Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.46

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.46

Language
Sanskrit

9.46.1

vaiśampāyana uvāca |
śṛṇu mātṛgaṇān rājankumārānucarānimān |
kīrtyamānānmayā vīra sapatnagaṇasūdanān ||

9.46.2

yaśasvinīnāṃ mātṝṇāṃ śṛṇu nāmāni bhārata |
yābhirvyāptāstrayo lokāḥ kalyāṇībhiśca bhāgaśaḥ ||

9.46.3

prabhāvatī viśālākṣī pālitā gostanī tathā |
śrīmatī bahulā caiva tathaiva bahuputrikā ||

9.46.4

apsu jātā ca gopālī bṛhadambālikā tathā |
jayāvatī mālatikā dhruvaratnā bhayaṅkarī ||

9.46.5

vasudāmā ca dāmā ca viśokā nandinī tathā |
ekacūḍā mahācūḍā cakranemiśca bhārata ||

9.46.6

uttejanī jayatsenā kamalākṣyaśca śobhanā |
śatruñjayā tathā caiva krodhanā śalabhī kharī ||

9.46.7

mādhavī śubhavaktrā ca tīrthaseniśca bhārata |
gītapriyā ca kalyāṇī rudraromāmitāśanā ||

9.46.8

meghasvanā bhogavatī subhrūśca kanakāvatī |
alātākṣī vīryavatī vidyujjihvā ca bhārata ||

9.46.9

padmāvatī sunakṣatrā kandarā bahuyojanā |
santānikā ca kauravya kamalā ca mahābalā ||

9.46.10

sudāmā bahudāmā ca suprabhā ca yaśasvinī |
nṛtyapriyā ca rājendra śatolūkhalamekhalā ||

9.46.11

śataghaṇṭā śatānandā bhaganandā ca bhāvinī |
vapuṣmatī candraśītā bhadrakālī ca bhārata ||

9.46.12

ṛkṣāmbikā niṣkuṭikā vāmā catvaravāsinī |
sumaṅgalā svastimatī buddhikāmā jayapriyā ||

9.46.13

dhanadā suprasādā ca bhavadā ca jaleśvarī |
eḍī bheḍī sameḍī ca vetālajananī tathā ||

9.46.14

kaṇḍūtiḥ kālikā caiva devamitrā ca bhārata |
vasuśrīḥ koṭarā caiva citrasenā tathācalā ||

9.46.15

kukkuṭikā śaṅkhalikā tathā śakunikā nṛpa |
kuṇḍārikā kaukulikā kumbhikātha śatodarī ||

9.46.16

utkrāthinī jalelā ca mahāvegā ca kaṅkaṇā |
manojavā kaṇṭakinī praghasā pūtanā tathā ||

9.46.17

keśayantrī truṭirvāmā krośanātha taḍitprabhā |
mandodarī ca muṇḍī ca koṭarā meghavāhinī ||

9.46.18

subhagā lambinī lambā tāmracūḍā vikāśinī |
ūrdhvaveṇīdharā caiva piṅgākṣī lohamekhalā ||

9.46.19

pṛthuvastrā madhulikā madhukumbhā tathaiva ca |
pakṣālikā matkulikā jarāyurjarjarānanā ||

9.46.20

khyātā dahadahā caiva tathā dhamadhamā nṛpa |
khaṇḍakhaṇḍā ca rājendra pūṣaṇā maṇikuṭṭikā ||

9.46.21

amoghā caiva kauravya tathā lambapayodharā |
veṇuvīṇādharā caiva piṅgākṣī lohamekhalā ||

9.46.22

śaśolūkamukhī kṛṣṇā kharajaṅghā mahājavā |
śiśumāramukhī śvetā lohitākṣī vibhīṣaṇā ||

9.46.23

jaṭālikā kāmacarī dīrghajihvā balotkaṭā |
kālehikā vāmanikā mukuṭā caiva bhārata ||

9.46.24

lohitākṣī mahākāyā haripiṇḍā ca bhūmipa |
ekatvacā sukusumā kṛṣṇakarṇī ca bhārata ||

9.46.25

kṣurakarṇī catuṣkarṇī karṇaprāvaraṇā tathā |
catuṣpathaniketā ca gokarṇī mahiṣānanā ||

9.46.26

kharakarṇī mahākarṇī bherīsvanamahāsvanā |
śaṅkhakumbhaśravāścaiva bhagadā ca mahābalā ||

9.46.27

gaṇā ca sugaṇā caiva tathā'bhītyatha kāmadā |
catuṣpatharatā caiva bhūtitīrthānyagocarī ||

9.46.28

paśudā vittadā caiva sukhadā ca mahāyaśāḥ |
payodā gomahiṣadā suviśālā ca bhārata ||

9.46.29

pratiṣṭhā supratiṣṭhā ca rocamānā surocanā |
naukarṇī mukhakarṇī ca viśirā manthinī tathā ||

9.46.30

ekacandrā meghakarṇā meghamālā virocanā |
etāścānyāśca bahavo mātaro bhatararṣabha ||

9.46.31

kārtikeyānuyāyinyo nānārūpā sahasraśaḥ |
dīrghanakhyo dīrghadantyo dīrghatuṇḍyaśca bhārata ||

9.46.32

sabalā madhurāścaiva yauvanasthāḥ svalaṅkṛtāḥ |
māhātmyena ca saṃyuktāḥ kāmarūpadharāstathā ||

9.46.33

nirmāṃsagātryaḥ śvetāśca tathā kāñcanasannibhāḥ |
kṛṣṇameghanibhāścānyā dhūmrāśca bharatarṣabha ||

9.46.34

aruṇābhā mahābhogā dīrghakeśyaḥ sitāmbarāḥ |
ūrdhvaveṇīdharāścaiva piṅgākṣyo lambamekhalāḥ ||

9.46.35

lambodaryo lambakarṇāstathā lambapayodharāḥ |
tāmrākṣyastāmravarṇāśca haryakṣyaśca tathā parāḥ ||

9.46.36

varadāḥ kāmacāriṇyo nityaṃ pramuditāstathā |
yāmyā raudrāstathā saumyāḥ kauberyo'tha mahābalāḥ ||

9.46.37

vāruṇyo'tha ca māhendrya'stathā''gneyyaḥ parantapa |
vāyavyaścātha kaumāryo brāhmayaśca bharatarṣabha ||

9.46.38

vaiṣṇavyaśca tathā sauryo vārāhyaśca mahābalāḥ |
rūpeṇāpsarasāṃ tulyā manohāryo manoramāḥ ||

9.46.39

parapuṣṭopamāvākye tatharddhyā dhanadopamāḥ |
śakravīryopamā yuddhe dīptyā vahni samāstathā ||

9.46.40

śatrūṇāṃ vigrahe nityaṃ bhayadāstā bhavantyuta |
kāmarūpadharāścaiva jave vāyusamāstathā ||

9.46.41

acintabalavīryāśca tathācintyaparākramāḥ |
vṛkṣacatvaravāsinyaścatuṣpathaniketanāḥ ||

9.46.42

guhāśmaśānavāsinyaḥ śailaprastravaṇālayāḥ |
nānābharaṇadhāriṇyo nānāmālyāmbarāstathā ||

9.46.43

nānāvicitraveṣāśca nānābhāṣāstathaiva ca |
ete cānye ca bahavo gaṇāḥ śatrubhayaṅkarāḥ ||

9.46.44

anujagmurmahātmānaṃ tridaśendrasya sammate |
tataḥ śaktyastramadadadbhagavānpākaśāsanaḥ ||

9.46.45

guhāya rājaśārdūla vināśāya suradviṣām |
mahāsvanāṃ mahāghaṇṭāṃ dyotamānāṃ sitaprabhām ||

9.46.46

aruṇādityavarṇāṃ ca patākāṃ bhatararṣabha |
dadau paśupatistasmai sarvabhūtamahācamūm ||

9.46.47

ugrāṃ nānāpraharaṇāṃ tapovīryabalānvitām |
ajeyāṃ svagaṇairyuktāṃ nāmnāṃ senāṃ dhanañjayām ||

9.46.48

rudratulyabalairyuktāṃ yodhānāmayutaistribhiḥ |
na sā vijānāti raṇātkadācidvinivartitum ||

9.46.49

viṣṇurdadau vaijayantīṃ mālāṃ balavivardhinīm |
umā dadau virajasī vāsasī ravisaprabhe ||

9.46.50

gaṅgā kamaṇḍaluṃ divyamamṛtodbhavamuttamam |
dadau prītyā kumārāya daṇḍaṃ caiva bṛhaspatiḥ ||

9.46.51

garuḍo dayitaṃ putraṃ mayūraṃ citrabarhiṇam |
aruṇastāmracūḍaṃ ca pradadau caraṇāyudham ||

9.46.52

nāgaṃ tu varuṇo rājā balavīryasamanvitam |
kṛṣṇājinaṃ tato brahmā brahmaṇyāya dadau prabhuḥ ||

9.46.53

samareṣu jayaṃ caiva pradadau lokabhāvanaḥ |
saināpatyamanuprāpya skando devagaṇasya ha ||

9.46.54

śuśubhe jvalito'rciṣmān dvitīya iva pāvakaḥ |
tataḥ pāriṣadaiścaiva mātṛbhiśca samanvitaḥ ||

9.46.55

yayau daityavināśāya hlādayansurapuṅgavān |
sā senā nairṛtī bhīmā saghaṇṭocchritaketanā ||

9.46.56

sabherīśaṅkhamurajā sāyudhā sapatākinī |
śāradī dyaurivābhāti jyotirbhiriva śobhitā ||

9.46.57

tato devanikāyāste nānābhūtagaṇāstathā |
vādayāmāsuravyagrā bherīḥ śaṅkhāṃśca puṣkalān ||

9.46.58

paṭahāñjharjharāṃścaiva krakacān goviṣāṇakān |
āḍambarān gomukhāṃśca ḍiṇḍimāṃśca mahāsvanān ||

9.46.59

tuṣṭuvuste kumāraṃ tu sarve devāḥ savāsavāḥ |
jaguśca devagandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ ||

9.46.60

tataḥ prīto mahāsenastridaśebhyo varaṃ dadau |
ripūn hantāsmi samare ye vo vadhacikīrṣavaḥ ||

9.46.61

pratigṛhya varaṃ devāstasmādvibudhasattamāt |
prītātmāno mahātmāno menire nihatān ripuna ||

9.46.62

sarveṣāṃ bhūtasaṅghānāṃ harṣānnādaḥ samutthitaḥ |
apūrayata lokāṃstrīn vare datte mahātmanā ||

9.46.63

sa niryayau mahāseno mahatyā senayā vṛtaḥ |
vadhāya yudhi daityānāṃ rakṣārthaṃ ca divaukasām ||

9.46.64

vyavasāyo jayo dharmaḥ siddhirlakṣmīdhṛtiḥ smṛtiḥ |
mahāsenasya sainyānāmagre jagmurnarādhipa ||

9.46.65

sa tayā bhīmayā devaḥ śūlamudgarahastayā |
jvalitālātadhāriṇyā citrābharaṇavarmayā ||

9.46.66

gadāmusalanārācaśaktitomarahastayā |
dṛptasiṃhaninādinyā vinadya prayayau guhaḥ ||

9.46.67

taṃ dṛṣṭvā sarvadaiteyā rākṣasā dānavāstathā |
vyadravanta diśaḥ sarvā bhayodvignāḥ samantataḥ ||

9.46.68

abhyadravanta devāstān vividhāyudhapāṇayaḥ |
dṛṣṭvā ca sa tataḥ kruddhaḥ skandastejobalānvitaḥ ||

9.46.69

śaktyastraṃ bhagavān bhīmaṃ punaḥ punaravākirat |
ādadhaccātmanastejo haviṣeddha ivānalaḥ ||

9.46.70

abhyasyamāne śaktyastre skandenāmitatejasā |
ulkājvālā mahārāja papāta vasudhātale ||

9.46.71

saṃhrādayantaśca tathā nirghātāścāpatan kṣitau |
yathāntakālasamaye sughorāḥ syustathā nṛpa ||

9.46.72

kṣiptā hyekā yadā śaktiḥ sughorā'nalasūnunā |
tataḥ kaṭyo viniṣpetuḥ śaktīnāṃ bharatarṣabha ||

9.46.73

tataḥ prīto mahāseno jadhāna bhagavānprabhuḥ |
daityendraṃ tārakaṃ nāma mahābalaparākramam ||

9.46.74

vṛtaṃ daityāyutairvīrairbalibhirdaśabhirnṛpa |
mahiṣaṃ cāṣṭabhiḥ padmairvṛtaṃ saṅkhye nijaghnivān ||

9.46.75

tripādaṃ cāyutaśatairjaghāna daśabhirvṛtam |
hradodaraṃ nikharvaiśca vṛtaṃ daśabhirīśvaraḥ ||

9.46.76

jaghānānucaraiḥ sārdhaṃ vividhāyudhapāṇibhiḥ |
tathākurvanta vipulaṃ nādaṃ vadhyatsu śatruṣu ||

9.46.77

kumārānucarā rājanpūrayanto diśo daśa |
nanṛtuśca vavalguśca jahasuśca mudānvitāḥ ||

9.46.78

śaktyastrasya tu rājendra tato'rcibhiḥ samantataḥ |
trailokyaṃ trāsitaṃ sarvaṃ jṛmbhamāṇābhireva ca ||

9.46.79

dagdhāḥ sahasraśo daityā nādaiḥ skandasya cāpare |
patākayā'vadhūtāśca hatāḥ kecit suradviṣaḥ ||

9.46.80

kecidghaṇṭāravatrastā niṣedurvasudhātale |
kecitpraharaṇaiśchinnā viniṣyeturgatāyuṣaḥ ||

9.46.81

evaṃ suradviṣo'nekān balavānātatāyinaḥ |
jaghāna samare vīraḥ kārtikeyo mahābalaḥ ||

9.46.82

bāṇo nāmātha daiteyo baleḥ putro mahābalaḥ |
krauñcaṃ parvatamāśritya devasaṅghānabādhata ||

9.46.83

tamabhyayānmahāsenaḥ suraśatrumudāradhīḥ |
sa kārtikeyasya bhayātkrauñcaṃ śaraṇamīyivān ||

9.46.84

tataḥ krauñcaṃ mahāmanyuḥ krauñcanādanināditam |
śaktyā bibheda bhagavān kārtikeyo'gnidattayā ||

9.46.85

sa śālaskandhaśabalaṃ trastavānaravāraṇam |
proḍḍīnoddhāntavihagaṃ viniṣpatitapannagam ||

9.46.86

golāṅgularkṣasaṅghaiśca dravadbhiranunāditam |
kuraṅgamavinirghoṣanināditavanāntaram ||

9.46.87

viniṣpatadbhiḥ śarabhaiḥ siṃhaiśca sahasā drutaiḥ |
śocyāmapi daśāṃ prāpto rarājeva sa parvataḥ ||

9.46.88

vidyādharāḥ samutpetustasya śṛṅganivāsinaḥ |
kinnarāśca samudvignāḥ śaktipātaravoddhatāḥ ||

9.46.89

tato daityā viniṣpetuḥ śataśo'tha sahasraśaḥ |
pradīptātparvataśreṣṭhādvicitrābharaṇasrajaḥ ||

9.46.90

tānnijaghnuratikramya kumārānucarā mṛdhe |
sa caiva bhagavān kruddho daityendrasya sutaṃ tadā ||

9.46.91

sahānujaṃ jaghānāśu vṛtraṃ devapatiryathā |
bibheda krauñcaṃ śaktyā ca pāvakiḥ paravīrahā ||

9.46.92

bahudhā caikadhā caiva kṛtvā''tmānaṃ mahābalaḥ |
śaktiḥ kṣiptā raṇe tasya pāṇimeti punaḥ punaḥ ||

9.46.93

evamprabhāvo bhagavāṃstato bhūyaśca pāvakiḥ |
śauryāddviguṇayogena tejasā yaśasā śriyā ||

9.46.94

krauñcastena vinirbhinno daityāśca śataśo hatāḥ |
tataḥ sa bhagavāndevo nihatya vibudhadviṣaḥ ||

9.46.95

sa bhājyamāno vibudhaiḥ paraṃ harṣamavāpa ha |
tato dundubhayo rājanneduḥ śaṅkhāśca bhārata ||

9.46.96

mumucurdevayoṣāśca puṣpavarṣamanuttamam |
yogināmīśvaraṃ devaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ ||

9.46.97

divyagandhamupādāya vavau puṇyaśca mārutaḥ |
gandharvāstuṣṭuvuścainaṃ yajvānaśca maharṣayaḥ ||

9.46.98

kecidenaṃ vyavasyanti pitāmahasutaṃ prabhum |
sanatkumāraṃ sarveṣāṃ brahmayoniṃ tamagrajam ||

9.46.99

kecinmaheśvarasutaṃ kecitputraṃ vibhāvasoḥ |
umāyāḥ kṛttikānāṃ ca gaṅgāyāśca vadantyuta ||

9.46.100

ekadhā ca dvidhā caiva caturdhā ca mahābalam |
yogināmīśvaraṃ devaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ ||

9.46.101

etatte kathitaṃ rājan kārtikeyābhiṣecanam |
śṛṇu caiva sarasvatyāstīrthavaryasya puṇyatām ||

9.46.102

babhūva tīrthapravaraṃ hateṣu suraśatruṣu |
kumāreṇa mahārāja triviṣṭapamivāparam ||

9.46.103

aiśvaryāṇi ca tatrastho dadāvīśaḥ pṛthak pṛthak |
dadau nairṛtamukhyebhyastrailokyaṃ pāvakātmajaḥ ||

9.46.104

evaṃ sa bhagavāṃstasmiṃstīrthe daityakulāntakaḥ |
abhiṣikto mahārāja devasenāpatiḥ suraiḥ ||

9.46.105

taijasaṃ nāma tattīrthaṃ yatra pūrvamapāṃ patiḥ |
abhiṣiktaḥ suragaṇairvaruṇo bharatarṣabha ||

9.46.106

asmiṃstīrthavare snātvā skandaṃ cābhyarcya lāṅgalī |
brāhmaṇebhyo dadau rukmaṃ vāsāṃsyābharaṇāni ca ||

9.46.107

uṣitvā rajanīṃ tatra mādhavaḥ paravīrahā |
pūjya tīrthavaraṃ tacca spṛṣṭvā toyaṃ ca lāṅgalī ||

9.46.108

hṛṣṭaḥ prītamanāścaiva hyabhavanmādhavottamaḥ |
etatte sarvamākhyātaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi |
yathābhiṣikto bhagavānskando devaiḥ samāgataiḥ ||

Other recensions (1)

Linked texts (2)