Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.1: Śalyavadhaparva

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.1

Language
Sanskrit

Śalyavadhaparva

9.1.1

janamejaya uvāca |
evaṃ nipātite karṇe samare savyasācinā |
alpāvaśiṣṭāḥ kuravaḥ kimakurvata vai dvija ||

9.1.2

udīryamāṇaṃ ca balaṃ dṛṣṭvā rājā suyodhanaḥ |
pāṇḍavaiḥ prāptakālaṃ ca kiṃ prāpadyata kauravaḥ ||

9.1.3

etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tadācakṣva dvijottama |
na hi tṛpyāmi pūrveṣāṃ śṛṇvānaścaritaṃ mahat ||

9.1.4

vaiśampāyana uvāca |tataḥ karṇe hate rājan dhārtarāṣṭraḥ suyodhanaḥ |
bhṛśaṃ śokārṇave magno nirāśaḥ sarvato'bhavat ||

9.1.5

hā karṇa hā karṇa iti śocamānaḥ punaḥ punaḥ |
kṛcchrātsvaśibiraṃ prāpto hataśeṣairnṛpaiḥ saha ||

9.1.6

sa samāśvāsyamāno'pi hetubhiḥ śāstraniścitaiḥ |
rājabhirnālabhaccharma sūtaputravadhaṃ smaran ||

9.1.7

sa daivaṃ balavanmatvā bhavitavyaṃ ca pārthivaḥ |
saṅgrāme niścayaṃ kṛtvā punaryuddhāya niryayau ||

9.1.8

śalyaṃ senāpatiṃ kṛtvā vidhivadrājapuṅgavaḥ |
raṇāya niryayau rājā hataśaiṣairnṛpaiḥ saha ||

9.1.9

tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ kurupāṇḍavasenayoḥ |
babhūva bharataśreṣṭha devāsuraraṇopamam ||

9.1.10

tataḥ śalyo mahārāja kṛtvā kadanamāhave |
sasainyo'tha sa madhyāhne dharmarājena ghātitaḥ ||

9.1.11

tato duryodhano rājā hatabandhū raṇājirāt |
apasṛtya hradaṃ ghoraṃ viveśa ripujādbhayāt ||

9.1.12

athāparāhne tasyāhnaḥ parivārya suyodhanaḥ |
hradādāhūya yuddhāya bhīmasenena patitaḥ ||

9.1.13

tasminhate maheṣvāse hataśiṣṭāstrayo rathāḥ |
saṃrambhānniśi rājendra jaghnuḥ pāñcālasomakān ||

9.1.14

tataḥ pūrvāhnasamaye śibirādetya sañjayaḥ |
praviveśa purīṃ dīno duḥkhaśokasamanvitaḥ ||

9.1.15

sa praviśya purīṃ sūto bhujāvucchritya dukhitaḥ |
vepamānastato rājñaḥ praviveśa niketanam ||

9.1.16

ruroda ca naravyāghraṃ hā rājanniti dukhitaḥ |
aho bata vinaṣṭāḥ sma nidhanena mahātmanaḥ ||

9.1.17

vidhiśca balavānatra pauruṣaṃ tu nirarthakam |
śakratulyabalāḥ sarve yathāvadhyanta pāṇḍavaiḥ ||

9.1.18

dṛṣṭvaiva ca pure rājañjanaḥ sarvaḥ sa sañjayam |
kleśena mahatā yuktaṃ sarvato rājasattama ||

9.1.19

ruroda ca bhṛśodvigno hā rājanniti visvaram |
ākumāraṃ naravyāghra tatra tatra samantataḥ ||

9.1.20

ārtanādaṃ tataścakre śrutvā vinihataṃ nṛpam |
dhāvataścāpyapaśyāmastatra tān puruṣarṣabhān ||

9.1.21

naṣṭacittānivonmattān śokena bhṛśapīḍitān |
tathā sa vihvalaḥ sūtaḥ praviśya nṛpatikṣayam ||

9.1.22

dadarśa nṛpatiśreṣṭhaṃ prajñācakṣuṣamīśvaram |
tathā cāsīnamanaghaṃ samantātparivāritam ||

9.1.23

snuṣābhirbharataśreṣṭha gāndhāryā vidureṇa ca |
tathānyaiśca suhṛddhiśca jñātibhiśca hitaiṣibhiḥ ||

9.1.24

tameva cārthaṃ dhyāyantaṃ karṇasya nidhanaṃ prati |
rudannevābravīdvākyaṃ rājānaṃ janamejaya ||

9.1.25

nātihaṣṭamanāḥ sūto vākyasandigdhayā girā |
sañjayo'haṃ naravyāghra namaste bharatarṣabha ||

9.1.26

madrādhipo hataḥ śalyaḥ śakuniḥ saubalastathā |
ulūkaḥ puruṣavyāghra kaitavyo dṛḍhavikramaḥ ||

9.1.27

saṃśaptakā hatāḥ sarve kāmbojāśca śakaiḥ saha |
mlecchāśca parvatīyāśca yavanā vinipātitāḥ ||

9.1.28

prācyā hatā mahārāja dākṣiṇātyāśca sarvaśaḥ |
udīcyāśca hatāḥ sarve pratīcyāśca narottamāḥ ||

9.1.29

rājāno rājaputrāśca sarve te nihatā nṛpa |
duryodhano hato rājā yathoktaṃ pāṇḍavena ha ||

9.1.30

bhagnasaktho mahārāja śete pāṃsuṣu rūṣitaḥ |
dhṛṣṭadyumno mahārāja śikhaṇḍī cāparājitaḥ ||

9.1.31

uttamaujā yudhāmanyustathā rājan prabhadrakāḥ |
pāñcālāśca naravyāghra cedayaśca niṣūditāḥ ||

9.1.32

tava putrā hatāḥ sarve draupadeyāśca bhārata |
karṇaputro hataḥ śūro vṛṣasenaḥ pratāpavān ||

9.1.33

narā vinihatāḥ sarve gajāśca vinipātitāḥ |
rathinaśca naravyāghra hayāśca nihatā yudhi ||

9.1.34

kiñciccheṣaṃ ca śibiraṃ tāvakānāṃ kṛtaṃ prabho |
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca samāsādya parasparam ||

9.1.35

prāyaḥ strīśeṣamabhavajjagatkālena mohitam |
sapta pāṇḍavataḥ śeṣā dhārtarāṣṭrastrayo rathāḥ ||

9.1.36

te caiva bhrātaraḥ pañca vāsudevo'tha sātyakiḥ |
kṛpaśca kṛtavarmā ca drauṇiśca jayatāṃ varaḥ ||

9.1.37

tathāpyete mahārāja rathino nṛpasattama |
akṣauhiṇīnāṃ sarvāsāṃ sametānāṃ janeśvara ||

9.1.38

ete śeṣā mahārāja sarve'nye nidhanaṃ gatāḥ |
kālena nihataṃ sarvaṃ jagadvai bharatarṣabha ||

9.1.39

duryodhanaṃ vai purataḥ kṛtvā vairaṃ ca bhārata |
vaiśampāyana uvāca |
etacchrutvā vacaḥ krūraṃ dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ ||

9.1.40

nipapāta sa rājendro gatasattvo mahītale |
tasminnipatite bhūmau viduro'pi mahāyaśāḥ ||

9.1.41

nipapāta mahārāja śokavyasanakarṣitaḥ |
gāndhārī ca nṛpaśreṣṭha sarvāṃśca kuruyoṣitaḥ ||

9.1.42

patitāḥ sahasā bhūmau śrutvā krūraṃ vacastadā |
niḥsañjñaṃ patitaṃ bhūmau tadāsīdrājamaṇḍalam ||

9.1.43

pralāpayuktaṃ mahati citranyastaṃ paṭe yathā |
kṛcchreṇa tu tato rājā dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ ||

9.1.44

śanairalabhata prāṇān putravyasanakarśitaḥ |
labdhvā tu sa nṛpaḥ sañjñāṃ vepamānaḥ suduḥkhitaḥ ||

9.1.45

udīkṣya ca diśaḥ sarvāḥ kṣattāraṃ vākyamabravīt |
vidvan kṣattarmahāprājña tvaṃ gatirbharatarṣabha ||

9.1.46

mamānāthasya subhṛśaṃ putrairhīnasya sarvaśaḥ |
evamuktvā tato bhūyo visañjño nipapāta ha ||

9.1.47

taṃ tathā patitaṃ dṛṣṭvā bāndhavā ye'sya kecana |
śītaiste siṣicustoyairvivyajurvyajanairapi ||

9.1.48

sa tu dīrgheṇa kālena pratyāśvasto narādhipaḥ |
tūṣṇīṃ dadhyau mahīpālaḥ putravyasanakarśitaḥ ||

9.1.49

niḥśvasañjihmaga iva kumbhakṣipto viśāmpate |
sañjayo'pyarudat tatra dṛṣṭvā rājānamāturam ||

9.1.50

tathā sarvāḥ striyaścaiva gāndhārī ca yaśasvinī |
tato dīrgheṇa kālena viduraṃ vākyamabravīt ||

9.1.51

dhṛtarāṣṭro naraśreṣṭha muhyamāno muhurmuhuḥ |
gacchantu yoṣitaḥ sarvā gāndhārī ca yaśasvinī ||

9.1.52

tatheme suhṛdaḥ sarve bhrāmyate me mano bhṛśam |
evamuktastataḥ kṣattā tāḥ striyo bharatarṣabha ||

9.1.53

visarjayāmāsa śanairvepamānaḥ punaḥ punaḥ |
niścakramustataḥ sarvāḥ striyo bharatasattama ||

9.1.54

suhṛdaśca tathā sarve dṛṣṭvā rājānamāturam |
tato narapatiṃ tūrṇaṃ labdhasañjñaṃ parantapa ||

9.1.55

avaikṣatsañjayo dīnaṃ rodamānaṃ bhṛśāturam |
prāñjalirniśvasantaṃ ca taṃ narendraṃ muhurmuhuḥ |
samāśvāsayata kṣattā vacasā madhureṇa ca ||

Other recensions (1)