Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.4

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.4

Language
Sanskrit

9.4.1

sañjaya uvāca |
patitānrathanīḍāṃśca rathāṃścāpi mahātmanām |
raṇe ca nihatānnāgān dṛṣṭvā pattīṃśca māriṣa ||

9.4.2

āyodhanaṃ cātighoraṃ rudrasyākrīḍasannibham |
aprakhyātiṃ gatānāṃ tu rājñāṃ śatasahasraśaḥ ||

9.4.3

vimukhe tava putre tu śokopahatacetasi |
bhṛśodvigneṣu sainyeṣu dṛṣṭvā pārthasya vikramam ||

9.4.4

dhyāyamāneṣu sainyeṣu duḥkhaṃ prāpteṣu bhārata |
balānāṃ mathyamānānāṃ śrutvā ninadamuttamam ||

9.4.5

abhijñānaṃ narendrāṇāṃ vikṣataṃ prekṣya saṃyuge |
kṛpāviṣṭaḥ kṛpo rājanvayaḥśīlasamanvitaḥ ||

9.4.6

abravīttatra tejasvī so'bhisṛtya janādhipam |
duryodhanaṃ manyuvaśādvākyaṃ vākyaviśāradaḥ ||

9.4.7

duryodhana nibodhedaṃ yattvāṃ vakṣyāmi kaurava |
śrutvā kuru mahārāja yadi te rocate'nagha ||

9.4.8

na yuddhadharmācchreyān vai panthā rājendra vidyate |
yaṃ samāśritya yuddhyante kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha ||

9.4.9

putro bhrātā pitā caiva svasrīyo mātulastathā |
sambandhibāndhavāścaiva yoddhyā vai kṣatrajīvinā ||

9.4.10

vadhe caiva paro dharmastathādharmaḥ palāyane |
te sma ghorāṃ samāpannā jīvikā jīvitārthinaḥ ||

9.4.11

tadatra prativakṣyāmi kiñcideva hitaṃ vacaḥ |
hate bhīṣme ca droṇe ca karṇe caiva mahārathe ||

9.4.12

jayadrathe ca nihate tava bhrātṛṣu canāgha |
lakṣmaṇe tava putre ca kiṃ śeṣaṃ paryupāsate ||

9.4.13

yeṣu bhāraṃ samāsādya rājye matimakurmahi |
te santyajya tanūryātāḥ śūrā brahmavidāṃ gatim ||

9.4.14

vayaṃ tviha vinā bhūtā guṇavadbhirmahārathaiḥ |
kṛpaṇaṃ vartayiṣyāma pātayitvā nṛpānbahūn ||

9.4.15

sarvairatha ca jīvadbhirbībhatsurāparājitaḥ |
kṛṣṇanetro mahābāhurdevairapi durāsadaḥ ||

9.4.16

indrakārmukatulyābhamindraketumivocchritam |
vānaraṃ ketumāsādya sañcacāla mahācamūḥ ||

9.4.17

siṃhanādācca bhīmasya pāñcajanyasvenana ca |
gāṇḍīvasya ca nirghoṣātsaṃhṛṣyanti manāṃsi naḥ ||

9.4.18

carantīva mahāvidyunmuṣṇantī nayanaprabhām |
alātamiva cāviddhaṃ gāṇḍīvaṃ samadṛśyata ||

9.4.19

jāmbūnadavicitraṃ ca dhūyamānaṃ mahaddhanum |
dṛśyate dikṣu sarvāsu vidyudabhraghaneṣviva ||

9.4.20

śvetāśca vegasampannā śaśikāśasamaprabhāḥ |
pibanta iva cākāśaṃ rathe yuktāstu vājinaḥ ||

9.4.21

uhyamānāṃśca kṛṣṇena vāyuneva balāhakāḥ |
jāmbūnadavicitrāṅgā vahante cārjunaṃ raṇe ||

9.4.22

tāvakaṃ tadbalaṃ rājannarjuno'straviśāradaḥ |
gahanaṃ śiśirāpāye dadāhāgnirivolbaṇaḥ ||

9.4.23

gāhamānamanīkāni mahendrasadṛśaprabham |
dhanañjayamapaśyāma caturdaṣṭramiva dvipam ||

9.4.24

vikṣobhayantaṃ senāṃ te trāsayantaṃ ca pārthivān |
dhanañjayamapaśyāma nalinīmiva kuñjaram ||

9.4.25

trāsayantaṃ tathā yodhāndhanurghoṣeṇa pāṇḍavam |
bhūya enamapaśyāma siṃhaṃ mṛgagaṇāniva ||

9.4.26

sarvalokamaheṣvāsau vṛṣabhau sarvadhanvinām |
āmuktakavacau kṛṣṇau lokamadhye viceratuḥ ||

9.4.27

adya saptadaśāhāni vartamānasya bhārata |
saṅgrāmasyātighorasya vadhyatāṃ cābhito yudhi ||

9.4.28

vāyuneva vidhūtāni tava sainyāni sarvataḥ |
śaradambhodajālāni vyaśīryanta samantataḥ ||

9.4.29

tāṃ nāvamiva paryastāṃ vātadhūtāṃ mahārṇave |
tava senāṃ mahārāja savyasācī vyakampayat ||

9.4.30

kva nu te sūtaputro'bhūtkva nu droṇaḥ sahānugaḥ |
ahaṃ kva ca kva cātmā te hārdikyaśca tathā kva nu ||

9.4.31

duḥśāsanaśca te bhrātā bhrātṛbhiḥ sahitaḥ kva nu |
bāṇagocarasamprāptaṃ prekṣya caiva jayadratham ||

9.4.32

sambandhinaste bhrātṝṃśca sahāyānmātulāṃstathā |
sarvānvikramya miṣato lokamākrasya mūrdhani ||

9.4.33

jayadratho hato rājankiṃ nu śeṣamupāsmahe |
ko hīha sa pumānasti yo vijeṣyati pāṇḍavam ||

9.4.34

tasya cāstrāṇi divyāni vividhāni mahātmanaḥ |
gāṇḍīvasya na nirghoṣo dhairyāṇi harate hi naḥ ||

9.4.35

naṣṭacandrā yathā rātriḥ seneyaṃ hatanāyakā |
nāgabhagnadrumā śuṣkā nadīvākulatāṃ gatā ||

9.4.36

dhvajinyāṃ hatanetrāyāṃ yatheṣṭaṃ śvetavāhanaḥ |
cariṣyati mahābāhuḥ kakṣeṣvagniriva jvalan ||

9.4.37

sātyakeścaiva yo vego bhīmasenasya cobhayoḥ |
dārayecca girīnsarvān śoṣayeccaiva sāgarān ||

9.4.38

uvāca vākyaṃ yadbhīmaḥ sabhāmadhye viśāmpate |
kṛtaṃ tatsaphalaṃ tena bhūyaścaiva kariṣyati ||

9.4.39

pramukhasthe tadā karṇe balaṃ pāṇḍavarakṣitam |
durāsadaṃ tadā guptaṃ vyūḍhaṃ gāṇḍīvadhanvanā ||

9.4.40

yuṣmābhistāni cīrṇāni yānyasādhūni sādhuṣu |
akāraṇakṛtānyeva teṣāṃ vaḥ phalamāgatam ||

9.4.41

ātmano'rthe tvayā loko yatnataḥ sarva āhṛtaḥ |
sa te saṃśāyitastāta ātmā vai bharatarṣabha ||

9.4.42

rakṣa duryodhanātmānamātmā sarvasya bhājanam |
bhinne hi bhājane tāta diśo gacchati tadgatam ||

9.4.43

hīyamānena vai sandhiḥ paryeṣṭavyaḥ samena vā |
vigraho vardhamānena matireṣā bṛhaspateḥ ||

9.4.44

te vayaṃ pāṇḍuputrebhyo hīnā sma balaśaktitaḥ |
tadatra pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ sandhiṃ manye kṣamaṃ prabho ||

9.4.45

na jānīte hi yaḥ śreyaḥ śreyasaścāvamanyate |
sa kṣipraṃ bhraśyate rājyānna ca śreyo'nuvindate ||

9.4.46

praṇipatya hi rājānaṃ rājyaṃ yadi labhemahi |
śreyaḥ syānna tu mauḍhyena rājan gantuḥ parābhavam ||

9.4.47

vaicitravīryavacanātkṛpāśīlo yudhiṣṭhiraḥ |
viniyuñjīta rājye tvāṃ govindavacanena ca ||

9.4.48

yad brūyāddhi hṛṣīkeśo rājānamaparājitam |
arjunaṃ bhīmasenaṃ ca sarve kuryurasaṃśayam ||

9.4.49

nātikramiṣyate kṛṣṇo vacanaṃ kauravasya tu |
dhṛtarāṣṭrasya manye'haṃ nāpi kṛṣṇasya pāṇḍavaḥ ||

9.4.50

etatkṣemamahaṃ manye na ca pārthaiśca vigraham |
na tvāṃ bravīmi kārpaṇyānna prāṇaparirakṣaṇāt ||

9.4.51

pathyaṃ rājan bravīmi tvāṃ tatparāsuḥ smariṣyasi |
iti vṛddho vilapyaitatkṛpaḥ śāradvato vacaḥ |
dīrghamuṣṇaṃ ca niḥśvasya śuśoca ca mumoha ca ||

Other recensions (1)

Linked texts (2)