkabarhiṇavāsasaḥ |
so'tividdho raṇe bhīmaḥ śaraṃ rukmavibhūṣitam ||
8.77.54
preṣayāmāsa sa ruṣā saubalaṃ prati bhārata |
tamāyāntaṃ śaraṃ ghoraṃ śakuniḥ śatrutāpanaḥ ||
8.77.55
ciccheda saptadhā rājan kṛtahasto mahābalaḥ |
tasminnipatite bhūmau bhīmaḥ kruddho viśāmpate ||
8.77.56
dhanuśchiccheda bhallena saubalasya hasanniva |
tadapāsya dhanuśchinnaṃ saubaleyaḥ pratāpavān ||
8.77.57
anyadādāya vegena dhanurbhallāṃśca ṣoḍaśa |
taistasya tu mahārāja bhallaiḥ sannataparvabhiḥ ||
8.77.58
dvābhyāṃ sa sārathiṃ hyārcchadbhīmaṃ saptabhireva ca |
dhvajamekena ciccheda dvābhyāṃ chatraṃ viśāmpate ||
8.77.59
caturbhiścaturo vāhānvivyādha subalātmajaḥ |
tataḥ kruddho mahārāja bhīmasenaḥ pratāpavān ||
8.77.60
śaktiṃ cikṣepa samare rukmadaṇḍāmayasmayīm |
sā bhīmabhujanirmuktā nāgajihveva cañcalā ||
8.77.61
nipapāta raṇe tūrṇaṃ saubalasya mahātmanaḥ |
tatastāmeva saṅgṛhya śaktiṃ kanakabhūṣaṇām ||
8.77.62
bhīmasenāya cikṣepa kruddharūpo viśāmpate |
sā nirbhidya bhujaṃ savyaṃ pāṇḍavasya mahātmanaḥ ||
8.77.63
nipapāta tadā bhūmau yathā vidyunnabhaścyutā |
athotkruṣṭaṃ mahārāja dhārtarāṣṭraiḥ samantataḥ ||
8.77.64
na tu taṃ mamṛṣe bhīmaḥ siṃhanādaṃ tarasvinām |
anyadgṛhya dhanuḥ sajyaṃ tvaramāṇo mahābalaḥ ||
8.77.65
muhūrtādiva rājendra cchādayāmāsa sāyakaiḥ |
saubalasya balaṃ saṅkhye tyaktvā''mānaṃ mahābalaḥ ||
8.77.66
tasyāśvāṃścaturo hatvā sūtaṃ caiva viśāmpate |
dhvajaṃ ciccheda bhallena tvaramāṇaḥ parākramī ||
8.77.67
hatāśvaṃ rathamutsṛjya tvaramāṇo narottamaḥ |
tasthau visphārayaṃścāpaṃ krodharaktekṣaṇaḥ śvasan ||
8.77.68
śaraiśca bahudhā rājan bhīmamārcchatsamantataḥ |
pratihatya tu vegena bhamisenaḥ pratāpavān ||
8.77.69
dhanuściccheda saṅkruddho vivyādha ca śitaiḥ śaraiḥ |
so'tividdho balavatā śatruṇā śatrukarśanaḥ ||
8.77.70
nipapāta tadā bhūmau kiñcitprāṇo narādhipaḥ |
tatastaṃ vihvalaṃ jñātvā putrastava viśāmpate ||
8.77.71
apovāha rathenājau bhīmasenasya paśyataḥ |
rathasthe tu naravyāghre dhārtarāṣṭrāḥ parāṅmukhāḥ ||
8.77.72
pradudruvurdiśo bhītā bhīmājjāte mahābhaye |
saubale nirjite rājanbhīmasenena dhanvinā ||
8.77.73
bhayena mahatā''viṣṭaḥ putro duryodhanastava |
apāyājjavanairaśvaiḥ sāpekṣo mātulaṃ prati ||
8.77.74
parāṅmukhaṃ tu rājānaṃ dṛṣṭvā sainyāni bhārata |
viprajagmuḥ samutsṛjya dvairathāni samantataḥ ||
8.77.75
tān dṛṣṭvā vidrutānsarvān dhārtarāṣṭrānparāṅmukhān |
javenābhyāpatadbhīmaḥ kirañśaraśatānbahūn ||
8.77.76
te vadhyamānā bhīmena dhārtarāṣṭrāḥ parāṅmukhāḥ |
karṇamāsādya samare sthitā rājan samantataḥ ||
8.77.77
sa hi teṣāṃ mahāvīryo dvīpo'bhūtsumahābalaḥ |
bhinnanaukā yathā rājandvīpamāsādya nirvṛtāḥ ||
8.77.78
bhavanti puruṣavyāghra nāvikāḥ kālaparyaye |
tathā karṇaṃ samāsādya tāvakāḥ puruṣarṣabha ||
8.77.79
samāśvastāḥ sthitā rājansamprahṛṣṭāḥ parasparam |
samājagmuśca yuddhāya mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit