The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.1: Śalyavadhaparva
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.1
- Language
- Sanskrit
Śalyavadhaparva
9.1.1
janamejaya uvāca |
evaṃ nipātite karṇe samare savyasācinā |
alpāvaśiṣṭāḥ kuravaḥ kimakurvata vai dvija ||
9.1.2
udīryamāṇaṃ ca balaṃ dṛṣṭvā rājā suyodhanaḥ |
pāṇḍavaiḥ prāptakālaṃ ca kiṃ prāpadyata kauravaḥ ||
9.1.3
etadicchāmyahaṃ śrotuṃ tadācakṣva dvijottama |
na hi tṛpyāmi pūrveṣāṃ śṛṇvānaścaritaṃ mahat ||
9.1.4
vaiśampāyana uvāca |tataḥ karṇe hate rājan dhārtarāṣṭraḥ suyodhanaḥ |
bhṛśaṃ śokārṇave magno nirāśaḥ sarvato'bhavat ||
9.1.5
hā karṇa hā karṇa iti śocamānaḥ punaḥ punaḥ |
kṛcchrātsvaśibiraṃ prāpto hataśeṣairnṛpaiḥ saha ||
9.1.6
sa samāśvāsyamāno'pi hetubhiḥ śāstraniścitaiḥ |
rājabhirnālabhaccharma sūtaputravadhaṃ smaran ||
9.1.7
sa daivaṃ balavanmatvā bhavitavyaṃ ca pārthivaḥ |
saṅgrāme niścayaṃ kṛtvā punaryuddhāya niryayau ||
9.1.8
śalyaṃ senāpatiṃ kṛtvā vidhivadrājapuṅgavaḥ |
raṇāya niryayau rājā hataśaiṣairnṛpaiḥ saha ||
9.1.9
tataḥ sutumulaṃ yuddhaṃ kurupāṇḍavasenayoḥ |
babhūva bharataśreṣṭha devāsuraraṇopamam ||
9.1.10
tataḥ śalyo mahārāja kṛtvā kadanamāhave |
sasainyo'tha sa madhyāhne dharmarājena ghātitaḥ ||
9.1.11
tato duryodhano rājā hatabandhū raṇājirāt |
apasṛtya hradaṃ ghoraṃ viveśa ripujādbhayāt ||
9.1.12
athāparāhne tasyāhnaḥ parivārya suyodhanaḥ |
hradādāhūya yuddhāya bhīmasenena patitaḥ ||
9.1.13
tasminhate maheṣvāse hataśiṣṭāstrayo rathāḥ |
saṃrambhānniśi rājendra jaghnuḥ pāñcālasomakān ||
9.1.14
tataḥ pūrvāhnasamaye śibirādetya sañjayaḥ |
praviveśa purīṃ dīno duḥkhaśokasamanvitaḥ ||
9.1.15
sa praviśya purīṃ sūto bhujāvucchritya dukhitaḥ |
vepamānastato rājñaḥ praviveśa niketanam ||
9.1.16
ruroda ca naravyāghraṃ hā rājanniti dukhitaḥ |
aho bata vinaṣṭāḥ sma nidhanena mahātmanaḥ ||
9.1.17
vidhiśca balavānatra pauruṣaṃ tu nirarthakam |
śakratulyabalāḥ sarve yathāvadhyanta pāṇḍavaiḥ ||
9.1.18
dṛṣṭvaiva ca pure rājañjanaḥ sarvaḥ sa sañjayam |
kleśena mahatā yuktaṃ sarvato rājasattama ||
9.1.19
ruroda ca bhṛśodvigno hā rājanniti visvaram |
ākumāraṃ naravyāghra tatra tatra samantataḥ ||
9.1.20
ārtanādaṃ tataścakre śrutvā vinihataṃ nṛpam |
dhāvataścāpyapaśyāmastatra tān puruṣarṣabhān ||
9.1.21
naṣṭacittānivonmattān śokena bhṛśapīḍitān |
tathā sa vihvalaḥ sūtaḥ praviśya nṛpatikṣayam ||
9.1.22
dadarśa nṛpatiśreṣṭhaṃ prajñācakṣuṣamīśvaram |
tathā cāsīnamanaghaṃ samantātparivāritam ||
9.1.23
snuṣābhirbharataśreṣṭha gāndhāryā vidureṇa ca |
tathānyaiśca suhṛddhiśca jñātibhiśca hitaiṣibhiḥ ||
9.1.24
tameva cārthaṃ dhyāyantaṃ karṇasya nidhanaṃ prati |
rudannevābravīdvākyaṃ rājānaṃ janamejaya ||
9.1.25
nātihaṣṭamanāḥ sūto vākyasandigdhayā girā |
sañjayo'haṃ naravyāghra namaste bharatarṣabha ||
9.1.26
madrādhipo hataḥ śalyaḥ śakuniḥ saubalastathā |
ulūkaḥ puruṣavyāghra kaitavyo dṛḍhavikramaḥ ||
9.1.27
saṃśaptakā hatāḥ sarve kāmbojāśca śakaiḥ saha |
mlecchāśca parvatīyāśca yavanā vinipātitāḥ ||
9.1.28
prācyā hatā mahārāja dākṣiṇātyāśca sarvaśaḥ |
udīcyāśca hatāḥ sarve pratīcyāśca narottamāḥ ||
9.1.29
rājāno rājaputrāśca sarve te nihatā nṛpa |
duryodhano hato rājā yathoktaṃ pāṇḍavena ha ||
9.1.30
bhagnasaktho mahārāja śete pāṃsuṣu rūṣitaḥ |
dhṛṣṭadyumno mahārāja śikhaṇḍī cāparājitaḥ ||
9.1.31
uttamaujā yudhāmanyustathā rājan prabhadrakāḥ |
pāñcālāśca naravyāghra cedayaśca niṣūditāḥ ||
9.1.32
tava putrā hatāḥ sarve draupadeyāśca bhārata |
karṇaputro hataḥ śūro vṛṣasenaḥ pratāpavān ||
9.1.33
narā vinihatāḥ sarve gajāśca vinipātitāḥ |
rathinaśca naravyāghra hayāśca nihatā yudhi ||
9.1.34
kiñciccheṣaṃ ca śibiraṃ tāvakānāṃ kṛtaṃ prabho |
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca samāsādya parasparam ||
9.1.35
prāyaḥ strīśeṣamabhavajjagatkālena mohitam |
sapta pāṇḍavataḥ śeṣā dhārtarāṣṭrastrayo rathāḥ ||
9.1.36
te caiva bhrātaraḥ pañca vāsudevo'tha sātyakiḥ |
kṛpaśca kṛtavarmā ca drauṇiśca jayatāṃ varaḥ ||
9.1.37
tathāpyete mahārāja rathino nṛpasattama |
akṣauhiṇīnāṃ sarvāsāṃ sametānāṃ janeśvara ||
9.1.38
ete śeṣā mahārāja sarve'nye nidhanaṃ gatāḥ |
kālena nihataṃ sarvaṃ jagadvai bharatarṣabha ||
9.1.39
duryodhanaṃ vai purataḥ kṛtvā vairaṃ ca bhārata |
vaiśampāyana uvāca |
etacchrutvā vacaḥ krūraṃ dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ ||
9.1.40
nipapāta sa rājendro gatasattvo mahītale |
tasminnipatite bhūmau viduro'pi mahāyaśāḥ ||
9.1.41
nipapāta mahārāja śokavyasanakarṣitaḥ |
gāndhārī ca nṛpaśreṣṭha sarvāṃśca kuruyoṣitaḥ ||
9.1.42
patitāḥ sahasā bhūmau śrutvā krūraṃ vacastadā |
niḥsañjñaṃ patitaṃ bhūmau tadāsīdrājamaṇḍalam ||
9.1.43
pralāpayuktaṃ mahati citranyastaṃ paṭe yathā |
kṛcchreṇa tu tato rājā dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ ||
9.1.44
śanairalabhata prāṇān putravyasanakarśitaḥ |
labdhvā tu sa nṛpaḥ sañjñāṃ vepamānaḥ suduḥkhitaḥ ||
9.1.45
udīkṣya ca diśaḥ sarvāḥ kṣattāraṃ vākyamabravīt |
vidvan kṣattarmahāprājña tvaṃ gatirbharatarṣabha ||
9.1.46
mamānāthasya subhṛśaṃ putrairhīnasya sarvaśaḥ |
evamuktvā tato bhūyo visañjño nipapāta ha ||
9.1.47
taṃ tathā patitaṃ dṛṣṭvā bāndhavā ye'sya kecana |
śītaiste siṣicustoyairvivyajurvyajanairapi ||
9.1.48
sa tu dīrgheṇa kālena pratyāśvasto narādhipaḥ |
tūṣṇīṃ dadhyau mahīpālaḥ putravyasanakarśitaḥ ||
9.1.49
niḥśvasañjihmaga iva kumbhakṣipto viśāmpate |
sañjayo'pyarudat tatra dṛṣṭvā rājānamāturam ||
9.1.50
tathā sarvāḥ striyaścaiva gāndhārī ca yaśasvinī |
tato dīrgheṇa kālena viduraṃ vākyamabravīt ||
9.1.51
dhṛtarāṣṭro naraśreṣṭha muhyamāno muhurmuhuḥ |
gacchantu yoṣitaḥ sarvā gāndhārī ca yaśasvinī ||
9.1.52
tatheme suhṛdaḥ sarve bhrāmyate me mano bhṛśam |
evamuktastataḥ kṣattā tāḥ striyo bharatarṣabha ||
9.1.53
visarjayāmāsa śanairvepamānaḥ punaḥ punaḥ |
niścakramustataḥ sarvāḥ striyo bharatasattama ||
9.1.54
suhṛdaśca tathā sarve dṛṣṭvā rājānamāturam |
tato narapatiṃ tūrṇaṃ labdhasañjñaṃ parantapa ||
9.1.55
avaikṣatsañjayo dīnaṃ rodamānaṃ bhṛśāturam |
prāñjalirniśvasantaṃ ca taṃ narendraṃ muhurmuhuḥ |
samāśvāsayata kṣattā vacasā madhureṇa ca ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit