The Great Epic of the Bhārata dynasty 8.78
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 8.78
- Language
- Sanskrit
8.78.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
tato bhagneṣu sainyeṣu bhīmasenena saṃyuge |
duryodhano'bravītkiṃ nu saubalo vāpi sañjaya ||
8.78.2
karṇo vā jayatāṃ śreṣṭho yodhā vā māmakā yudhi |
kṛpo vā kṛtavarmā vā drauṇirduḥśāsano'pi vā ||
8.78.3
atyadbhutamahaṃ manye pāṇḍaveyasya vikramam |
yadekaḥ samare sarvān yodhayāmāsa māmakān ||
8.78.4
yathāpratijñaṃ yodhānāṃ rādheyaḥ kṛtavānapi |
kurūṇāmatha sarveṣāṃ karṇaḥ śatruniṣūdanaḥ ||
8.78.5
śarma varma pratiṣṭhā ca jīvitāśā ca sañjaya |
tatprabhagnaṃ balaṃ dṛṣṭvā kaunteyenāmitaujasā ||
8.78.6
rādheyo vāpyādhirathiḥ karṇaḥ kimakarodyudhi |
putrā vā mama durdharṣā rājāno vā mahārathāḥ |
etanme sarvamācakṣva kuśalo hyasi sañjaya ||
8.78.7
sañjaya uvāca |
aparāhṇe mahārāja sūtaputraḥ pratāpavān |
jaghāna somakānsarvānbhīmasenasya paśyataḥ ||
8.78.8
bhīmo'pyatibalaṃ sainyaṃ dhārtarāṣṭraṃ vyapothayat |
atha karṇo'bravīcchalyaṃ pañcālānprāpayasva mām ||
8.78.9
drāvyamāṇaṃ balaṃ dṛṣṭvā bhīmasenena dhīmatā |
yantāramabravītkarṇaḥ pañcālāneva māṃ vaha ||
8.78.10
madrarājastataḥ śalyaḥ śvetānaśvānmahājavān |
prāhiṇoccedipañcālānkarūṣāṃśca mahābalaḥ ||
8.78.11
praviśya ca mahatsainyaṃ śalyaḥ parabalārdanaḥ |
nyayacchatturagān hṛṣṭo yatra yatraicchadagraṇīḥ ||
8.78.12
taṃ rathaṃ meghasaṅkāśaṃ vaiyāghraparivāraṇam |
sandṛśya pāṇḍupañcālāstrastā hyāsanviśāmpate ||
8.78.13
tato rathasya ninadaḥ prādurāsīnmahāraṇe |
parjanyasamanirghoṣaḥ parvatasyeva dīryataḥ ||
8.78.14
tataḥ śaraśataistīkṣṇaiḥ karṇa ākarṇaniḥsṛtaiḥ |
jaghāna pāṇḍavabalaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ ||
8.78.15
taṃ tathā samare karma kurvāṇamaparājitam |
parivavrurmaheṣvāsāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ ||
8.78.16
taṃ śikhaṇḍī ca bhīmaśca dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ |
nakulaḥ sahadevaśca draupadeyāśca sātyakiḥ ||
8.78.17
parivavrurjighāṃsanto rādheyaṃ śaravṛṣṭibhiḥ |
sātyakistu tadā karṇaṃ viṃśatyā niśitaiḥ śaraiḥ ||
8.78.18
atāḍayadraṇe śūro jatrudeśe narottamaḥ |
śikhaṇḍī pañcaviṃśatyā dhṛṣṭadyumnaśca saptabhiḥ ||
8.78.19
draupadeyāścatuḥṣaṣṭyā sahadevaśca saptabhiḥ |
nakulaśca śatenājau karṇaṃ vivyādha sāyakaiḥ ||
8.78.20
bhīmasenastu rādheyaṃ navatyā nataparvaṇām |
vivyādha samare kruddho jatrudeśe mahābalaḥ ||
8.78.21
atha prahasyādhirathirvyākṣipaddhanuruttamam |
mumoca niśitānbāṇān pīḍayansumahābalaḥ ||
8.78.22
tānpratyavidhyadrādheyaḥ pañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ |
sātyakestu dhanuśchittvā dhvajaṃ ca bharatarṣabha ||
8.78.23
taṃ tathā navabhirbāṇairājaghāna stanāntare |
bhīmasenaṃ tataḥ kuddho vivyādha triṃśatā śaraiḥ ||
8.78.24
sahadevasya bhallena dhvajaṃ ciccheda māriṣa |
sārathiṃ ca tribhirbāṇairājaghāna parantapaḥ ||
8.78.25
virathāndraupadeyāṃśca cakāra bharatarṣabha |
akṣṇornimeṣamātreṇa tadadbhutamivābhavat ||
8.78.26
vimukhīkṛtya tānsarvāñśaraiḥ sannataparvabhiḥ |
pañcālānahanacchūrāṃścedīnāṃ ca mahārathān ||
8.78.27
te vadhyamānāḥ samare cedimatsyā viśāmpate |
karṇamekamabhidrutya śarasaṅghaiḥ samārpayan ||
8.78.28
tāñjaghāna śitairbāṇaiḥ sūtaputro mahārathaḥ |
te vadhyamānāḥ samare cedimatsyā viśāmpate ||
8.78.29
prādravanta raṇe bhītāḥ siṃhatrastā mṛgā iva |
etadatyadbhutaṃ karma dṛṣṭavānasmi bhārata ||
8.78.30
yadekaḥ samare śūrānsūtaputraḥ pratāpavān |
yatamānānparaṃ śaktyā yodhayānāṃśca dhanvinaḥ ||
8.78.31
pāṇḍaveyānmahārāja śarairvāritavān raṇe |
tatra bhārata karṇasya lāghavena mahātmanaḥ ||
8.78.32
tutuṣurdevatāḥ sarvāḥ siddhāśca saha cāraṇaiḥ |
apūjayanmaheṣvāsā dhārtarāṣṭrā narottamam ||
8.78.33
karṇaṃ rathavaraśreṣṭhaṃ śreṣṭhaṃ sarvadhanuṣmatām |
tataḥ karṇo mahārāja dadāha ripuvāhinīm ||
8.78.34
kakṣamiddho yathā vahnirnidāghe jvalito mahān |
te vadhyamānāḥ karṇena pāṇḍaveyāstatastataḥ ||
8.78.35
prādravanta raṇe bhītāḥ karṇaṃ dṛṣṭvā mahāratham |
tatrākrando mahānāsītpañcālānāṃ mahāraṇe ||
8.78.36
vadhyatāṃ sāyakaistīkṣṇaiḥ karṇacāpavaracyutaiḥ |
tena śabdena vitrastā pāṇḍavānāṃ mahācamūḥ ||
8.78.37
karṇamekaṃ raṇe yodhaṃ menire tatra śātravāḥ |
tatrādbhutaṃ punaścakre rādheyaḥ śatrukarśanaḥ ||
8.78.38
yadenaṃ pāṇḍavāḥ sarve na śekurabhivīkṣitum |
yathaughaḥ parvataśreṣṭhamāsādyābhipradīryate ||
8.78.39
tathā tatpāṇḍavaṃ sainyaṃ karṇamāsādya dīryate |
karṇo'pi samare rājanvidhūmo'gniriva jvalan ||
8.78.40
dahaṃstasthau mahābāhuḥ pāṇḍavānāṃ mahācamūm |
śirāṃsi ca mahārāja karṇāṃścaiva sakuṇḍalān ||
8.78.41
bāhūṃśca vīro vīrāṇāṃ ciccheda laghu ceṣubhiḥ |
hastidantatsarūn khaḍgān dhvajāñśaktīrhayān gajān ||
8.78.42
rathāṃśca vividhānrājanpatākā vyajanāni ca |
akṣaṃ ca yugayoktrāṇi cakrāṇi vividhāni ca ||
8.78.43
ciccheda bahudhā karṇo yodhavratamanuṣṭhitaḥ |
tatra bhārata karṇena nihatairgajavājibhiḥ ||
8.78.44
agamyarūpā pṛthivī māṃsaśoṇitakardamā |
viṣamaṃ ca samaṃ caiva hatairaśvapadātibhiḥ ||
8.78.45
rathaiśca kuñjaraiścaiva na prājñāyata kiñcana |
nāpi sve na pare yodhāḥ prājñāyanta parasparam ||
8.78.46
ghore śarāndhakāre tu karṇāstre ca vijṛmbhite |
rādheyacāpanirmuktaiḥ śaraiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ ||
8.78.47
sañchāditā mahārāja pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ |
te pāṇḍaveyāḥ samare rādheyena punaḥpunaḥ ||
8.78.48
abhajyanta mahārāja yatamānā mahārathāḥ |
mṛgasaṅghān yathā kruddhaḥ siṃho drāvayate vane ||
8.78.49
pañcālānāṃ rathaśreṣṭhāndrāvayavañśātravāṃstathā |
karṇastu samare yodhāṃstrāsayansumahāyaśāḥ ||
8.78.50
kālayāmāsa tatsainyaṃ yathā paśugaṇān vṛkaḥ |
dṛṣṭvā tu pāṇḍavīṃ senāṃ dhārtarāṣṭrāḥ parāṅmukhīm ||
8.78.51
tatrājagmurmaheṣvāsā ruvanto bhairavānravān |
duryodhano hi rājendra mudā paramayā yutaḥ ||
8.78.52
vādayāmāsa saṃhṛṣṭo nānāvādyāni sarvaśaḥ |
pañcālāpi maheṣvāsā bhagnāstatra narottamāḥ ||
8.78.53
nyavartanta yathā śūraṃ mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam |
tānnivṛttānraṇe śūrānrādheyaḥ śatrutāpanaḥ ||
8.78.54
anekaśo mahārāja babhañja puruṣarṣabhaḥ |
tatra bhārata karṇena pañcālā viṃśatī rathāḥ ||
8.78.55
nihatāḥ sāyakaiḥ krodhāccedayaśca paraṃśatāḥ |
kṛtvā śūnyānrathopasthānvājipṛṣṭhāṃśca bhārata ||
8.78.56
nirmanuṣyān gajaskandhān pādātāṃścaiva vidrutān |
āditya iva madhyāhne durnirīkṣyaḥ parantapaḥ ||
8.78.57
kālāntakavapuḥ śūraḥ sūtaputro'bhyarājata |
evametanmahārāja naravājirathadvipān ||
8.78.58
hatvā tasthau maheṣvāsaḥ karṇo'rigaṇasūdanaḥ |
yathā bhūtagaṇānhatvā kālastiṣṭhenmahābalaḥ ||
8.78.59
tathā sa somakānhatvā tasthāveko mahārathaḥ |
tatrādbhutamapaśyāma pañcālānāṃ parākramam ||
8.78.60
vadhyamānā'pi yatkarṇaṃ nājahū raṇamūrdhani |
rājā duḥśāsanaścaiva kṛpaḥ śāradvatastathā ||
8.78.61
aśvatthāmā kṛtavarmā śakuniśca mahābalaḥ |
nyahananpāṇḍavīṃ senāṃ śataśo'tha sahasraśaḥ ||
8.78.62
karṇaputrau tu rājendra bhrātarau satyavikramau |
nijaghnāte balaṃ kruddhau pāṇḍavānāmitastataḥ ||
8.78.63
tatra yuddhaṃ mahaccāsītkrūraṃ viśasanaṃ mahat |
tathaiva pāṇḍavāḥ śūrā dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinau ||
8.78.64
draupadeyāśca saṅkruddhā abhyaghnaṃstāvakaṃ balam |
evameṣa kṣayo vṛttaḥ pāṇḍavānāṃ tatastataḥ |
tāvakānāmapi raṇe bhīmaṃ prāpya mahābalam ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit