The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.4
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.4
- Language
- Sanskrit
9.4.1
sañjaya uvāca |
patitānrathanīḍāṃśca rathāṃścāpi mahātmanām |
raṇe ca nihatānnāgān dṛṣṭvā pattīṃśca māriṣa ||
9.4.2
āyodhanaṃ cātighoraṃ rudrasyākrīḍasannibham |
aprakhyātiṃ gatānāṃ tu rājñāṃ śatasahasraśaḥ ||
9.4.3
vimukhe tava putre tu śokopahatacetasi |
bhṛśodvigneṣu sainyeṣu dṛṣṭvā pārthasya vikramam ||
9.4.4
dhyāyamāneṣu sainyeṣu duḥkhaṃ prāpteṣu bhārata |
balānāṃ mathyamānānāṃ śrutvā ninadamuttamam ||
9.4.5
abhijñānaṃ narendrāṇāṃ vikṣataṃ prekṣya saṃyuge |
kṛpāviṣṭaḥ kṛpo rājanvayaḥśīlasamanvitaḥ ||
9.4.6
abravīttatra tejasvī so'bhisṛtya janādhipam |
duryodhanaṃ manyuvaśādvākyaṃ vākyaviśāradaḥ ||
9.4.7
duryodhana nibodhedaṃ yattvāṃ vakṣyāmi kaurava |
śrutvā kuru mahārāja yadi te rocate'nagha ||
9.4.8
na yuddhadharmācchreyān vai panthā rājendra vidyate |
yaṃ samāśritya yuddhyante kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha ||
9.4.9
putro bhrātā pitā caiva svasrīyo mātulastathā |
sambandhibāndhavāścaiva yoddhyā vai kṣatrajīvinā ||
9.4.10
vadhe caiva paro dharmastathādharmaḥ palāyane |
te sma ghorāṃ samāpannā jīvikā jīvitārthinaḥ ||
9.4.11
tadatra prativakṣyāmi kiñcideva hitaṃ vacaḥ |
hate bhīṣme ca droṇe ca karṇe caiva mahārathe ||
9.4.12
jayadrathe ca nihate tava bhrātṛṣu canāgha |
lakṣmaṇe tava putre ca kiṃ śeṣaṃ paryupāsate ||
9.4.13
yeṣu bhāraṃ samāsādya rājye matimakurmahi |
te santyajya tanūryātāḥ śūrā brahmavidāṃ gatim ||
9.4.14
vayaṃ tviha vinā bhūtā guṇavadbhirmahārathaiḥ |
kṛpaṇaṃ vartayiṣyāma pātayitvā nṛpānbahūn ||
9.4.15
sarvairatha ca jīvadbhirbībhatsurāparājitaḥ |
kṛṣṇanetro mahābāhurdevairapi durāsadaḥ ||
9.4.16
indrakārmukatulyābhamindraketumivocchritam |
vānaraṃ ketumāsādya sañcacāla mahācamūḥ ||
9.4.17
siṃhanādācca bhīmasya pāñcajanyasvenana ca |
gāṇḍīvasya ca nirghoṣātsaṃhṛṣyanti manāṃsi naḥ ||
9.4.18
carantīva mahāvidyunmuṣṇantī nayanaprabhām |
alātamiva cāviddhaṃ gāṇḍīvaṃ samadṛśyata ||
9.4.19
jāmbūnadavicitraṃ ca dhūyamānaṃ mahaddhanum |
dṛśyate dikṣu sarvāsu vidyudabhraghaneṣviva ||
9.4.20
śvetāśca vegasampannā śaśikāśasamaprabhāḥ |
pibanta iva cākāśaṃ rathe yuktāstu vājinaḥ ||
9.4.21
uhyamānāṃśca kṛṣṇena vāyuneva balāhakāḥ |
jāmbūnadavicitrāṅgā vahante cārjunaṃ raṇe ||
9.4.22
tāvakaṃ tadbalaṃ rājannarjuno'straviśāradaḥ |
gahanaṃ śiśirāpāye dadāhāgnirivolbaṇaḥ ||
9.4.23
gāhamānamanīkāni mahendrasadṛśaprabham |
dhanañjayamapaśyāma caturdaṣṭramiva dvipam ||
9.4.24
vikṣobhayantaṃ senāṃ te trāsayantaṃ ca pārthivān |
dhanañjayamapaśyāma nalinīmiva kuñjaram ||
9.4.25
trāsayantaṃ tathā yodhāndhanurghoṣeṇa pāṇḍavam |
bhūya enamapaśyāma siṃhaṃ mṛgagaṇāniva ||
9.4.26
sarvalokamaheṣvāsau vṛṣabhau sarvadhanvinām |
āmuktakavacau kṛṣṇau lokamadhye viceratuḥ ||
9.4.27
adya saptadaśāhāni vartamānasya bhārata |
saṅgrāmasyātighorasya vadhyatāṃ cābhito yudhi ||
9.4.28
vāyuneva vidhūtāni tava sainyāni sarvataḥ |
śaradambhodajālāni vyaśīryanta samantataḥ ||
9.4.29
tāṃ nāvamiva paryastāṃ vātadhūtāṃ mahārṇave |
tava senāṃ mahārāja savyasācī vyakampayat ||
9.4.30
kva nu te sūtaputro'bhūtkva nu droṇaḥ sahānugaḥ |
ahaṃ kva ca kva cātmā te hārdikyaśca tathā kva nu ||
9.4.31
duḥśāsanaśca te bhrātā bhrātṛbhiḥ sahitaḥ kva nu |
bāṇagocarasamprāptaṃ prekṣya caiva jayadratham ||
9.4.32
sambandhinaste bhrātṝṃśca sahāyānmātulāṃstathā |
sarvānvikramya miṣato lokamākrasya mūrdhani ||
9.4.33
jayadratho hato rājankiṃ nu śeṣamupāsmahe |
ko hīha sa pumānasti yo vijeṣyati pāṇḍavam ||
9.4.34
tasya cāstrāṇi divyāni vividhāni mahātmanaḥ |
gāṇḍīvasya na nirghoṣo dhairyāṇi harate hi naḥ ||
9.4.35
naṣṭacandrā yathā rātriḥ seneyaṃ hatanāyakā |
nāgabhagnadrumā śuṣkā nadīvākulatāṃ gatā ||
9.4.36
dhvajinyāṃ hatanetrāyāṃ yatheṣṭaṃ śvetavāhanaḥ |
cariṣyati mahābāhuḥ kakṣeṣvagniriva jvalan ||
9.4.37
sātyakeścaiva yo vego bhīmasenasya cobhayoḥ |
dārayecca girīnsarvān śoṣayeccaiva sāgarān ||
9.4.38
uvāca vākyaṃ yadbhīmaḥ sabhāmadhye viśāmpate |
kṛtaṃ tatsaphalaṃ tena bhūyaścaiva kariṣyati ||
9.4.39
pramukhasthe tadā karṇe balaṃ pāṇḍavarakṣitam |
durāsadaṃ tadā guptaṃ vyūḍhaṃ gāṇḍīvadhanvanā ||
9.4.40
yuṣmābhistāni cīrṇāni yānyasādhūni sādhuṣu |
akāraṇakṛtānyeva teṣāṃ vaḥ phalamāgatam ||
9.4.41
ātmano'rthe tvayā loko yatnataḥ sarva āhṛtaḥ |
sa te saṃśāyitastāta ātmā vai bharatarṣabha ||
9.4.42
rakṣa duryodhanātmānamātmā sarvasya bhājanam |
bhinne hi bhājane tāta diśo gacchati tadgatam ||
9.4.43
hīyamānena vai sandhiḥ paryeṣṭavyaḥ samena vā |
vigraho vardhamānena matireṣā bṛhaspateḥ ||
9.4.44
te vayaṃ pāṇḍuputrebhyo hīnā sma balaśaktitaḥ |
tadatra pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ sandhiṃ manye kṣamaṃ prabho ||
9.4.45
na jānīte hi yaḥ śreyaḥ śreyasaścāvamanyate |
sa kṣipraṃ bhraśyate rājyānna ca śreyo'nuvindate ||
9.4.46
praṇipatya hi rājānaṃ rājyaṃ yadi labhemahi |
śreyaḥ syānna tu mauḍhyena rājan gantuḥ parābhavam ||
9.4.47
vaicitravīryavacanātkṛpāśīlo yudhiṣṭhiraḥ |
viniyuñjīta rājye tvāṃ govindavacanena ca ||
9.4.48
yad brūyāddhi hṛṣīkeśo rājānamaparājitam |
arjunaṃ bhīmasenaṃ ca sarve kuryurasaṃśayam ||
9.4.49
nātikramiṣyate kṛṣṇo vacanaṃ kauravasya tu |
dhṛtarāṣṭrasya manye'haṃ nāpi kṛṣṇasya pāṇḍavaḥ ||
9.4.50
etatkṣemamahaṃ manye na ca pārthaiśca vigraham |
na tvāṃ bravīmi kārpaṇyānna prāṇaparirakṣaṇāt ||
9.4.51
pathyaṃ rājan bravīmi tvāṃ tatparāsuḥ smariṣyasi |
iti vṛddho vilapyaitatkṛpaḥ śāradvato vacaḥ |
dīrghamuṣṇaṃ ca niḥśvasya śuśoca ca mumoha ca ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (2)
- Bṛhatkathākośa — Hariṣeṇa, Sanskrit
- Paratattvajñāna — Muralīdhara 1555, Sanskrit