The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.3
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.3
- Language
- Sanskrit
9.3.1
sañjaya uvāca |
śṛṇu rājannavahito yathāvṛtto mahān kṣayaḥ |
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca samāsādya parasparam ||
9.3.2
nihate sūtaputre tu pāṇḍavena mahātmanā |
vidruteṣu ca sainyeṣu samānīteṣu cāsakṛt ||
9.3.3
ghore manuṣyadehānāmājau naravarakṣaye |
yattatkarṇe hate pārthaḥ siṃhanādamathākarot ||
9.3.4
tadā tava sutān rājanprāviśatsamuhadbhayam |
na sandhātumanīkāni na caivātha parākrame ||
9.3.5
āsīdbuddhirhate karṇe tava yodhasya kasyacit |
vaṇijo nāvi bhinnāyāmagādhe viplavā iva ||
9.3.6
apāre pāramicchanto hate dvīpe kirīṭinā |
sūtaputre hate rājanvitrastāḥ śaravikṣatāḥ ||
9.3.7
anāthā nāthamicchanto mṛgāḥ siṃhārditā iva |
bhagnaśṛṅgā iva vṛṣāḥ śīrṇadaṃṣṭrā ivoragāḥ ||
9.3.8
pratyupāyāma sāyāhne nirjitā savyasācinā |
hatapravīrā vidhvastā nikṛttā niśitaiḥ śaraiḥ ||
9.3.9
sūtaputre hate rājan putrāste prādravaṃstataḥ |
vidhvastakavacāḥ sarve kāndiśīkā vicetasaḥ ||
9.3.10
anyonyamabhinighnanto vīkṣamāṇā bhayāddiśaḥ |
māmeva nūnaṃ bībhatsurmāmeva ca vṛkodaraḥ ||
9.3.11
abhiyātīti manvānā: peturmamluśca bhārata |
aśvānanye gajānanye rathānanye mahārathāḥ ||
9.3.12
āruhya javasampannā pādātānprajahurbhayāt |
kuñjaraiḥ syandanā bhagnāḥ sādinaśca mahārathaiḥ ||
9.3.13
padātisaṅghāścāśvaudhaiḥ palāyadbhirbhṛśaṃ hatāḥ |
vyālataskarasaṅkīrṇe sārthahīnā yathā vane ||
9.3.14
tathā tvadīyā nihate sūtaputre tadābhavan |
hatārohāstathā nāgāśchinnahastāstathāpare ||
9.3.15
sarvaṃ pārthamayaṃ lokamapaśyanvai bhayārditāḥ |
tānprekṣya dravataḥ sarvān bhīmasenabhayārditān ||
9.3.16
duryodhano'tha svaṃ sūtaṃ hāhākṛtvaivamabravīt |
nātikramiṣyate pārtho dhanuṣpāṇimavasthitam ||
9.3.17
jaghane yuddhyamānaṃ māṃ tūrṇamaśvānpracodaya |
samare yuddhyamānaṃ hi kaunteyo māṃ dhanañjayaḥ ||
9.3.18
notsahetāpyatikrāntuṃ velāmiva mahārṇavaḥ |
adyārjunaṃ sagovindaṃ māninaṃ ca vṛkodaram ||
9.3.19
nihatya śiṣṭāñśatrūṃśca karṇasyānṛṇyamāpnuyām |
tacchrutvā kururājasya śūrāryasadṛśaṃ vacaḥ ||
9.3.20
sūto hemaparicchannāñśanairaśvānacodayat |
gajāśvarathahīnāstu pādātāścaiva māriṣa ||
9.3.21
pañcaviṃśatisāhasrāḥ prādravañśanakairiva |
tān bhīmasenaḥ saṅkruddho dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ ||
9.3.22
balena caturaṅgeṇa parikṣipyāhanaccharaiḥ |
pratyayudhyaṃstu te sarve bhīmasenaṃ sapārṣatam ||
9.3.23
pārthapārṣatayoścānye jagṛhustatra nāmanī |
akruddhyata raṇe bhīmastairmṛdhe pratyavasthitaiḥ ||
9.3.24
so'vatīrya rathāttūrṇaṃ gadāpāṇirayudhyata |
na tān rathastho bhūmiṣṭhāndharmāpekṣī vṛkodaraḥ ||
9.3.25
yodhayāmāsa kaunteyo bhujavīryamupāśritaḥ |
jātarūpaparicchannāṃ pragṛhya mahatīṃ gadām ||
9.3.26
nyavadhīttāvakānsarvāndaṇḍapāṇirivāntakaḥ |
padātayo hi saṃrabdhāstyaktajīvitabāndhavāḥ ||
9.3.27
bhīmamabhyadravansaṅkhye pataṅgā iva pāvakam |
āsādya bhīmasenaṃ te saṃrabdhā yuddhadurmadāḥ ||
9.3.28
vineduḥ sahasā dṛṣṭvā bhūtagrāmā ivāntakam |
śyenavadvyacaradbhīmaḥ khaḍgena gadayā tathā ||
9.3.29
pañcaviṃśatisāhasrāṃstāvakānāṃ vyapothayat |
hatvā tatpuruṣānīkaṃ bhīmaḥ satyaparākramaḥ ||
9.3.30
dhṛṣṭadyumnaṃ puraskṛsya punastasthau mahābalaḥ |
dhanañjayo rathānīkamanvapadyata vīryavān ||
9.3.31
mādrīputro ca śakuniṃ sātyakiśca mahābalaḥ |
javenābhyapatan hṛṣṭā dhnanto dauryodhanaṃ balam ||
9.3.32
tasyāśvavāhānsubahūṃste nihatya śitaiḥ śaraiḥ |
tamanvadhāvaṃstvaritāstatra yuddhamavartata ||
9.3.33
tato dhanañjayo rājan rathānīkamagāhata |
viśrutaṃ triṣu lokeṣu gāṇḍīvaṃ vyākṣipan dhanuḥ ||
9.3.34
kṛṣṇasārathimāyantaṃ dṛṣṭvā śvetahayaṃ ratham |
arjunaṃ cāpi yoddhāraṃ tvadīyāḥ prādravanbhayāt ||
9.3.35
viprahīnarathāśvāśca śaraiśca parivāritāḥ |
pañcaviṃśatisāhasrāḥ pārthamārchan padātayaḥ ||
9.3.36
hatvā tatpuruṣānīkaṃ pañcālānāṃ mahārathaḥ |
bhīmasenaṃ puraskṛtya nacirātpratyadṛśyata ||
9.3.37
mahādhanurdharaḥ śrīmānamitragaṇamardanaḥ |
putraḥ pāñcālarājasya dhṛṣṭadyumno mahāyaśāḥ ||
9.3.38
pārāvatasavarṇāśvaṃ kovidāravaradhvajam |
dhṛṣṭadyumnaṃ raṇe dṛṣṭvā tvadīyāḥ prādravanbhayāt ||
9.3.39
gāndhārarājaṃ śīghrāstramanusṛtya yaśasvinau |
acirātpratyadṛśyetāṃ mādrīputrau sasātyakī ||
9.3.40
cekitānaḥ śikhaṇḍī ca draupadeyāśca māriṣa |
hatvā tvadīyaṃ sumahat sainyaṃ śaṅkhānathādhaman ||
9.3.41
te sarve tāvakānprekṣya dravato vai parāṅmukhān |
abhyadhāvanta nighnanto vṛṣāñjitvā vṛṣā iva ||
9.3.42
senāvaśeṣaṃ taṃ dṛṣṭvā tava putrasya pāṇḍavaḥ |
avasthitaṃ savyasācī cukrodha balāvannṛpa ||
9.3.43
tata enaṃ śarai rājansahasā samavākirat |
rajasā codgatenātha na sma kiñcana dṛśyate ||
9.3.44
andhakārīkṛte loke śarībhūte mahītale |
diśaḥ sarvā mahārāja tāvakāḥ prādravan bhayāt ||
9.3.45
bhajyamāneṣu sarveṣu kururājo viśāmpate |
pareṣāmātmanaścaiva sainye te samupādravat ||
9.3.46
tato duryodhanaḥ sarvānājuhāvātha pāṇḍavān |
yuddhāya bharataśreṣṭha devāniva purā baliḥ ||
9.3.47
ta enamabhigarjantaṃ sahitāḥ samupādravan |
nānāśastrasṛjaḥ kruddhā bhartsayanto muhurmuhuḥ ||
9.3.48
duryodhano'pyasambhrāntastānarīn vyadhamaccharaiḥ |
tatrādbhutamapaśyāma tava putrasya pauruṣam ||
9.3.49
yadenaṃ pāṇḍavāḥ sarve na śekurativartitum |
nātidūrāpayātaṃ ca kṛtabuddhiḥ palāyane ||
9.3.50
duryodhanaḥ svakaṃ sainyamapaśyadbhṛśavikṣatam |
tato'vasthāpya rājendra kṛtabuddhistavātmajaḥ ||
9.3.51
harṣayanniva tān yodhāṃstato vacanamabravīt |
na taṃ deśaṃ prapaśyāmi pṛthivyāṃ parvateṣu ca ||
9.3.52
yatra yātānna vo hanyuḥ pāṇḍavāḥ kiṃ sṛtena vaḥ |
svalpaṃ caiva balaṃ teṣāṃ kṛṣṇau ca bhṛśavikṣatau ||
9.3.53
yadi sarve'tra tiṣṭhāmo dhruvaṃ no vijayo bhavet |
viprayātāṃstu vo bhinnān pāṇḍavāḥ kṛtakilbiṣān ||
9.3.54
anusṛtya haniṣyanti śreyoḥ na samare vadhaḥ |
sukhaḥ sāṅgrāmiko mṛtyuḥ kṣatradharmeṇa yudhyatām ||
9.3.55
mṛto duḥkhaṃ na jānīte pretya cānantyamaśnute |
śṛṇvantu kṣatriyāḥ sarve yāvanto'tra samāgatāḥ ||
9.3.56
dviṣato bhīmasenasya vaśameṣyatha vidrutāḥ |
pitāmahairācaritaṃ na dharmaṃ hātumarhatha ||
9.3.57
nānyatkarmāsti pāpīyaḥ kṣatriyasya palāyanāt |
na yuddhadharmācchreyān hi panthāḥ svargasya kauravāḥ ||
9.3.58
sucireṇārjitām̐llokānsadyo yuddhātsamaśrute |
tasya tadvacanaṃ rājñaḥ pūjayitvā mahārathāḥ ||
9.3.59
punarevāmabhyavartanta kṣatriyāḥ pāṇḍavānprati |
parājayamamṛṣyantaḥ kṛtacittāśca vikrame ||
9.3.60
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ punareva sudāruṇam |
tāvakānāṃ pareṣāṃ ca devāsuraraṇopamam ||
9.3.61
yudhiṣṭhirapurogāṃśca sarvasainyena pāṇḍavān |
anvadhāvanmahārāja putro duryodhanastava ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit