The Great Epic of the Bhārata dynasty 8.96
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 8.96
- Language
- Sanskrit
8.96.1
sañjaya uvāca |
tathā nipatite karṇe parasainye ca vidrute |
āśliṣya pārthaṃ dāśārho harṣādvacanamabravīt ||
8.96.2
hato vajrabhṛtā vṛtrastvayā karṇo dhanañjaya |
vṛtrakarṇavadhaṃ ghoraṃ kathayiṣyanti mānavāḥ ||
8.96.3
vajreṇa nihato vṛtraḥ saṃyuge bhūritejasā |
tvayā tu nihataḥ karṇo dhanuṣā niśitaiḥ śaraiḥ ||
8.96.4
tamimaṃ vikramaṃ loke prathitaṃ te yaśaskaram |
nivedayāvaḥ kaunteya kururājasya dhīmataḥ ||
8.96.5
vadhaṃ karṇasya saṅgrāme dīrghakālacikīrṣitam |
nivedya dharmarājāya tvamānṛṇyaṃ gamiṣyasi ||
8.96.6
vartamāne mahāyuddhe tava karṇasya cobhayoḥ |
draṣṭumāyodhanaṃ pūrvamāgato dharmanandanaḥ ||
8.96.7
bhṛśaṃ tu gāḍhaviddhatvānnāśakat sthātumāhave |
tataḥ sa śibiraṃ gatvā sthitavānpuruṣarṣabhaḥ ||
8.96.8
tathetyuktaḥ keśavastu pārthena yadupuṅgavaḥ |
paryāvartayadavyagro rathaṃ rathavarasya tam ||
8.96.9
evamuktvā'rjunaṃ kṛṣṇaḥ sainikānidamabravīt |
parānabhimukhā yattāstiṣṭhadhvaṃ bhadramastu vaḥ ||
8.96.10
dhṛṣṭadyumnaṃ yudhāmanyuṃ mādrīputrau vṛkodaram |
yuyudhānaṃ ca govinda idaṃ vacanamabravīt ||
8.96.11
yāvadāvedyate rājñe hataḥ karṇo'rjunena vai |
tāvadbhavadbhiryattaistu bhavitavyaṃ narādhipaiḥ ||
8.96.12
sa taiḥ śūrairanujñāto yayau rājaniveśanam |
pārthamādāya govindo dadarśa ca yudhiṣṭhiram ||
8.96.13
śayānaṃ rājaśārdūlaṃ kāñcane śayanottame |
agṛhṇītāṃ ca muditau caraṇau pārthivasya tau ||
8.96.14
tayoḥ praharṣamālakṣya harṣādaśrūṇyavartayat |
rādheyaṃ nihataṃ mattvā samuttasthau yudhiṣṭhiraḥ ||
8.96.15
uvāca ca mahābāhuḥ punaḥ punararindamaḥ |
vāsudevārjunau premṇā tāvubhau pariṣasvaje ||
8.96.16
tattasmai tadyathāvṛttaṃ vāsudevaḥ sahārjunaḥ |
kathayāmāsa karṇasya nidhanaṃ yadupuṅgavaḥ ||
8.96.17
īṣadutsmayamānastu kṛṣṇo rājānamabravīt |
yudhiṣṭhiraṃ hatāmitraṃ kṛtāñjalirathācyutaḥ ||
8.96.18
diṣṭyā gāṇḍīvadhanvā ca pāṇḍavaśca vṛkodaraḥ |
tvaṃ cāpi kuśalī rājan mādrīputrau ca pāṇḍavau ||
8.96.19
muktā vīrakṣayādasmātsaṅgrāmāllomaharṣaṇāt |
kṣipramuttarakālāni kuru kāryāṇi pāṇḍava ||
8.96.20
hato vaikartano rājansūtaputro mahārathaḥ |
diṣṭyā jayasi rājendra diṣṭyā vardhasi bhārata ||
8.96.21
yastu dyūtajitāṃ kṛṣṇāṃ prāhasatpuruṣādhamaḥ |
tasyādya sūtaputrasya bhūmiḥ pibati śoṇitam ||
8.96.22
śete'sau śarapūrṇāṅgaḥ śatruste kurupuṅgava |
taṃ paśya puruṣavyāghra vibhinnaṃ bahubhiḥ śaraiḥ ||
8.96.23
hatāmitrāmimāmurvīmanuśādhi mahābhuja |
yatto bhūtvā sahāsmābhirbhuṅkṣva bhogāṃśca bhogāṃśca puṣkalān ||
8.96.24
sañjaya uvāca |
iti śrutvā vacastasya keśavasya mahātmanaḥ |
dharmaputraḥ prahṛṣṭātmā dāśārhaṃ vākyamabravīt ||
8.96.25
diṣṭyā diṣṭyeti rājendra vākyaṃ cedamuvāca ha |
naitaccitraṃ mahābāho tvayi devakinandana ||
8.96.26
tvayā sārathinā pārtho yatnavānahanacca tam |
na taccitraṃ mahābāho yuṣmadbuddhiprasādajam ||
8.96.27
pragṛhya ca kuruśreṣṭha sāṅgadaṃ dakṣiṇaṃ bhujam |
uvāca dharmabhṛtpārtha ubhau tau keśavārjunau ||
8.96.28
naranārāyaṇau devau kathitau nāradena me |
dharmātmānau mahātmānau purāṇāvṛṣisattamau ||
8.96.29
asakṛccāpi medhāvī kṛṣṇadvaipāyano mama |
kathāmetāṃ mahābhāga kathayāmāsa tattvavit ||
8.96.30
tava kṛṣṇa prasādena pāṇḍavo'yaṃ dhanañjayaḥ |
jigāyābhimukhaḥ śatrūnna cāsīdvimukhaḥ kvacit ||
8.96.31
jayaścaiva dhruvo'smākaṃ na tvasmākaṃ parājayaḥ |
yadā tvaṃ yudhi pārthasya sārathyamupajagmivān ||
8.96.32
bhīṣmo droṇaśca karṇaśca mahātmā gautamaḥ kṛpaḥ |
anye ca bahavaḥ śūrā ye ca teṣāṃ padānugāḥ ||
8.96.33
tvadbuddhyā nihate karṇe hatā govinda sarvathā |
ityuktvā dharmarājastu rathaṃ hemavibhūṣitam ||
8.96.34
śvetavarṇairhayairyuktaṃ kālavālairmanojavaiḥ |
āsthāya puruṣavyāghraḥ svabalenābhisaṃvṛtaḥ ||
8.96.35
prayayau sa mahābāhurdraṣṭumāyodhanaṃ tadā |
kṛṣṇārjunābhyāṃ vīrābhyāmanumantrya tataḥ priyam ||
8.96.36
ābhāṣamāṇastau vīrāvubhau mādhavaphālgunau |
sa dadarśa raṇe karṇaṃ śayānaṃ puruṣarṣabham ||
8.96.37
yathā kadambakusumaṃ kesaraiḥ sarvatovṛtam |
citaṃ śaraśataiḥ karṇaṃ dharmarājo dadarśa saḥ ||
8.96.38
gandhatailāvasiktābhiḥ kāñcanībhiḥ sahasraśaḥ |
dīpikābhiḥ kṛtodyotaṃ paśyante vai vṛtaṃ tadā ||
8.96.39
sañchinnabhinnakavacaṃ bāṇaiśca vidalīkṛtam |
saputraṃ nihataṃ dṛṣṭvā karṇaṃ rājā yudhiṣṭhiraḥ ||
8.96.40
siñjātapratyayo'tīva vīkṣya caivaṃ punaḥ punaḥ |
praśaśaṃsa naravyāghrāvubhau mādhavapāṇḍavau ||
8.96.41
adya rājāsmi govinda pṛthivyāṃ bhrātṛbhiḥ saha |
tvayā nāthena vīreṇa viduṣā paripālitaḥ ||
8.96.42
hataṃ śrutvā naravyāghraṃ rādheyamatimāninam |
nirāśo'dya durātmā'sau dhārtarāṣṭro bhaviṣyati ||
8.96.43
jīvite caiva rājye ca hate rādhātmaje raṇe |
tvatprasādādvayaṃ caiva kṛtārthāḥ puruṣarṣabha ||
8.96.44
diṣṭyā jayasi govinda diṣṭyā śatrurnipātitaḥ |
diṣṭyā gāṇḍīvadhanvā ca vijayī pāṇḍunandanaḥ ||
8.96.45
trayodaśa samāstīrṇā jāgareṇa suduḥkhitāḥ |
svapsyāmo'dya sukhaṃ rātrau tvatprasādānmahābhuja ||
8.96.46
evaṃ sa bahuśo rājā praśaśaṃsa janārdanam |
arjunaṃ ca kuruśreṣṭhaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||
8.96.47
sañjaya uvāca |
dṛṣṭvā ca nihataṃ karṇaṃ saputraṃ pārthasāyakaiḥ |
punarjātamivātmānaṃ mene ca sa mahīpatiḥ ||
8.96.48
sametya ca mahārāja kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram |
harṣayanti sma rājānaṃ harṣayuktā mahārathāḥ ||
8.96.49
nakulaḥ sahadevaśca pāṇḍavaśca vṛkodaraḥ |
sātyakiśca mahārāja vṛṣṇīnāṃ pravaro rathaḥ ||
8.96.50
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca pāṇḍupañcālasṛñjayāḥ |
pūjayanti sma kaunteyaṃ nihate sūtanandane ||
8.96.51
te vardhayittvā nṛpatiṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram |
jitakāśino labdhalakṣyā yuddhaśauṇḍāḥ prahāriṇaḥ ||
8.96.52
stuvantaḥ stavayuktābhirvāgbhiḥ kṛṣṇau parantapau |
jagmuḥ svaśibirāyaiva mudā yuktā mahārathāḥ ||
8.96.53
evameṣa kṣayo vṛttaḥ sumahāঁllomaharṣaṇaḥ |
tava durmantrite rājan kimarthamanuśocasi ||
8.96.54
vaiśampāyana uvāca |
śrutvaitadapriyaṃ rājā dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥ |
papāta bhūmau niśceṣṭaśchinnamūla iva drumaḥ ||
8.96.55
tathā sā patitā devī gāndhārī dīrghadarśinī |
śuśoca bahulālāpaiḥ karṇasya nidhanaṃ yudhi ||
8.96.56
tāṃ paryagṛhṇādviduro nṛpatiṃ sañjayastathā |
paryāśvāsayatāṃ caiva tāvubhāveva bhūmipam ||
8.96.57
tathaivotthāpayāmāsurgāndhārīṃ kuruyoṣitaḥ |
sa daivaṃ paramaṃ matvā bhavitavyaṃ ca pārthivaḥ ||
8.96.58
parāṃ pīḍāṃ samāśritya naṣṭacitto mahātapāḥ |
cintāśokaparītātmā na jajñe mohapīḍitaḥ |
sa samāśvāsito rājā tūṣṇīmāsīdvicetanaḥ ||
8.96.59
|| śravaṇamahimā || imaṃ mahāyuddhamakhaṃ mahātmanordhanañjayasyādhiratheśca yaḥ paṭhet |
sa samyagiṣṭasya makhasya yatphalaṃ tadāpnuyātsaṃśravaṇācca bhārata ||
8.96.60
makho hi viṣṇurbhagavānsanātano vadanti taccāgnyanilendumānavaḥ |
ato'nasūyuḥ śṛṇuyāt paṭhecca yaḥ sa sarvalokānucaraḥ sukhī bhavet ||
8.96.61
tāṃ sarvadā bhaktimupāgatā narāḥ paṭhanti puṇyāṃ varasaṃhitāmimām |
dhanena dhānyena yaśasā ca mānuṣā nandanti te nātra vicāraṇā'sti ||
8.96.62
ato'nasūyuḥ śṛṇuyātsadā tu vai naraḥ sa sarvāṇi sukhāni cāpnuyāt |
viṣṇuḥ svayambhūrbhagavān bhavaśca tuṣyanti te tasya narottamasya ||
8.96.63
vedāvāptirbāhmaṇasyeha dṛṣṭā raṇe balaṃ kṣatriyāṇāṃ jayo yudhi |
dhanajyeṣṭhāścāpi bhavanti vaiśyāḥ śūdrā''rogyaṃ prāpnuvantīha sarve ||
8.96.64
tathaiva viṣṇurbhagavānsanātanaḥ sa cātra devaḥ parikīrtyate yataḥ |
tataḥ sa kāmān labhate sukhī naro mahāmunestasya vaco'rcitaṃ yathā ||
8.96.67
kapilānāṃ savatsānāṃ varṣamekaṃ nirantaram |
yo dadyātsukṛtaṃ taddhi śravaṇātkarṇaparvaṇaḥ ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit