The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.8
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.8
- Language
- Sanskrit
9.8.1
sañjaya uvāca |
vyatītāyāṃ rajanyāṃ tu rājā duryodhanastadā |
abravīttāvakānsarvānsannahyantāṃ mahārathāḥ ||
9.8.2
rājñaśca matamājñāya samanahyata sā camūḥ |
ayojayan rathāṃstūrṇaṃ paryadhāvaṃstathā pare ||
9.8.3
akalpyanta ca mātaṅgāḥ samanahyanta pattayaḥ |
rathānāstaraṇopetāṃścakruranye sahasraśaḥ ||
9.8.4
vāditrāṇāṃ ca ninadaḥ prādurāsīdviśāmpate |
āyodhanārthaṃ yodhānāṃ balānāṃ cāpyudīryatām ||
9.8.5
tato balāni sarvāṇi senāśiṣṭāni bhārata |
prasthitāni vyadṛśyanta mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam ||
9.8.6
śalyaṃ senāpatiṃ kṛtvā madrarājaṃ mahārathāḥ |
pravibhajya balaṃ sarvamanīkeṣu vyavasthitāḥ ||
9.8.7
tataḥ sarve samāgamya putreṇa tava sainikāḥ |
kṛpaśca kṛtavarmā ca drauṇiḥ śalyo'tha saubalaḥ ||
9.8.8
anye ca pārthivāḥ śeṣāḥ samayaṃ cakrurādṛtāḥ |
na na ekena yoddhavyaṃ kathañcidapi pāṇḍavaiḥ ||
9.8.9
yo hyekaḥ pāṇḍavairyudhyedyo vā yudhyantamutsṛjet |
sa pañcabhirbhavedyuktaḥ pātakaicopapātakaiḥ ||
9.8.10
anyonyaṃ parirakṣadbhiryoddhavyaṃ sahitaiśca ha |
evaṃ te samayaṃ kṛtvā sarve tatra mahārathāḥ ||
9.8.11
madrarājaṃ puraskṛtya tūrṇamabhyadravan parān |
tathaiva pāṇḍavā rājan vyūhya sainyaṃ mahāraṇe ||
9.8.12
abhyayuḥ kauravān rājan yotsyamānāḥ samantataḥ |
tadbalaṃ bharataśreṣṭha kṣubdhārṇavasamasvanam ||
9.8.13
samuddhūtārṇavākāramuddhūtarathakuñjaram |
dhṛtarāṣṭra uvāca |
droṇasya caiva bhīṣmasya rādheyasya ca me śrutam ||
9.8.14
pātanaṃ śaṃsa me bhūyaḥ śalyasyātha sutasya me |
kathaṃ raṇe hataḥ śalyo dharmarājena sañjaya ||
9.8.15
bhīmena ca mahābāhuḥ putro duryodhano mama |
sañjaya uvāca |
kṣayaṃ manuṣyadehānāṃ tathā nāgāśvasaṅkṣayam ||
9.8.16
śṛṇu rājan sthiro bhūtvā saṅgrāmaṃ śaṃsato mama |
āśā balavatī rājan putrāṇāṃ te'bhavattadā ||
9.8.17
hate droṇe ca bhīṣme ca sūtaputre ca pātite |
śalyaḥ pārthānraṇe sarvānnihaniṣyati māriṣa ||
9.8.18
tāmāśāṃ hṛdaye kṛtvā samāśvasya ca bhārata |
madrarājaṃ ca samare samāśritya mahāratham ||
9.8.19
nāthavantaṃ tadā''tmānamamanyanta sutāstava |
yadā karṇe hate pārthāḥ siṃhanādaṃ pracakrire ||
9.8.20
tadā tu tāvakān rājannāviveśa mahadbhayam |
tānsamāśvāsya yodhāstu madrarājaḥ pratāpavān ||
9.8.21
vyūhya vyūhaṃ mahārāja sarvatobhadramṛddhimat |
pratyudyayau raṇe pārthānmadrarājaḥ pratāpavān ||
9.8.22
vidhunvankārmukaṃ citraṃ bhāraghnaṃ vegavattaram |
rathapravaramāsthāya saindhavāśvaṃ mahārathaḥ ||
9.8.23
tasya sūto mahārāja rathastho'śobhayadratham |
sa tena saṃvṛto vīro rathenāmitrakarṣaṇaḥ ||
9.8.24
tasthau śūro mahārāja putrāṇāṃ te bhayapraṇut |
prayāṇe madrarājo'bhūnmukhaṃ vyūhasya daṃśitaḥ ||
9.8.25
madrakaiḥ sihato vīraiḥ karṇaputraiśca durjayaiḥ |
savye'bhūtkṛtavarmā ca trigartaiḥ parivāritaḥ ||
9.8.26
gautamo dakṣiṇe pārśve śakaiśca yavanaiḥ saha |
aśvatthāmā pṛṣṭhato'bhūtkāmbojaiḥ parivāritaḥ ||
9.8.27
duryodhano'bhavanmadhye rakṣitaḥ kurupuṅgavaiḥ |
hayānīkena mahatā saubalaścāpi saṃvṛtaḥ ||
9.8.28
prayayau sarvasainyena kaitavyaśca mahārathaḥ |
pāṇḍavāśca maheṣvāsā vyūhya sainyamarindamāḥ ||
9.8.29
tridhā bhūtā mahārāja tava sainyamupādravan |
dhṛṣṭadyumnaḥ śikhaṇḍī ca sātyakiśca mahārathaḥ ||
9.8.30
śalyasya vāhinīṃ hantumabhidudruvurāhave |
tato yudhiṣṭhiro rājā svenānīkena saṃvṛtaḥ ||
9.8.31
śalyamevābhidudrāva jighāṃsurbharatarṣabhaḥ |
hārdikyaṃ ca maheṣvāsasamarjunaḥ śatrusainyahā ||
9.8.32
saṃśaptakagaṇāṃścaiva vegito'bhividudruve |
gautamaṃ bhīmaseno vai somakāśca mahārathāḥ ||
9.8.33
abhyadravanta rājendra jighāṃsantaḥ parān yudhi |
mādrīputrau tu śakunimulūkaṃ ca mahāratham ||
9.8.34
sasainyau sahasainyau tāvupatasthaturāhave |
tathaivāyutaśo yodhāstāvakāḥ pāṇḍavān raṇe ||
9.8.35
abhyavartanta saṅkruddhā vividhāyudhapāṇayaḥ |
dhṛtarāṣṭra uvāca |
hate bhīṣme maheṣvāse droṇe karṇe mahārathe ||
9.8.36
kuruṣvalpāvaśiṣṭeṣu pāṇḍaveṣu ca saṃyuge |
susaṃrabdheṣu pārtheṣu parākrānteṣu sañjaya ||
9.8.37
māmakānāṃ pareṣāṃ ca kiṃ śiṣṭamabhavadbalam |
sañjaya uvāca |
yathā vayaṃ pare rājan yuddhāya samupasthitāḥ ||
9.8.38
yāvaccāsīdbalaṃ śiṣṭaṃ saṅgrāme tannibodha me |
ekādaśa sahasrāṇi rathānāṃ bharatarṣabha ||
9.8.39
daśa dantisahasrāṇi sapta caiva śatāni ca |
pūrṇe śatasahasre dve hayānāṃ tatra bhārata ||
9.8.40
pattikoṭyastathā tisro balametattavābhavat |
rathānāṃ ṣaṭsahasrāṇi ṣaṭsahasrāśca kuñjarāḥ ||
9.8.41
daśa cāśvasahasrāṇi pattikoṭī ca bhārata |
etadbalaṃ pāṇḍavānāmabhavaccheṣamāhave ||
9.8.42
eta eva samājagmuryuddhāya bharatarṣabha |
evaṃ vibhajya rājendra madrarājavaśe sthitāḥ ||
9.8.43
pāṇḍavānpratyudīyuste jayagṛddhāḥ pramanyavaḥ |
tathaiva pāṇḍavāḥ śūrāḥ samare jitakāśinaḥ ||
9.8.44
upayātā naravyāghrāḥ pañcālāśca yaśasvinaḥ |
ime te ca balaughena parasparavadhaiṣiṇaḥ ||
9.8.45
upayātā naravyāghrāḥ pūrvāṃ sandhyāṃ prati prabho |
tataḥ pravarvṛte yuddhaṃ ghorarūpaṃ bhayānakam |
tāvakānāṃ pareṣāṃ ca nighnatāmitaretaram ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit