Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.2

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.2

Language
Sanskrit

9.2.1

vaiśampāyana uvāca |
visṛṣṭāsvatha nārīṣu dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥ |
vilalāpa mahārāja duḥkhād duḥkhāntaraṃ gataḥ ||

9.2.2

sadhūmamiva niḥśvasya karau dhunvanpunaḥ punaḥ |
vicintya ca mahārāja vacanaṃ cedamabravīt ||

9.2.3

dhṛtarāṣṭra uvāca |
aho bata mahadduḥkhaṃ yadahaṃ pāṇḍavān raṇe |
kṣemiṇaścāvyayāṃścaiva tvattaḥ sūta śṛṇomi vai ||

9.2.4

vajrasāramayaṃ nūnaṃ hṛdayaṃ sudṛḍhaṃ mama |
yacchrutvā nihatānputrān dīryate na sahasradhā ||

9.2.5

cintayitvā vayasteṣāṃ bālakrīḍāṃ ca sañjaya |
hatānputrānaśeṣeṇa dīryate me bhṛśaṃ manaḥ ||

9.2.6

anetratvādyadeteṣāṃ na me rūpanidarśanam |
putrasnehakṛtā prītirnityameteṣu dhāritā ||

9.2.7

bālabhāvamatikramya yauvanasthāṃśca tānaham |
madhyaprāptāṃstathā śrutvā hṛṣṭa āsaṃ tadānagha ||

9.2.8

tānadya nihatāñśrutvā hataiśvaryān hataujasaḥ |
na labheyaṃ kvacicchāntiṃ putrādhibhirabhiplutaḥ ||

9.2.9

ehyehi putra rājendra mamānāthasya sāmpratam |
tvayā hīno mahābāho kāṃ nu yāsyāmyahaṃ gatim ||

9.2.10

kathaṃ tvaṃ pṛthivīpālāṃstyaktvā tāta samāgatān |
śeṣe vinihato bhūmau prākṛtaḥ kunṛpo yathā ||

9.2.11

gatirbhūtvā mahārāja jñātīnāṃ suhṛdāṃ tathā |
andhaṃ vṛddhaṃ ca māṃ vīra vihāya kva nu yāsyasi ||

9.2.12

sā kṛpā sā ca te prītiḥ sā rājansumānitā |
kathaṃ vinihataḥ pārthaiḥ saṃyugeṣvaparājitaḥ ||

9.2.13

ko nu māmutthitaṃ vīra tāta tāteti vakṣyati |
mahārājeti satataṃ lokanātheti tāsakṛt ||

9.2.14

pariṣvajya ca māṃ kaṇṭhe snehena kinnalocanaḥ |
anuśādhīti kauravya tatsādhu vada me vacaḥ ||

9.2.15

nanu nāmāhamaśrauṣaṃ vacanaṃ tava putraka |
bhūyasī mama pṛthvīyaṃ yathā pārthasya no tathā ||

9.2.16

bhagadattaḥ kṛpaḥ śalya āvantyo'tha jayadrathaḥ |
bhūriśravāḥ somadatto mahārājaśca bāhnikaḥ ||

9.2.17

aśvatthāmā ca bhojaśca māgadhaśca mahābalaḥ |
bṛhadvalaśca kāśīśaḥ śakuniścāpi saubalaḥ ||

9.2.18

mlecchaśca śatasāhasrāḥ śakāścaḥ yavanaiḥ saha |
sudakṣiṇaśca kāmbojastrigartādhipatistathā ||

9.2.19

bhīṣmaḥ pitāmahaścaiva bhāradvājo'tha gautamaḥ |
śrutāyuścāyutāyuśca śatāyuścāpi vīryavān ||

9.2.20

jalasandho'thārṣyaśṛṅgī rākṣasaścāpyalāyudhaḥ |
alambuṣo mahābāhuḥ subāhuśca mahārathaḥ ||

9.2.21

ete cānye ca bahavo rājāno rājasattama |
madarthamudyatāḥ sarve prāṇāṃstyaktvā dhanāni ca ||

9.2.22

teṣāṃ madhye sthito yuddhe bhrātṛbhiḥ parivāritaḥ |
yodhayiṣyāmyahaṃ pārthānpañcālāṃścaiva sarvaśaḥ ||

9.2.23

cedīṃśca nṛpaśārdūla draupadeyāṃśca saṃyuge |
sātyakiṃ kuntibhojaṃ ca rākṣasaṃ ca ghaṭotkacam ||

9.2.24

eko'pyeṣāṃ mahārāja samarthaḥ sannivāraṇe |
samare pāṇḍaveyānāṃ saṅkruddho hyabhidhāvatām ||

9.2.25

kiṃ punaḥ sahitā vīrāḥ kṛtavairāśca pāṇḍavaiḥ |
athavā sarva evaite pāṇḍavasyānuyāyibhiḥ ||

9.2.26

yotsyante saha rājendra haniṣyanti ca tān mṛghe |
karṇa eko mayā sārdhaṃ nihaniṣyati pāṇḍavān ||

9.2.27

tato nṛpatayo vīrāḥ sthāsyanti mama śāsane |
yaśca teṣāṃ praṇetā vai vāsudevo mahābalaḥ ||

9.2.28

na sa sannahyate rājanniti māmabravīdvacaḥ |
tasyātha vadataḥ sūta bahuśo mama sannidhau ||

9.2.29

śaktito hyanupaśyāmi nihatānpāṇḍavān raṇe |
teṣāṃ madhye sthitā yatra hanyante mama putrakāḥ ||

9.2.30

vyāyacchamānāḥ samare kimanyadbhāgadheyataḥ |
bhīṣmaśca nihato yatra lokanāthaḥ pratāpavān ||

9.2.31

śikhaṇḍinaṃ samāsādya mṛgendra iva jambukam |
droṇaśca brāhmaṇo yatra sarvaśastrāstrapāragaḥ ||

9.2.32

nihataḥ pāṇḍavaiḥ saṅkhye kimanyadbhāgadheyataḥ |
karṇaśca nihataṃ saṅkhye divyāstrajño mahābalaḥ ||

9.2.33

bhūriśravā hato yatra somadattaśca saṃyuge |
bāhlikaśca mahārāja kimanyadbhāgadheyataḥ ||

9.2.34

bhagadatto hato yatra gajayuddhaviśāradaḥ |
jayadrathaśca nihataḥ kimanyadbhādadheyataḥ ||

9.2.35

sudakṣiṇo hato yatra jalasandhaśca pauravaḥ |
śrutāyuścāyutāyuśca kimanyadbhāgadheyataḥ ||

9.2.36

mahābalastathā pāṇḍayaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ |
nihataḥ pāṇḍavaiḥ saṅkhye kimanyadbhāgadheyataḥ ||

9.2.37

bṛhadbalo hato yatra māgadhaśca mahābalaḥ |
ugrāyudhaśca vikrāntaḥ pratimānaṃ dhanuṣmatām ||

9.2.38

āvantyo nihato yatra traigartaśca janādhipaḥ |
saṃśaptakāśca nihatāḥ kimanyadbhāgadheyataḥ ||

9.2.39

alambuṣastathā rājan rākṣasaścāpyalāyudhaḥ |
ārṣyaśṛṅgiśca nihataḥ kimanyadbhāgadheyataḥ ||

9.2.40

nārāyaṇā hatā yatra gopālā yuddhadurmadāḥ |
mlecchāśca bahusāhasrāḥ kimanyadbhāgadheyataḥ ||

9.2.41

śakuniḥ saubalo yatra kaitavyaśca mahābalaḥ |
nihataḥ sabalo vīraḥ kimanyadbhāgadheyataḥ ||

9.2.42

ete cānye ca bahavaḥ kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ |
rājāno rājaputrāśca śūrāḥ parighabāhavaḥ ||

9.2.43

nihatā bahavo yatra kimanyadbhāgadheyataḥ |
yatra śūrā maheṣvāsāḥ kṛtāstrā yuddhadurmadāḥ ||

9.2.44

bahavo nihatāḥ sūta mahendrasamavikramāḥ |
nānādeśasamāvṛttāḥ kṣatriyā yatra sañjaya ||

9.2.45

nihatāḥ samare sarve kimanyadbhāgadheyataḥ |
putrāśca me vinihatāḥ pautrāścaiva mahābalāḥ ||

9.2.46

vayasyā bhrātaraścaiva kimanyadbhāgadheyataḥ |
bhāgadheyasamāyukto dhruvamutpadyate naraḥ ||

9.2.47

yastu bhāgyasamāyuktaḥ sa śubhaṃ prāpnuyānnaraḥ |
ahaṃ viyuktastairbhāgyaiḥ putraiścaiveha sañjaya ||

9.2.48

kathamadya bhaviṣyāmi vṛddhaḥ śatruvaśaṃ gataḥ |
nānyadatra paraṃ manye vanavāsādṛte prabho ||

9.2.49

so'haṃ vanaṃ gamiṣyāmi nirbandhurjñātisaṅkṣaye |
na hi me'nyadbhavecchreyo vanābhyupagamādṛte ||

9.2.50

imāmavasthāṃ prāptasya lūnapakṣasya sañjaya |
duryodhano hato yatra śalyaśca nihato yudhi ||

9.2.51

duḥśāsano viviṃśaśca vikarṇaśca mahābalaḥ |
kathaṃ hi bhīmasenasya śroṣye'haṃ śabdamuttamam ||

9.2.52

ekena samare yena hataṃ putraśataṃ mama |
asakṛdvadatastasya duryodhanavadhena ca ||

9.2.53

duḥkhaśokābhisantapto na śroṣye paruṣā giraḥ |
vaiśampāyana uvāca |
evaṃ vṛddhaśca santaptaḥ pārthivo hatabāndhavaḥ ||

9.2.54

muhurmuhurmuhyamānaḥ putrādibhirabhiplutaḥ |
vilapya suciraṃ kālaṃ dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥ ||

9.2.55

dīrghamuṣṇaṃ sa niḥśvasya cintayitvā parābhavam |
duḥkhena mahatā rājansantapto bharatarṣabhaḥ ||

9.2.56

punargāvalgaṇiṃ sūtaṃ paryapṛcchadyathātatham |
dhṛtarāṣṭra uvāca |
bhīṣmadrauṇau hatau śrutvā sūtaputraṃ ca ghātitam ||

9.2.57

senāpatiṃ praṇetāraṃ kimakurvata māmakāḥ |
yaṃ yaṃ senāpraṇetāraṃ yudhi kurvanti māmakāḥ ||

9.2.58

acireṇaiva kālena taṃ taṃ nighnanti pāṇḍavāḥ |
raṇamūrdhni hato bhīṣmaḥ paśyatāṃ vaḥ kirīṭinā ||

9.2.59

evameva hato droṇaḥ sarveṣāmeva paśyatām |
evameva hataḥ karṇaḥ sūtaputraḥ pratāpavān ||

9.2.60

sa rājakānāṃ sarveṣāṃ paśyatāṃ vaḥ kirīṭinā |
pūrvamevāhamukto vai vidureṇa mahātmanā ||

9.2.61

duryodhanāparādhena prajeyaṃ vinaśiṣyati |
kecinna samyakpaśyanti mūḍhāḥ samyagavekṣya ca |
tadidaṃ mama mūḍhasya tathābhūtaṃ vacaḥ sma tat ||

9.2.62

yadabravīt sa dharmātmā viduro dīrghadarśivān |
tattathā samanuprāptaṃ vacanaṃ satyavādinaḥ ||

9.2.64

daivopahatacittena yanmayā na kṛtaṃ purā |
anayasya phalaṃ tasya brūhi gāvalgaṇe punaḥ ||

9.2.65

ko vā mukhamanīkānāmāsītkarṇe nipātite |
arjunaṃ vāsudevaṃ ca ko vā pratyudyayau rathī ||

9.2.66

ke'rakṣan dakṣiṇaṃ cakraṃ madrarājasya saṃyuge |
vāmaṃ ca yoddhukāmasya ke vā vīrasya pṛṣṭhataḥ ||

9.2.67

kathaṃ ca vaḥ sametānāṃ madrarājo mahārathaḥ |
nihataḥ pāṇḍavaiḥ saṅkhye putro vā mama sañjaya ||

9.2.68

brūhi sarvaṃ yathātattvaṃ bharatānāṃ mahākṣayam |
yathā ca nihataḥ saṅkhye putro duryodhano mama ||

9.2.69

pañcālānāṃ yathā sarve nihatāḥ sapadānugāḥ |
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca draupadyāḥ pañca cātmajāḥ ||

9.2.70

pāṇḍavāśca yathā muktāstathobhau mādhavau yudhi |
kṛpaśca kṛtavarmā ca bhāradvājasya cātmajaḥ ||

9.2.71

yadyathā yādṛśaṃ caiva yuddhaṃ vṛttaṃ ca sāmpratam |
akhilaṃ śrotumicchāmi kuśalo hyasi sañjaya ||

Other recensions (1)