Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.41

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.41

Language
Sanskrit

9.41.1

vaiśampāyana uvāca |
brahmayoneravākīrṇaṃ jagāma yadunandanaḥ |
yatra dālbhyo bako rājannāśramastho mahātapāḥ ||

9.41.2

juhāva dhṛtarāṣṭrasya rāṣṭraṃ vaicitravīryiṇaḥ |
tapasā ghorarūpeṇa karṣayan dehamātmanaḥ ||

9.41.3

krodhena mahatā''viṣṭo dharmātmā vai pratāpavān |
purā hi naimiṣīyāṇāṃ satre dvādaśavārṣike ||

9.41.4

vṛtte viśvājito'nte vai pañcālānṛṣayo'gaman |
tatreśvaramayācanta dakṣiṇārthaṃ manasvanaḥ ||

9.41.5

balānvitānvatsatarānnirvyādhīnekaviṃśatim |
tānabravīdbako dālbhyo vibhajadhvaṃ paśūniti ||

9.41.6

paśūnetānahaṃ tyaktvā bhikṣiṣye rājasattamam |
evamuktvā tato rājan ṛṣīnsavān pratāpavān ||

9.41.7

jagāma dhṛtarāṣṭrasya bhavanaṃ brāhmaṇottamaḥ |
sa samīpagato bhūtvā dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram ||

9.41.8

ayācata paśūn dālbhyaḥ sa cainaṃ ruṣito'bravīt |
yadṛcchayā mṛtā dṛṣṭvā gāstadā nṛpasattamaḥ ||

9.41.9

etānpaśūnnaya kṣipraṃ brahmabandho yadīcchasi |
ṛṣistathā vacaḥ śrutvā cintayāmāsa dharmavit ||

9.41.10

aho bata nṛśaṃsaṃ vai vākyamukto'smi saṃsadi |
cintayitvā muhūrtena roṣāviṣṭo dvijottamaḥ ||

9.41.11

matiṃ cakre vināśaya dhṛtarāṣṭrasya bhūpateḥ |
satūtkṛtya mṛtānāṃ vai māṃsāni munisattamaḥ ||

9.41.12

juhāva dhṛtarāṣṭrasya rāṣṭraṃ narapateḥ purā |
avākīrṇe sarasvatyāstīrthe prajvālya pāvakam ||

9.41.13

bako dālbhyo mahārāja niyamaṃ paramaṃ sthitaḥ |
sa taireva juhāvāsya rāṣṭraṃ māṃsairmahātapāḥ ||

9.41.14

tasmiṃstu vidhivatsatre sampravṛtte sudāruṇe |
akṣīyata tato rāṣṭraṃ dhṛtarāṣṭrasya pārthiva ||

9.41.15

tataḥ prakṣīyamāṇaṃ tadrājyaṃ tasya mahīpateḥ |
chidyamānaṃ yathānantaṃ vanaṃ paraśunā vibho ||

9.41.16

babhūvāpadgataṃ tacca vyavakīrṇamacetanam |
dṛṣṭvā tathāvakīrṇaṃ tu rāṣṭraṃ sa manujādhipaḥ ||

9.41.17

babhūva durmanā rājaṃścintayāmāsa ca prabhuḥ |
mokṣārthamakarodyatnaṃ brāhmaṇaiḥ sahitaḥ purā ||

9.41.18

na ca śreyo'dhyagacchattu kṣīyate rāṣṭrameva ca |
yadā sa pārthivaḥ khinnaste ca viprāstadānagha ||

9.41.19

yadā cāpi na śaknoti rāṣṭraṃ mokṣayituṃ nṛpa |
atha vaiprāśnikāṃstatra papraccha janamejaya ||

9.41.20

tato vaiprāśnikāḥ prāhuḥ paśuṃ viprakṛtastvayā |
māṃsairabhijuhotīti tava rāṣṭraṃ munirbakaḥ ||

9.41.21

tena te hūyamānasya rāṣṭrasyāsya kṣayo mahān |
tasyaitattapasaḥ karma yena te'dya layo mahān ||

9.41.22

apāṃ kuñje sarasvatyāstaṃ prasādaya pārthiva |
sarasvatīṃ tato gatvā sa rājā bakamabravīt ||

9.41.23

nipatya śirasā bhūmau prāñjalirbharatarṣabha |
prasādaye tvāṃ bhagavannaparādhaṃ kṣamasva me ||

9.41.24

mama dīnasya lubdhasya maurkhyeṇa hatacetasaḥ |
tvaṃ gatistvaṃ ca me nāthaḥ prasādaṃ kartumarhasi ||

9.41.25

taṃ tathā vilapantaṃ tu śokopahatacetasam |
dṛṣṭvā tasya kṛpā jajñe rāṣṭraṃ tasya vyamocayat ||

9.41.26

ṛṣiḥ prasannastasyābhūtsaṃrambhaṃ ca vihāyasaḥ |
mokṣārthaṃ tasya rājyasya juhāva punarāhutim ||

9.41.27

mokṣayitvā tato rāṣṭraṃ pratigṛhya paśūnbahūn |
hṛṣṭātmā naimiṣāraṇyaṃ jagāma punareva saḥ ||

9.41.28

dhṛtarāṣṭro'pi dharmātmā svasthacetā mahāmanāḥ |
svameva nagaraṃ rājanpratipede maharddhimat ||

9.41.29

tatra tīrthe mahārāja bṛhaspatirudāradhīḥ |
asurāṇāmabhāvāya bhavāya ta divaukasām ||

9.41.30

māṃsairabhijuhāveṣṭimakṣīyanta tato'surāḥ |
daivatairapi sambhagnā jitakāśibhirāhave ||

9.41.31

tatrāpi vidhivaddattvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ |
vājinaḥ kuñjarāṃścaiva rathāṃścāśvatarīyutān ||

9.41.32

ratnāni ca mahārhāṇi dhanaṃ dhānyaṃ ca puṣkalam |
yayau tīrthaṃ mahābāhuryāyātaṃ pṛthivīpate ||

9.41.33

tatra yajñe yayāteśca mahārāja sarasvatī |
sarpiḥ payaśca susrāva nāhuṣasya mahātmanaḥ ||

9.41.34

tatreṣṭvā puruṣavyāghro yayātiḥ pṛthivīpatiḥ |
akrāmadūrdhvaṃ mudito lebhe lokāṃśca puṣkalān ||

9.41.35

punastatra ca rājñastu yayāteryajataḥ prabhoḥ |
audāryaṃ paramaṃ kṛtvā bhaktiṃ cātmani śāśvatīm ||

9.41.36

dadau kāmān brāhmaṇebhyo yān yān yo manasecchati |
yo yatra sthita eveha āhūto yajñasaṃstare ||

9.41.37

tasya tasya saricchreṣṭhā gṛhādiśayanādikam |
ṣaḍrasaṃ bhojanaṃ caiva dānaṃ nānāvidhaṃ tathā ||

9.41.38

te manyamānā rājñastu sampradānamanuttamam |
rājānaṃ tuṣṭuvuḥ prītā dattvā caivāśiṣaḥ śubhāḥ ||

9.41.39

tatra devāḥ sagandharvāḥ prītā yajñasya sampadā |
vismitā mānuṣāścāsan dṛṣṭvā tāṃ yajñasampadam ||

9.41.40

tatastālaketurmahādharmaketurmahātmā kṛtātmā mahādānanityaḥ |
vasiṣṭhāpavāhaṃ mahābhīmavegaṃ dhṛtātmā jitātmā samabhyājagāma ||

Commentaries (5)

Other recensions (1)