Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.5

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.5

Language
Sanskrit

9.5.1

sañjaya uvāca |
evamuktastato rājā gautamena tapasvinā |
niḥśvasya dīrghamuṣṇaṃ ca tūṣṇīmāsīdviśāmpate ||

9.5.2

tato muhūrtaṃ sa dhyātvā dhārtarāṣṭro mahāmanāḥ |
kṛpaṃ śāradvataṃ vākyamityuvāca parantapaḥ ||

9.5.3

yatkiñcitsuhṛdā vācyaṃ tatsarvaṃ śrāvito hyaham |
kṛtaṃ ca bhavatā sarvaṃ prāṇānsantyajya yudhyatā ||

9.5.4

gāhamānamanīkāni yudhyamānaṃ mahārathaiḥ |
pāṇḍavairatitejobhirlokastvāmanudṛṣṭavān ||

9.5.5

suhṛdā yadidaṃ vākyaṃ bhavatā śrāvito hyaham |
na māṃ prīṇāti tatsarvaṃ mumūrṣoriva bheṣajam ||

9.5.6

hetukāraṇasaṃyuktaṃ hitaṃ vacanamuttamam |
ucyamānaṃ mahābāho na me viprāya rocate ||

9.5.7

rājyādvinikṛto'smābhiḥ kathaṃ so'smāsu viśvaset |
akṣadyūte ca nṛpatirjito'smābhirmahādhanaḥ ||

9.5.8

sa kathaṃ mama vākyāni śraddadhyādbhūya eva tu |
tathā dautyena samprāptaḥ kṛṣṇaḥ pārthahite rataḥ ||

9.5.9

pralabdhaśca hṛṣīkeśastacca karmāvicāritam |
sa ca me vacanaṃ brahmankathamevābhimanyate ||

9.5.10

vilalāpa ca yatkṛṣṇā sabhāmadhye sameyuṣī |
na tanmarṣayate kṛṣṇo na rājyaharaṇaṃ tathā ||

9.5.11

ekaprāṇāvubhau kṛṣṇāvanyonyamabhisaṃśritau |
purā yacchrutamevāsīdadya paśyāmi tatprabho ||

9.5.12

svasrīyaṃ nihataṃ śrutvā duḥkhaṃ svapiti keśavaḥ |
kṛtāgaso vayaṃ tasya sa madarthaṃ kathaṃ kṣamet ||

9.5.13

ābhimanyorvināśena na śarma labhate'rjunaḥ |
sa kathaṃ maddhite yatnaṃ prakariṣyati yācitaḥ ||

9.5.14

madhyamaḥ pāṇḍavastīkṣṇo bhīmaseno mahābalaḥ |
pratijñātaṃ ca tenograṃ bhajyetāpi na sannamet ||

9.5.15

ubhau tau baddhanistriṃśāvubhau cābaddhakaṅkaṭau |
kṛtavairāvubhau vīrau yamāvapi yamopamau ||

9.5.16

dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca kṛtavairau mayā saha |
tau kathaṃ maddhite yatnaṃ kuryātāṃ dvijasattama ||

9.5.17

duḥśāsanena yatkṛṣṇā ekavastrā rajasvalā |
parikliṣṭā sabhāmadhye sarvalokasya paśyataḥ ||

9.5.18

tathā vivasanāṃ dīnāṃ smaratvadyāpi pāṇḍavāḥ |
na nivārayituṃ śakyāḥ saṅgrāmātte parantapāḥ ||

9.5.19

yadā ca draupadī kliṣṭā madvināśāya duḥkhitā |
sthaṇḍile nityadā śete yāvadvairasya yātanam ||

9.5.20

ugraṃ tepe tapaḥ kṛṣṇā bhartṝṇāmarthasiddhaye |
nikṣipya mānaṃ darpaṃ ca vāsudevasahodarā ||

9.5.21

kṛṣṇāyāḥ preṣyavadbhūtvā śuśrūṣāṃ kurute sadā |
iti sarvaṃ samunnaddhaṃ na nirvāti kathañcana ||

9.5.22

abhimanyorvināśena sa sandheyaḥ kathaṃ mayā |
kathaṃ ca rājā bhuktvemāṃ pṛthivīṃ sāgarāmbarām ||

9.5.23

pāṇḍavānāṃ prasādena bhokṣye rājyamahaṃ katham |
uparyupari rājñāṃ vai jvalitvā bhāskaro yathā ||

9.5.24

yudhiṣṭhiraṃ kathaṃ paścādanuyāsyāmi dāsavat |
kathaṃ bhuktvā svayaṃ bhogān dattvā dāyāṃśca yuṣkalān ||

9.5.25

kṛpaṇaṃ vartayiṣyāmi kṛpaṇaiḥ saha jīvikām |
nābhyasūyāmi te vākyamuktaṃ snigdhaṃ hitaṃ tvayā ||

9.5.26

na tu sandhimahaṃ manye prāptakālaṃ kathañcana |
sunītamanupaśyāmi suyuddhena parantapa ||

9.5.27

nāyaṃ kībayituṃ kālaḥ saṃyoddhaṃ kāla eva naḥ |
iṣṭaṃ me buhabhiryajñairdattā vipreṣu dakṣiṇāḥ ||

9.5.28

prāptāḥ kāmāḥ śrutā vedāḥ śatrūṇāṃ mūrdhni ca sthitam |
bhṛtyā me subhṛtāstāta dīnaścābhyuddhṛto janaḥ ||

9.5.29

notsahe'dya dvijaśreṣṭha pāṇḍavānvaktumīdṛśam |
jitāni pararāṣṭrāni svarāṣṭramanupālitam ||

9.5.30

bhuktāśca vividhā bhogāstrivargaḥ sevito mayā |
pitṝṇāṃ gatamānṛṇyaṃ kṣatradharmasya cobhayoḥ ||

9.5.31

na dhruvaṃ sukhamastīti kuto rāṣṭraṃ kuto yaśaḥ |
iha kīrtirvidhātavyā sā ca yuddhena nānyathā ||

9.5.32

gṛhe yatkṣatriyasyāpi nidhanaṃ tadvigarhitam |
adharmaḥ sumahāneṣa yacchayyāmaraṇaṃ gṛhe ||

9.5.33

araṇye yo vimucyeta saṅgrāme vā tanuṃ naraḥ |
ṛtūnādṛtya mahato mahimānaṃ sa gacchati ||

9.5.34

kṛpaṇaṃ vilapannārto jarayābhipariplutaḥ |
mriyate rudratāṃ madhye jñātīnāṃ na sa pūruṣaḥ ||

9.5.35

tyaktvā tu vividhān bhogān prāptānāṃ paramāṃ gatim |
apīdānīṃ suyuddhena gaccheyaṃ yatsalokatām ||

9.5.36

śūrāṇāmāryavṛttānāṃ saṅgrāmeṣvanivartinām |
dhīmatāṃ satyasanghānāṃ sarveṣāṃ kratuyājinām ||

9.5.37

śastrāvabhṛthapūtānāṃ dhruvaṃ vāsastriviṣṭape |
mudā nūnaṃ prapaśyanti yuddhe hyapsarasāṃ gaṇāḥ ||

9.5.38

paśyanti nūnaṃ pitaraḥ pūjitānsurasaṃsadi |
apsarobhiḥ parivṛtānmodamānāṃstriviṣṭape ||

9.5.39

panthānamamarairyāntaṃ śūraiścaivānivartibhiḥ |
api tatsaṅgataṃ mārgaṃ vayamadhyāruhemahi ||

9.5.40

pitāmahena vṛddhena tathā''cāryeṇa dhīmatā |
jayadrathena karṇena tathā duḥśāsanena ca ||

9.5.41

ghaṭamānā madarthe'smin hatāḥ śūrā janādhipāḥ |
śerate lohitāktāṅgā saṅgrāme śaravikṣatāḥ ||

9.5.42

uttamāstravidaḥ śūrā yathoktakratuyājinaḥ |
tyaktvā prāṇān yathānyāyamindrasadmasu dhiṣṭhitāḥ ||

9.5.43

taiḥ svayaṃ racito mārgo durgamo hi punarbhavet |
sampatadbhirmahāvegairyāsyadbhiriha sadgatim ||

9.5.44

ye madarthe hatā śūrāsteṣāṃ kṛtamanusmaran |
ṛṇaṃ tatpratiyuñjāno na rājye mana ādadhe ||

9.5.45

ghātayitvā vayasyāṃśca bhrātṝnatha pitāmahān |
jīvitaṃ yadi rakṣeyaṃ loko māṃ garhayeddhruvam ||

9.5.46

kīdṛśaṃ ca bhavedrājyaṃ mama hīnasya bandhubhiḥ |
sakhibhiśca viśeṣeṇa praṇipatya ca pāṇḍavam ||

9.5.47

so'hametādṛśaṃ kṛtvā jagato'sya parābhavam |
suyuddhena tataḥ svargaṃ prāpsyāmi na tadanyathā ||

9.5.48

evaṃ duryodhanenoktaṃ sarve sampūjya tadvacaḥ |
sādhu sādhviti rājānaṃ kṣatriyāḥ sambabhāṣire ||

9.5.49

parājayamaśocantaḥ kṛtacittāśca vikrame |
sarve suniścitā yoddhamudagramanaso'bhavan ||

9.5.50

tato vāhānsamāśvasya sarve yuddhābhinandinaḥ |
ūne dviyojane gatvā pratyatiṣṭhanta kauravāḥ ||

9.5.51

ākāśe vidrume puṇye prasthe himavataḥ śubhe |
aruṇāṃ sarasvatīṃ prāpya papuḥ sasnuśca te jalam ||

9.5.52

tava putrakṛtotsāhāḥ paryavartanta te tataḥ |
paryavasthāpya cātmānamanyonyena punastadā |
sarve rājannyavartanta kṣatriyāḥ kālacoditāḥ ||

Other recensions (1)