Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 8.96

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 8.96

Language
Sanskrit

8.96.1

sañjaya uvāca |
tathā nipatite karṇe parasainye ca vidrute |
āśliṣya pārthaṃ dāśārho harṣādvacanamabravīt ||

8.96.2

hato vajrabhṛtā vṛtrastvayā karṇo dhanañjaya |
vṛtrakarṇavadhaṃ ghoraṃ kathayiṣyanti mānavāḥ ||

8.96.3

vajreṇa nihato vṛtraḥ saṃyuge bhūritejasā |
tvayā tu nihataḥ karṇo dhanuṣā niśitaiḥ śaraiḥ ||

8.96.4

tamimaṃ vikramaṃ loke prathitaṃ te yaśaskaram |
nivedayāvaḥ kaunteya kururājasya dhīmataḥ ||

8.96.5

vadhaṃ karṇasya saṅgrāme dīrghakālacikīrṣitam |
nivedya dharmarājāya tvamānṛṇyaṃ gamiṣyasi ||

8.96.6

vartamāne mahāyuddhe tava karṇasya cobhayoḥ |
draṣṭumāyodhanaṃ pūrvamāgato dharmanandanaḥ ||

8.96.7

bhṛśaṃ tu gāḍhaviddhatvānnāśakat sthātumāhave |
tataḥ sa śibiraṃ gatvā sthitavānpuruṣarṣabhaḥ ||

8.96.8

tathetyuktaḥ keśavastu pārthena yadupuṅgavaḥ |
paryāvartayadavyagro rathaṃ rathavarasya tam ||

8.96.9

evamuktvā'rjunaṃ kṛṣṇaḥ sainikānidamabravīt |
parānabhimukhā yattāstiṣṭhadhvaṃ bhadramastu vaḥ ||

8.96.10

dhṛṣṭadyumnaṃ yudhāmanyuṃ mādrīputrau vṛkodaram |
yuyudhānaṃ ca govinda idaṃ vacanamabravīt ||

8.96.11

yāvadāvedyate rājñe hataḥ karṇo'rjunena vai |
tāvadbhavadbhiryattaistu bhavitavyaṃ narādhipaiḥ ||

8.96.12

sa taiḥ śūrairanujñāto yayau rājaniveśanam |
pārthamādāya govindo dadarśa ca yudhiṣṭhiram ||

8.96.13

śayānaṃ rājaśārdūlaṃ kāñcane śayanottame |
agṛhṇītāṃ ca muditau caraṇau pārthivasya tau ||

8.96.14

tayoḥ praharṣamālakṣya harṣādaśrūṇyavartayat |
rādheyaṃ nihataṃ mattvā samuttasthau yudhiṣṭhiraḥ ||

8.96.15

uvāca ca mahābāhuḥ punaḥ punararindamaḥ |
vāsudevārjunau premṇā tāvubhau pariṣasvaje ||

8.96.16

tattasmai tadyathāvṛttaṃ vāsudevaḥ sahārjunaḥ |
kathayāmāsa karṇasya nidhanaṃ yadupuṅgavaḥ ||

8.96.17

īṣadutsmayamānastu kṛṣṇo rājānamabravīt |
yudhiṣṭhiraṃ hatāmitraṃ kṛtāñjalirathācyutaḥ ||

8.96.18

diṣṭyā gāṇḍīvadhanvā ca pāṇḍavaśca vṛkodaraḥ |
tvaṃ cāpi kuśalī rājan mādrīputrau ca pāṇḍavau ||

8.96.19

muktā vīrakṣayādasmātsaṅgrāmāllomaharṣaṇāt |
kṣipramuttarakālāni kuru kāryāṇi pāṇḍava ||

8.96.20

hato vaikartano rājansūtaputro mahārathaḥ |
diṣṭyā jayasi rājendra diṣṭyā vardhasi bhārata ||

8.96.21

yastu dyūtajitāṃ kṛṣṇāṃ prāhasatpuruṣādhamaḥ |
tasyādya sūtaputrasya bhūmiḥ pibati śoṇitam ||

8.96.22

śete'sau śarapūrṇāṅgaḥ śatruste kurupuṅgava |
taṃ paśya puruṣavyāghra vibhinnaṃ bahubhiḥ śaraiḥ ||

8.96.23

hatāmitrāmimāmurvīmanuśādhi mahābhuja |
yatto bhūtvā sahāsmābhirbhuṅkṣva bhogāṃśca bhogāṃśca puṣkalān ||

8.96.24

sañjaya uvāca |
iti śrutvā vacastasya keśavasya mahātmanaḥ |
dharmaputraḥ prahṛṣṭātmā dāśārhaṃ vākyamabravīt ||

8.96.25

diṣṭyā diṣṭyeti rājendra vākyaṃ cedamuvāca ha |
naitaccitraṃ mahābāho tvayi devakinandana ||

8.96.26

tvayā sārathinā pārtho yatnavānahanacca tam |
na taccitraṃ mahābāho yuṣmadbuddhiprasādajam ||

8.96.27

pragṛhya ca kuruśreṣṭha sāṅgadaṃ dakṣiṇaṃ bhujam |
uvāca dharmabhṛtpārtha ubhau tau keśavārjunau ||

8.96.28

naranārāyaṇau devau kathitau nāradena me |
dharmātmānau mahātmānau purāṇāvṛṣisattamau ||

8.96.29

asakṛccāpi medhāvī kṛṣṇadvaipāyano mama |
kathāmetāṃ mahābhāga kathayāmāsa tattvavit ||

8.96.30

tava kṛṣṇa prasādena pāṇḍavo'yaṃ dhanañjayaḥ |
jigāyābhimukhaḥ śatrūnna cāsīdvimukhaḥ kvacit ||

8.96.31

jayaścaiva dhruvo'smākaṃ na tvasmākaṃ parājayaḥ |
yadā tvaṃ yudhi pārthasya sārathyamupajagmivān ||

8.96.32

bhīṣmo droṇaśca karṇaśca mahātmā gautamaḥ kṛpaḥ |
anye ca bahavaḥ śūrā ye ca teṣāṃ padānugāḥ ||

8.96.33

tvadbuddhyā nihate karṇe hatā govinda sarvathā |
ityuktvā dharmarājastu rathaṃ hemavibhūṣitam ||

8.96.34

śvetavarṇairhayairyuktaṃ kālavālairmanojavaiḥ |
āsthāya puruṣavyāghraḥ svabalenābhisaṃvṛtaḥ ||

8.96.35

prayayau sa mahābāhurdraṣṭumāyodhanaṃ tadā |
kṛṣṇārjunābhyāṃ vīrābhyāmanumantrya tataḥ priyam ||

8.96.36

ābhāṣamāṇastau vīrāvubhau mādhavaphālgunau |
sa dadarśa raṇe karṇaṃ śayānaṃ puruṣarṣabham ||

8.96.37

yathā kadambakusumaṃ kesaraiḥ sarvatovṛtam |
citaṃ śaraśataiḥ karṇaṃ dharmarājo dadarśa saḥ ||

8.96.38

gandhatailāvasiktābhiḥ kāñcanībhiḥ sahasraśaḥ |
dīpikābhiḥ kṛtodyotaṃ paśyante vai vṛtaṃ tadā ||

8.96.39

sañchinnabhinnakavacaṃ bāṇaiśca vida‌līkṛtam |
saputraṃ nihataṃ dṛṣṭvā karṇaṃ rājā yudhiṣṭhiraḥ ||

8.96.40

siñjātapratyayo'tīva vīkṣya caivaṃ punaḥ punaḥ |
praśaśaṃsa naravyāghrāvubhau mādhavapāṇḍavau ||

8.96.41

adya rājāsmi govinda pṛthivyāṃ bhrātṛbhiḥ saha |
tvayā nāthena vīreṇa viduṣā paripālitaḥ ||

8.96.42

hataṃ śrutvā naravyāghraṃ rādheyamatimāninam |
nirāśo'dya durātmā'sau dhārtarāṣṭro bhaviṣyati ||

8.96.43

jīvite caiva rājye ca hate rādhātmaje raṇe |
tvatprasādādvayaṃ caiva kṛtārthāḥ puruṣarṣabha ||

8.96.44

diṣṭyā jayasi govinda diṣṭyā śatrurnipātitaḥ |
diṣṭyā gāṇḍīvadhanvā ca vijayī pāṇḍunandanaḥ ||

8.96.45

trayodaśa samāstīrṇā jāgareṇa suduḥkhitāḥ |
svapsyāmo'dya sukhaṃ rātrau tvatprasādānmahābhuja ||

8.96.46

evaṃ sa bahuśo rājā praśaśaṃsa janārdanam |
arjunaṃ ca kuruśreṣṭhaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||

8.96.47

sañjaya uvāca |
dṛṣṭvā ca nihataṃ karṇaṃ saputraṃ pārthasāyakaiḥ |
punarjātamivātmānaṃ mene ca sa mahīpatiḥ ||

8.96.48

sametya ca mahārāja kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram |
harṣayanti sma rājānaṃ harṣayuktā mahārathāḥ ||

8.96.49

nakulaḥ sahadevaśca pāṇḍavaśca vṛkodaraḥ |
sātyakiśca mahārāja vṛṣṇīnāṃ pravaro rathaḥ ||

8.96.50

dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca pāṇḍupañcālasṛñjayāḥ |
pūjayanti sma kaunteyaṃ nihate sūtanandane ||

8.96.51

te vardhayittvā nṛpatiṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram |
jitakāśino labdhalakṣyā yuddhaśauṇḍāḥ prahāriṇaḥ ||

8.96.52

stuvantaḥ stavayuktābhirvāgbhiḥ kṛṣṇau parantapau |
jagmuḥ svaśibirāyaiva mudā yuktā mahārathāḥ ||

8.96.53

evameṣa kṣayo vṛttaḥ sumahāঁllomaharṣaṇaḥ |
tava durmantrite rājan kimarthamanuśocasi ||

8.96.54

vaiśampāyana uvāca |
śrutvaitadapriyaṃ rājā dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥ |
papāta bhūmau niśceṣṭaśchinnamūla iva drumaḥ ||

8.96.55

tathā sā patitā devī gāndhārī dīrghadarśinī |
śuśoca bahulālāpaiḥ karṇasya nidhanaṃ yudhi ||

8.96.56

tāṃ paryagṛhṇādviduro nṛpatiṃ sañjayastathā |
paryāśvāsayatāṃ caiva tāvubhāveva bhūmipam ||

8.96.57

tathaivotthāpayāmāsurgāndhārīṃ kuruyoṣitaḥ |
sa daivaṃ paramaṃ matvā bhavitavyaṃ ca pārthivaḥ ||

8.96.58

parāṃ pīḍāṃ samāśritya naṣṭacitto mahātapāḥ |
cintāśokaparītātmā na jajñe mohapīḍitaḥ |
sa samāśvāsito rājā tūṣṇīmāsīdvicetanaḥ ||

8.96.59

|| śravaṇamahimā || imaṃ mahāyuddhamakhaṃ mahātmanordhanañjayasyādhiratheśca yaḥ paṭhet |
sa samyagiṣṭasya makhasya yatphalaṃ tadāpnuyātsaṃśravaṇācca bhārata ||

8.96.60

makho hi viṣṇurbhagavānsanātano vada‌nti taccāgnyanilendumānavaḥ |
ato'nasūyuḥ śṛṇuyāt paṭhecca yaḥ sa sarvalokānucaraḥ sukhī bhavet ||

8.96.61

tāṃ sarvadā bhaktimupāgatā narāḥ paṭhanti puṇyāṃ varasaṃhitāmimām |
dhanena dhānyena yaśasā ca mānuṣā nandanti te nātra vicāraṇā'sti ||

8.96.62

ato'nasūyuḥ śṛṇuyātsadā tu vai naraḥ sa sarvāṇi sukhāni cāpnuyāt |
viṣṇuḥ svayambhūrbhagavān bhavaśca tuṣyanti te tasya narottamasya ||

8.96.63

vedāvāptirbāhmaṇasyeha dṛṣṭā raṇe balaṃ kṣatriyāṇāṃ jayo yudhi |
dhanajyeṣṭhāścāpi bhavanti vaiśyāḥ śūdrā''rogyaṃ prāpnuvantīha sarve ||

8.96.64

tathaiva viṣṇurbhagavānsanātanaḥ sa cātra devaḥ parikīrtyate yataḥ |
tataḥ sa kāmān labhate sukhī naro mahāmunestasya vaco'rcitaṃ yathā ||

8.96.67

kapilānāṃ savatsānāṃ varṣamekaṃ nirantaram |
yo dadyātsukṛtaṃ taddhi śravaṇātkarṇaparvaṇaḥ ||

Other recensions (1)