The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.46
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.46
- Language
- Sanskrit
9.46.1
vaiśampāyana uvāca |
śṛṇu mātṛgaṇān rājankumārānucarānimān |
kīrtyamānānmayā vīra sapatnagaṇasūdanān ||
9.46.2
yaśasvinīnāṃ mātṝṇāṃ śṛṇu nāmāni bhārata |
yābhirvyāptāstrayo lokāḥ kalyāṇībhiśca bhāgaśaḥ ||
9.46.3
prabhāvatī viśālākṣī pālitā gostanī tathā |
śrīmatī bahulā caiva tathaiva bahuputrikā ||
9.46.4
apsu jātā ca gopālī bṛhadambālikā tathā |
jayāvatī mālatikā dhruvaratnā bhayaṅkarī ||
9.46.5
vasudāmā ca dāmā ca viśokā nandinī tathā |
ekacūḍā mahācūḍā cakranemiśca bhārata ||
9.46.6
uttejanī jayatsenā kamalākṣyaśca śobhanā |
śatruñjayā tathā caiva krodhanā śalabhī kharī ||
9.46.7
mādhavī śubhavaktrā ca tīrthaseniśca bhārata |
gītapriyā ca kalyāṇī rudraromāmitāśanā ||
9.46.8
meghasvanā bhogavatī subhrūśca kanakāvatī |
alātākṣī vīryavatī vidyujjihvā ca bhārata ||
9.46.9
padmāvatī sunakṣatrā kandarā bahuyojanā |
santānikā ca kauravya kamalā ca mahābalā ||
9.46.10
sudāmā bahudāmā ca suprabhā ca yaśasvinī |
nṛtyapriyā ca rājendra śatolūkhalamekhalā ||
9.46.11
śataghaṇṭā śatānandā bhaganandā ca bhāvinī |
vapuṣmatī candraśītā bhadrakālī ca bhārata ||
9.46.12
ṛkṣāmbikā niṣkuṭikā vāmā catvaravāsinī |
sumaṅgalā svastimatī buddhikāmā jayapriyā ||
9.46.13
dhanadā suprasādā ca bhavadā ca jaleśvarī |
eḍī bheḍī sameḍī ca vetālajananī tathā ||
9.46.14
kaṇḍūtiḥ kālikā caiva devamitrā ca bhārata |
vasuśrīḥ koṭarā caiva citrasenā tathācalā ||
9.46.15
kukkuṭikā śaṅkhalikā tathā śakunikā nṛpa |
kuṇḍārikā kaukulikā kumbhikātha śatodarī ||
9.46.16
utkrāthinī jalelā ca mahāvegā ca kaṅkaṇā |
manojavā kaṇṭakinī praghasā pūtanā tathā ||
9.46.17
keśayantrī truṭirvāmā krośanātha taḍitprabhā |
mandodarī ca muṇḍī ca koṭarā meghavāhinī ||
9.46.18
subhagā lambinī lambā tāmracūḍā vikāśinī |
ūrdhvaveṇīdharā caiva piṅgākṣī lohamekhalā ||
9.46.19
pṛthuvastrā madhulikā madhukumbhā tathaiva ca |
pakṣālikā matkulikā jarāyurjarjarānanā ||
9.46.20
khyātā dahadahā caiva tathā dhamadhamā nṛpa |
khaṇḍakhaṇḍā ca rājendra pūṣaṇā maṇikuṭṭikā ||
9.46.21
amoghā caiva kauravya tathā lambapayodharā |
veṇuvīṇādharā caiva piṅgākṣī lohamekhalā ||
9.46.22
śaśolūkamukhī kṛṣṇā kharajaṅghā mahājavā |
śiśumāramukhī śvetā lohitākṣī vibhīṣaṇā ||
9.46.23
jaṭālikā kāmacarī dīrghajihvā balotkaṭā |
kālehikā vāmanikā mukuṭā caiva bhārata ||
9.46.24
lohitākṣī mahākāyā haripiṇḍā ca bhūmipa |
ekatvacā sukusumā kṛṣṇakarṇī ca bhārata ||
9.46.25
kṣurakarṇī catuṣkarṇī karṇaprāvaraṇā tathā |
catuṣpathaniketā ca gokarṇī mahiṣānanā ||
9.46.26
kharakarṇī mahākarṇī bherīsvanamahāsvanā |
śaṅkhakumbhaśravāścaiva bhagadā ca mahābalā ||
9.46.27
gaṇā ca sugaṇā caiva tathā'bhītyatha kāmadā |
catuṣpatharatā caiva bhūtitīrthānyagocarī ||
9.46.28
paśudā vittadā caiva sukhadā ca mahāyaśāḥ |
payodā gomahiṣadā suviśālā ca bhārata ||
9.46.29
pratiṣṭhā supratiṣṭhā ca rocamānā surocanā |
naukarṇī mukhakarṇī ca viśirā manthinī tathā ||
9.46.30
ekacandrā meghakarṇā meghamālā virocanā |
etāścānyāśca bahavo mātaro bhatararṣabha ||
9.46.31
kārtikeyānuyāyinyo nānārūpā sahasraśaḥ |
dīrghanakhyo dīrghadantyo dīrghatuṇḍyaśca bhārata ||
9.46.32
sabalā madhurāścaiva yauvanasthāḥ svalaṅkṛtāḥ |
māhātmyena ca saṃyuktāḥ kāmarūpadharāstathā ||
9.46.33
nirmāṃsagātryaḥ śvetāśca tathā kāñcanasannibhāḥ |
kṛṣṇameghanibhāścānyā dhūmrāśca bharatarṣabha ||
9.46.34
aruṇābhā mahābhogā dīrghakeśyaḥ sitāmbarāḥ |
ūrdhvaveṇīdharāścaiva piṅgākṣyo lambamekhalāḥ ||
9.46.35
lambodaryo lambakarṇāstathā lambapayodharāḥ |
tāmrākṣyastāmravarṇāśca haryakṣyaśca tathā parāḥ ||
9.46.36
varadāḥ kāmacāriṇyo nityaṃ pramuditāstathā |
yāmyā raudrāstathā saumyāḥ kauberyo'tha mahābalāḥ ||
9.46.37
vāruṇyo'tha ca māhendrya'stathā''gneyyaḥ parantapa |
vāyavyaścātha kaumāryo brāhmayaśca bharatarṣabha ||
9.46.38
vaiṣṇavyaśca tathā sauryo vārāhyaśca mahābalāḥ |
rūpeṇāpsarasāṃ tulyā manohāryo manoramāḥ ||
9.46.39
parapuṣṭopamāvākye tatharddhyā dhanadopamāḥ |
śakravīryopamā yuddhe dīptyā vahni samāstathā ||
9.46.40
śatrūṇāṃ vigrahe nityaṃ bhayadāstā bhavantyuta |
kāmarūpadharāścaiva jave vāyusamāstathā ||
9.46.41
acintabalavīryāśca tathācintyaparākramāḥ |
vṛkṣacatvaravāsinyaścatuṣpathaniketanāḥ ||
9.46.42
guhāśmaśānavāsinyaḥ śailaprastravaṇālayāḥ |
nānābharaṇadhāriṇyo nānāmālyāmbarāstathā ||
9.46.43
nānāvicitraveṣāśca nānābhāṣāstathaiva ca |
ete cānye ca bahavo gaṇāḥ śatrubhayaṅkarāḥ ||
9.46.44
anujagmurmahātmānaṃ tridaśendrasya sammate |
tataḥ śaktyastramadadadbhagavānpākaśāsanaḥ ||
9.46.45
guhāya rājaśārdūla vināśāya suradviṣām |
mahāsvanāṃ mahāghaṇṭāṃ dyotamānāṃ sitaprabhām ||
9.46.46
aruṇādityavarṇāṃ ca patākāṃ bhatararṣabha |
dadau paśupatistasmai sarvabhūtamahācamūm ||
9.46.47
ugrāṃ nānāpraharaṇāṃ tapovīryabalānvitām |
ajeyāṃ svagaṇairyuktāṃ nāmnāṃ senāṃ dhanañjayām ||
9.46.48
rudratulyabalairyuktāṃ yodhānāmayutaistribhiḥ |
na sā vijānāti raṇātkadācidvinivartitum ||
9.46.49
viṣṇurdadau vaijayantīṃ mālāṃ balavivardhinīm |
umā dadau virajasī vāsasī ravisaprabhe ||
9.46.50
gaṅgā kamaṇḍaluṃ divyamamṛtodbhavamuttamam |
dadau prītyā kumārāya daṇḍaṃ caiva bṛhaspatiḥ ||
9.46.51
garuḍo dayitaṃ putraṃ mayūraṃ citrabarhiṇam |
aruṇastāmracūḍaṃ ca pradadau caraṇāyudham ||
9.46.52
nāgaṃ tu varuṇo rājā balavīryasamanvitam |
kṛṣṇājinaṃ tato brahmā brahmaṇyāya dadau prabhuḥ ||
9.46.53
samareṣu jayaṃ caiva pradadau lokabhāvanaḥ |
saināpatyamanuprāpya skando devagaṇasya ha ||
9.46.54
śuśubhe jvalito'rciṣmān dvitīya iva pāvakaḥ |
tataḥ pāriṣadaiścaiva mātṛbhiśca samanvitaḥ ||
9.46.55
yayau daityavināśāya hlādayansurapuṅgavān |
sā senā nairṛtī bhīmā saghaṇṭocchritaketanā ||
9.46.56
sabherīśaṅkhamurajā sāyudhā sapatākinī |
śāradī dyaurivābhāti jyotirbhiriva śobhitā ||
9.46.57
tato devanikāyāste nānābhūtagaṇāstathā |
vādayāmāsuravyagrā bherīḥ śaṅkhāṃśca puṣkalān ||
9.46.58
paṭahāñjharjharāṃścaiva krakacān goviṣāṇakān |
āḍambarān gomukhāṃśca ḍiṇḍimāṃśca mahāsvanān ||
9.46.59
tuṣṭuvuste kumāraṃ tu sarve devāḥ savāsavāḥ |
jaguśca devagandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ ||
9.46.60
tataḥ prīto mahāsenastridaśebhyo varaṃ dadau |
ripūn hantāsmi samare ye vo vadhacikīrṣavaḥ ||
9.46.61
pratigṛhya varaṃ devāstasmādvibudhasattamāt |
prītātmāno mahātmāno menire nihatān ripuna ||
9.46.62
sarveṣāṃ bhūtasaṅghānāṃ harṣānnādaḥ samutthitaḥ |
apūrayata lokāṃstrīn vare datte mahātmanā ||
9.46.63
sa niryayau mahāseno mahatyā senayā vṛtaḥ |
vadhāya yudhi daityānāṃ rakṣārthaṃ ca divaukasām ||
9.46.64
vyavasāyo jayo dharmaḥ siddhirlakṣmīdhṛtiḥ smṛtiḥ |
mahāsenasya sainyānāmagre jagmurnarādhipa ||
9.46.65
sa tayā bhīmayā devaḥ śūlamudgarahastayā |
jvalitālātadhāriṇyā citrābharaṇavarmayā ||
9.46.66
gadāmusalanārācaśaktitomarahastayā |
dṛptasiṃhaninādinyā vinadya prayayau guhaḥ ||
9.46.67
taṃ dṛṣṭvā sarvadaiteyā rākṣasā dānavāstathā |
vyadravanta diśaḥ sarvā bhayodvignāḥ samantataḥ ||
9.46.68
abhyadravanta devāstān vividhāyudhapāṇayaḥ |
dṛṣṭvā ca sa tataḥ kruddhaḥ skandastejobalānvitaḥ ||
9.46.69
śaktyastraṃ bhagavān bhīmaṃ punaḥ punaravākirat |
ādadhaccātmanastejo haviṣeddha ivānalaḥ ||
9.46.70
abhyasyamāne śaktyastre skandenāmitatejasā |
ulkājvālā mahārāja papāta vasudhātale ||
9.46.71
saṃhrādayantaśca tathā nirghātāścāpatan kṣitau |
yathāntakālasamaye sughorāḥ syustathā nṛpa ||
9.46.72
kṣiptā hyekā yadā śaktiḥ sughorā'nalasūnunā |
tataḥ kaṭyo viniṣpetuḥ śaktīnāṃ bharatarṣabha ||
9.46.73
tataḥ prīto mahāseno jadhāna bhagavānprabhuḥ |
daityendraṃ tārakaṃ nāma mahābalaparākramam ||
9.46.74
vṛtaṃ daityāyutairvīrairbalibhirdaśabhirnṛpa |
mahiṣaṃ cāṣṭabhiḥ padmairvṛtaṃ saṅkhye nijaghnivān ||
9.46.75
tripādaṃ cāyutaśatairjaghāna daśabhirvṛtam |
hradodaraṃ nikharvaiśca vṛtaṃ daśabhirīśvaraḥ ||
9.46.76
jaghānānucaraiḥ sārdhaṃ vividhāyudhapāṇibhiḥ |
tathākurvanta vipulaṃ nādaṃ vadhyatsu śatruṣu ||
9.46.77
kumārānucarā rājanpūrayanto diśo daśa |
nanṛtuśca vavalguśca jahasuśca mudānvitāḥ ||
9.46.78
śaktyastrasya tu rājendra tato'rcibhiḥ samantataḥ |
trailokyaṃ trāsitaṃ sarvaṃ jṛmbhamāṇābhireva ca ||
9.46.79
dagdhāḥ sahasraśo daityā nādaiḥ skandasya cāpare |
patākayā'vadhūtāśca hatāḥ kecit suradviṣaḥ ||
9.46.80
kecidghaṇṭāravatrastā niṣedurvasudhātale |
kecitpraharaṇaiśchinnā viniṣyeturgatāyuṣaḥ ||
9.46.81
evaṃ suradviṣo'nekān balavānātatāyinaḥ |
jaghāna samare vīraḥ kārtikeyo mahābalaḥ ||
9.46.82
bāṇo nāmātha daiteyo baleḥ putro mahābalaḥ |
krauñcaṃ parvatamāśritya devasaṅghānabādhata ||
9.46.83
tamabhyayānmahāsenaḥ suraśatrumudāradhīḥ |
sa kārtikeyasya bhayātkrauñcaṃ śaraṇamīyivān ||
9.46.84
tataḥ krauñcaṃ mahāmanyuḥ krauñcanādanināditam |
śaktyā bibheda bhagavān kārtikeyo'gnidattayā ||
9.46.85
sa śālaskandhaśabalaṃ trastavānaravāraṇam |
proḍḍīnoddhāntavihagaṃ viniṣpatitapannagam ||
9.46.86
golāṅgularkṣasaṅghaiśca dravadbhiranunāditam |
kuraṅgamavinirghoṣanināditavanāntaram ||
9.46.87
viniṣpatadbhiḥ śarabhaiḥ siṃhaiśca sahasā drutaiḥ |
śocyāmapi daśāṃ prāpto rarājeva sa parvataḥ ||
9.46.88
vidyādharāḥ samutpetustasya śṛṅganivāsinaḥ |
kinnarāśca samudvignāḥ śaktipātaravoddhatāḥ ||
9.46.89
tato daityā viniṣpetuḥ śataśo'tha sahasraśaḥ |
pradīptātparvataśreṣṭhādvicitrābharaṇasrajaḥ ||
9.46.90
tānnijaghnuratikramya kumārānucarā mṛdhe |
sa caiva bhagavān kruddho daityendrasya sutaṃ tadā ||
9.46.91
sahānujaṃ jaghānāśu vṛtraṃ devapatiryathā |
bibheda krauñcaṃ śaktyā ca pāvakiḥ paravīrahā ||
9.46.92
bahudhā caikadhā caiva kṛtvā''tmānaṃ mahābalaḥ |
śaktiḥ kṣiptā raṇe tasya pāṇimeti punaḥ punaḥ ||
9.46.93
evamprabhāvo bhagavāṃstato bhūyaśca pāvakiḥ |
śauryāddviguṇayogena tejasā yaśasā śriyā ||
9.46.94
krauñcastena vinirbhinno daityāśca śataśo hatāḥ |
tataḥ sa bhagavāndevo nihatya vibudhadviṣaḥ ||
9.46.95
sa bhājyamāno vibudhaiḥ paraṃ harṣamavāpa ha |
tato dundubhayo rājanneduḥ śaṅkhāśca bhārata ||
9.46.96
mumucurdevayoṣāśca puṣpavarṣamanuttamam |
yogināmīśvaraṃ devaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ ||
9.46.97
divyagandhamupādāya vavau puṇyaśca mārutaḥ |
gandharvāstuṣṭuvuścainaṃ yajvānaśca maharṣayaḥ ||
9.46.98
kecidenaṃ vyavasyanti pitāmahasutaṃ prabhum |
sanatkumāraṃ sarveṣāṃ brahmayoniṃ tamagrajam ||
9.46.99
kecinmaheśvarasutaṃ kecitputraṃ vibhāvasoḥ |
umāyāḥ kṛttikānāṃ ca gaṅgāyāśca vadantyuta ||
9.46.100
ekadhā ca dvidhā caiva caturdhā ca mahābalam |
yogināmīśvaraṃ devaṃ śataśo'tha sahasraśaḥ ||
9.46.101
etatte kathitaṃ rājan kārtikeyābhiṣecanam |
śṛṇu caiva sarasvatyāstīrthavaryasya puṇyatām ||
9.46.102
babhūva tīrthapravaraṃ hateṣu suraśatruṣu |
kumāreṇa mahārāja triviṣṭapamivāparam ||
9.46.103
aiśvaryāṇi ca tatrastho dadāvīśaḥ pṛthak pṛthak |
dadau nairṛtamukhyebhyastrailokyaṃ pāvakātmajaḥ ||
9.46.104
evaṃ sa bhagavāṃstasmiṃstīrthe daityakulāntakaḥ |
abhiṣikto mahārāja devasenāpatiḥ suraiḥ ||
9.46.105
taijasaṃ nāma tattīrthaṃ yatra pūrvamapāṃ patiḥ |
abhiṣiktaḥ suragaṇairvaruṇo bharatarṣabha ||
9.46.106
asmiṃstīrthavare snātvā skandaṃ cābhyarcya lāṅgalī |
brāhmaṇebhyo dadau rukmaṃ vāsāṃsyābharaṇāni ca ||
9.46.107
uṣitvā rajanīṃ tatra mādhavaḥ paravīrahā |
pūjya tīrthavaraṃ tacca spṛṣṭvā toyaṃ ca lāṅgalī ||
9.46.108
hṛṣṭaḥ prītamanāścaiva hyabhavanmādhavottamaḥ |
etatte sarvamākhyātaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi |
yathābhiṣikto bhagavānskando devaiḥ samāgataiḥ ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (2)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Pauṣkarasaṃhitā (complete text) — Sanskrit