The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.41
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.41
- Language
- Sanskrit
9.41.1
vaiśampāyana uvāca |
brahmayoneravākīrṇaṃ jagāma yadunandanaḥ |
yatra dālbhyo bako rājannāśramastho mahātapāḥ ||
9.41.2
juhāva dhṛtarāṣṭrasya rāṣṭraṃ vaicitravīryiṇaḥ |
tapasā ghorarūpeṇa karṣayan dehamātmanaḥ ||
9.41.3
krodhena mahatā''viṣṭo dharmātmā vai pratāpavān |
purā hi naimiṣīyāṇāṃ satre dvādaśavārṣike ||
9.41.4
vṛtte viśvājito'nte vai pañcālānṛṣayo'gaman |
tatreśvaramayācanta dakṣiṇārthaṃ manasvanaḥ ||
9.41.5
balānvitānvatsatarānnirvyādhīnekaviṃśatim |
tānabravīdbako dālbhyo vibhajadhvaṃ paśūniti ||
9.41.6
paśūnetānahaṃ tyaktvā bhikṣiṣye rājasattamam |
evamuktvā tato rājan ṛṣīnsavān pratāpavān ||
9.41.7
jagāma dhṛtarāṣṭrasya bhavanaṃ brāhmaṇottamaḥ |
sa samīpagato bhūtvā dhṛtarāṣṭraṃ janeśvaram ||
9.41.8
ayācata paśūn dālbhyaḥ sa cainaṃ ruṣito'bravīt |
yadṛcchayā mṛtā dṛṣṭvā gāstadā nṛpasattamaḥ ||
9.41.9
etānpaśūnnaya kṣipraṃ brahmabandho yadīcchasi |
ṛṣistathā vacaḥ śrutvā cintayāmāsa dharmavit ||
9.41.10
aho bata nṛśaṃsaṃ vai vākyamukto'smi saṃsadi |
cintayitvā muhūrtena roṣāviṣṭo dvijottamaḥ ||
9.41.11
matiṃ cakre vināśaya dhṛtarāṣṭrasya bhūpateḥ |
satūtkṛtya mṛtānāṃ vai māṃsāni munisattamaḥ ||
9.41.12
juhāva dhṛtarāṣṭrasya rāṣṭraṃ narapateḥ purā |
avākīrṇe sarasvatyāstīrthe prajvālya pāvakam ||
9.41.13
bako dālbhyo mahārāja niyamaṃ paramaṃ sthitaḥ |
sa taireva juhāvāsya rāṣṭraṃ māṃsairmahātapāḥ ||
9.41.14
tasmiṃstu vidhivatsatre sampravṛtte sudāruṇe |
akṣīyata tato rāṣṭraṃ dhṛtarāṣṭrasya pārthiva ||
9.41.15
tataḥ prakṣīyamāṇaṃ tadrājyaṃ tasya mahīpateḥ |
chidyamānaṃ yathānantaṃ vanaṃ paraśunā vibho ||
9.41.16
babhūvāpadgataṃ tacca vyavakīrṇamacetanam |
dṛṣṭvā tathāvakīrṇaṃ tu rāṣṭraṃ sa manujādhipaḥ ||
9.41.17
babhūva durmanā rājaṃścintayāmāsa ca prabhuḥ |
mokṣārthamakarodyatnaṃ brāhmaṇaiḥ sahitaḥ purā ||
9.41.18
na ca śreyo'dhyagacchattu kṣīyate rāṣṭrameva ca |
yadā sa pārthivaḥ khinnaste ca viprāstadānagha ||
9.41.19
yadā cāpi na śaknoti rāṣṭraṃ mokṣayituṃ nṛpa |
atha vaiprāśnikāṃstatra papraccha janamejaya ||
9.41.20
tato vaiprāśnikāḥ prāhuḥ paśuṃ viprakṛtastvayā |
māṃsairabhijuhotīti tava rāṣṭraṃ munirbakaḥ ||
9.41.21
tena te hūyamānasya rāṣṭrasyāsya kṣayo mahān |
tasyaitattapasaḥ karma yena te'dya layo mahān ||
9.41.22
apāṃ kuñje sarasvatyāstaṃ prasādaya pārthiva |
sarasvatīṃ tato gatvā sa rājā bakamabravīt ||
9.41.23
nipatya śirasā bhūmau prāñjalirbharatarṣabha |
prasādaye tvāṃ bhagavannaparādhaṃ kṣamasva me ||
9.41.24
mama dīnasya lubdhasya maurkhyeṇa hatacetasaḥ |
tvaṃ gatistvaṃ ca me nāthaḥ prasādaṃ kartumarhasi ||
9.41.25
taṃ tathā vilapantaṃ tu śokopahatacetasam |
dṛṣṭvā tasya kṛpā jajñe rāṣṭraṃ tasya vyamocayat ||
9.41.26
ṛṣiḥ prasannastasyābhūtsaṃrambhaṃ ca vihāyasaḥ |
mokṣārthaṃ tasya rājyasya juhāva punarāhutim ||
9.41.27
mokṣayitvā tato rāṣṭraṃ pratigṛhya paśūnbahūn |
hṛṣṭātmā naimiṣāraṇyaṃ jagāma punareva saḥ ||
9.41.28
dhṛtarāṣṭro'pi dharmātmā svasthacetā mahāmanāḥ |
svameva nagaraṃ rājanpratipede maharddhimat ||
9.41.29
tatra tīrthe mahārāja bṛhaspatirudāradhīḥ |
asurāṇāmabhāvāya bhavāya ta divaukasām ||
9.41.30
māṃsairabhijuhāveṣṭimakṣīyanta tato'surāḥ |
daivatairapi sambhagnā jitakāśibhirāhave ||
9.41.31
tatrāpi vidhivaddattvā brāhmaṇebhyo mahāyaśāḥ |
vājinaḥ kuñjarāṃścaiva rathāṃścāśvatarīyutān ||
9.41.32
ratnāni ca mahārhāṇi dhanaṃ dhānyaṃ ca puṣkalam |
yayau tīrthaṃ mahābāhuryāyātaṃ pṛthivīpate ||
9.41.33
tatra yajñe yayāteśca mahārāja sarasvatī |
sarpiḥ payaśca susrāva nāhuṣasya mahātmanaḥ ||
9.41.34
tatreṣṭvā puruṣavyāghro yayātiḥ pṛthivīpatiḥ |
akrāmadūrdhvaṃ mudito lebhe lokāṃśca puṣkalān ||
9.41.35
punastatra ca rājñastu yayāteryajataḥ prabhoḥ |
audāryaṃ paramaṃ kṛtvā bhaktiṃ cātmani śāśvatīm ||
9.41.36
dadau kāmān brāhmaṇebhyo yān yān yo manasecchati |
yo yatra sthita eveha āhūto yajñasaṃstare ||
9.41.37
tasya tasya saricchreṣṭhā gṛhādiśayanādikam |
ṣaḍrasaṃ bhojanaṃ caiva dānaṃ nānāvidhaṃ tathā ||
9.41.38
te manyamānā rājñastu sampradānamanuttamam |
rājānaṃ tuṣṭuvuḥ prītā dattvā caivāśiṣaḥ śubhāḥ ||
9.41.39
tatra devāḥ sagandharvāḥ prītā yajñasya sampadā |
vismitā mānuṣāścāsan dṛṣṭvā tāṃ yajñasampadam ||
9.41.40
tatastālaketurmahādharmaketurmahātmā kṛtātmā mahādānanityaḥ |
vasiṣṭhāpavāhaṃ mahābhīmavegaṃ dhṛtātmā jitātmā samabhyājagāma ||
Commentaries (5)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit