The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.5
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.5
- Language
- Sanskrit
9.5.1
sañjaya uvāca |
evamuktastato rājā gautamena tapasvinā |
niḥśvasya dīrghamuṣṇaṃ ca tūṣṇīmāsīdviśāmpate ||
9.5.2
tato muhūrtaṃ sa dhyātvā dhārtarāṣṭro mahāmanāḥ |
kṛpaṃ śāradvataṃ vākyamityuvāca parantapaḥ ||
9.5.3
yatkiñcitsuhṛdā vācyaṃ tatsarvaṃ śrāvito hyaham |
kṛtaṃ ca bhavatā sarvaṃ prāṇānsantyajya yudhyatā ||
9.5.4
gāhamānamanīkāni yudhyamānaṃ mahārathaiḥ |
pāṇḍavairatitejobhirlokastvāmanudṛṣṭavān ||
9.5.5
suhṛdā yadidaṃ vākyaṃ bhavatā śrāvito hyaham |
na māṃ prīṇāti tatsarvaṃ mumūrṣoriva bheṣajam ||
9.5.6
hetukāraṇasaṃyuktaṃ hitaṃ vacanamuttamam |
ucyamānaṃ mahābāho na me viprāya rocate ||
9.5.7
rājyādvinikṛto'smābhiḥ kathaṃ so'smāsu viśvaset |
akṣadyūte ca nṛpatirjito'smābhirmahādhanaḥ ||
9.5.8
sa kathaṃ mama vākyāni śraddadhyādbhūya eva tu |
tathā dautyena samprāptaḥ kṛṣṇaḥ pārthahite rataḥ ||
9.5.9
pralabdhaśca hṛṣīkeśastacca karmāvicāritam |
sa ca me vacanaṃ brahmankathamevābhimanyate ||
9.5.10
vilalāpa ca yatkṛṣṇā sabhāmadhye sameyuṣī |
na tanmarṣayate kṛṣṇo na rājyaharaṇaṃ tathā ||
9.5.11
ekaprāṇāvubhau kṛṣṇāvanyonyamabhisaṃśritau |
purā yacchrutamevāsīdadya paśyāmi tatprabho ||
9.5.12
svasrīyaṃ nihataṃ śrutvā duḥkhaṃ svapiti keśavaḥ |
kṛtāgaso vayaṃ tasya sa madarthaṃ kathaṃ kṣamet ||
9.5.13
ābhimanyorvināśena na śarma labhate'rjunaḥ |
sa kathaṃ maddhite yatnaṃ prakariṣyati yācitaḥ ||
9.5.14
madhyamaḥ pāṇḍavastīkṣṇo bhīmaseno mahābalaḥ |
pratijñātaṃ ca tenograṃ bhajyetāpi na sannamet ||
9.5.15
ubhau tau baddhanistriṃśāvubhau cābaddhakaṅkaṭau |
kṛtavairāvubhau vīrau yamāvapi yamopamau ||
9.5.16
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca kṛtavairau mayā saha |
tau kathaṃ maddhite yatnaṃ kuryātāṃ dvijasattama ||
9.5.17
duḥśāsanena yatkṛṣṇā ekavastrā rajasvalā |
parikliṣṭā sabhāmadhye sarvalokasya paśyataḥ ||
9.5.18
tathā vivasanāṃ dīnāṃ smaratvadyāpi pāṇḍavāḥ |
na nivārayituṃ śakyāḥ saṅgrāmātte parantapāḥ ||
9.5.19
yadā ca draupadī kliṣṭā madvināśāya duḥkhitā |
sthaṇḍile nityadā śete yāvadvairasya yātanam ||
9.5.20
ugraṃ tepe tapaḥ kṛṣṇā bhartṝṇāmarthasiddhaye |
nikṣipya mānaṃ darpaṃ ca vāsudevasahodarā ||
9.5.21
kṛṣṇāyāḥ preṣyavadbhūtvā śuśrūṣāṃ kurute sadā |
iti sarvaṃ samunnaddhaṃ na nirvāti kathañcana ||
9.5.22
abhimanyorvināśena sa sandheyaḥ kathaṃ mayā |
kathaṃ ca rājā bhuktvemāṃ pṛthivīṃ sāgarāmbarām ||
9.5.23
pāṇḍavānāṃ prasādena bhokṣye rājyamahaṃ katham |
uparyupari rājñāṃ vai jvalitvā bhāskaro yathā ||
9.5.24
yudhiṣṭhiraṃ kathaṃ paścādanuyāsyāmi dāsavat |
kathaṃ bhuktvā svayaṃ bhogān dattvā dāyāṃśca yuṣkalān ||
9.5.25
kṛpaṇaṃ vartayiṣyāmi kṛpaṇaiḥ saha jīvikām |
nābhyasūyāmi te vākyamuktaṃ snigdhaṃ hitaṃ tvayā ||
9.5.26
na tu sandhimahaṃ manye prāptakālaṃ kathañcana |
sunītamanupaśyāmi suyuddhena parantapa ||
9.5.27
nāyaṃ kībayituṃ kālaḥ saṃyoddhaṃ kāla eva naḥ |
iṣṭaṃ me buhabhiryajñairdattā vipreṣu dakṣiṇāḥ ||
9.5.28
prāptāḥ kāmāḥ śrutā vedāḥ śatrūṇāṃ mūrdhni ca sthitam |
bhṛtyā me subhṛtāstāta dīnaścābhyuddhṛto janaḥ ||
9.5.29
notsahe'dya dvijaśreṣṭha pāṇḍavānvaktumīdṛśam |
jitāni pararāṣṭrāni svarāṣṭramanupālitam ||
9.5.30
bhuktāśca vividhā bhogāstrivargaḥ sevito mayā |
pitṝṇāṃ gatamānṛṇyaṃ kṣatradharmasya cobhayoḥ ||
9.5.31
na dhruvaṃ sukhamastīti kuto rāṣṭraṃ kuto yaśaḥ |
iha kīrtirvidhātavyā sā ca yuddhena nānyathā ||
9.5.32
gṛhe yatkṣatriyasyāpi nidhanaṃ tadvigarhitam |
adharmaḥ sumahāneṣa yacchayyāmaraṇaṃ gṛhe ||
9.5.33
araṇye yo vimucyeta saṅgrāme vā tanuṃ naraḥ |
ṛtūnādṛtya mahato mahimānaṃ sa gacchati ||
9.5.34
kṛpaṇaṃ vilapannārto jarayābhipariplutaḥ |
mriyate rudratāṃ madhye jñātīnāṃ na sa pūruṣaḥ ||
9.5.35
tyaktvā tu vividhān bhogān prāptānāṃ paramāṃ gatim |
apīdānīṃ suyuddhena gaccheyaṃ yatsalokatām ||
9.5.36
śūrāṇāmāryavṛttānāṃ saṅgrāmeṣvanivartinām |
dhīmatāṃ satyasanghānāṃ sarveṣāṃ kratuyājinām ||
9.5.37
śastrāvabhṛthapūtānāṃ dhruvaṃ vāsastriviṣṭape |
mudā nūnaṃ prapaśyanti yuddhe hyapsarasāṃ gaṇāḥ ||
9.5.38
paśyanti nūnaṃ pitaraḥ pūjitānsurasaṃsadi |
apsarobhiḥ parivṛtānmodamānāṃstriviṣṭape ||
9.5.39
panthānamamarairyāntaṃ śūraiścaivānivartibhiḥ |
api tatsaṅgataṃ mārgaṃ vayamadhyāruhemahi ||
9.5.40
pitāmahena vṛddhena tathā''cāryeṇa dhīmatā |
jayadrathena karṇena tathā duḥśāsanena ca ||
9.5.41
ghaṭamānā madarthe'smin hatāḥ śūrā janādhipāḥ |
śerate lohitāktāṅgā saṅgrāme śaravikṣatāḥ ||
9.5.42
uttamāstravidaḥ śūrā yathoktakratuyājinaḥ |
tyaktvā prāṇān yathānyāyamindrasadmasu dhiṣṭhitāḥ ||
9.5.43
taiḥ svayaṃ racito mārgo durgamo hi punarbhavet |
sampatadbhirmahāvegairyāsyadbhiriha sadgatim ||
9.5.44
ye madarthe hatā śūrāsteṣāṃ kṛtamanusmaran |
ṛṇaṃ tatpratiyuñjāno na rājye mana ādadhe ||
9.5.45
ghātayitvā vayasyāṃśca bhrātṝnatha pitāmahān |
jīvitaṃ yadi rakṣeyaṃ loko māṃ garhayeddhruvam ||
9.5.46
kīdṛśaṃ ca bhavedrājyaṃ mama hīnasya bandhubhiḥ |
sakhibhiśca viśeṣeṇa praṇipatya ca pāṇḍavam ||
9.5.47
so'hametādṛśaṃ kṛtvā jagato'sya parābhavam |
suyuddhena tataḥ svargaṃ prāpsyāmi na tadanyathā ||
9.5.48
evaṃ duryodhanenoktaṃ sarve sampūjya tadvacaḥ |
sādhu sādhviti rājānaṃ kṣatriyāḥ sambabhāṣire ||
9.5.49
parājayamaśocantaḥ kṛtacittāśca vikrame |
sarve suniścitā yoddhamudagramanaso'bhavan ||
9.5.50
tato vāhānsamāśvasya sarve yuddhābhinandinaḥ |
ūne dviyojane gatvā pratyatiṣṭhanta kauravāḥ ||
9.5.51
ākāśe vidrume puṇye prasthe himavataḥ śubhe |
aruṇāṃ sarasvatīṃ prāpya papuḥ sasnuśca te jalam ||
9.5.52
tava putrakṛtotsāhāḥ paryavartanta te tataḥ |
paryavasthāpya cātmānamanyonyena punastadā |
sarve rājannyavartanta kṣatriyāḥ kālacoditāḥ ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit