The Great Epic of the Bhārata dynasty 9.9
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 9.9
- Language
- Sanskrit
9.9.1
sañjaya uvāca |
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ kurūṇāṃ bhayavardhanam |
sañjayaiḥ saha rājendra ghoraṃ devāsuropamam ||
9.9.2
narā rathā gajaughāśca sādinaśca sahasraśaḥ |
vājinaśca parākrāntāḥ samājagmuḥ parasparam ||
9.9.3
gajānāṃ bhīmarūpāṇāṃ dravatāṃ niḥsvano mahān |
aśrūyata yathā kāle jaladānāṃ nabhastale ||
9.9.4
nāgairabhyāhatāḥ kecit sarathā rathino'patan |
vyadravanta raṇe vīrā drāvyamāṇā madotkaṭaiḥ ||
9.9.5
hayaughānpādarakṣāṃśca rathinastatra śikṣitāḥ |
śaraiḥ sampreṣayāmāsuḥ paralokāya bhārata ||
9.9.6
sādinaḥ śikṣitā rājanparivārya mahārathān |
vicaranto raṇe'bhyaghnanprāsaśaktyṛṣṭibhistathā ||
9.9.7
dhanvinaḥ puruṣāḥ kecitparivārya mahārathān |
ekaṃ bahava āsādya prayayuryamasādanam ||
9.9.8
nāgān rathavarāṃścānye parivārya mahārathāḥ |
sāntarāyodhinaṃ jaghnurdravamāṇaṃ mahāratham ||
9.9.9
tathā ca rathinaṃ kruddhaṃ vikirantaṃ śarānbahūn |
nāgā jaghnurmahārāja parivārya samantataḥ ||
9.9.10
nāgo nāgamabhidrutya rathī ca rathinaṃ raṇe |
śaktitomaranārācairnijaghne tatra bhārata ||
9.9.11
pādātānavamṛdnanto rathavāraṇavājinaḥ |
raṇamadhye vyadṛśyanta kurvanto mahādākulam ||
9.9.12
hayāśca paryadhāvanta cāmarairupaśobhitāḥ |
haṃsā himavataḥ prasthe pibanta iva medinām ||
9.9.13
teṣāṃ tu vājināṃ bhūmiḥ khuraiścitrā viśāmpate |
aśobhata yathā nārī karajaiḥ kṣatavikṣatā ||
9.9.14
vājināṃ khuraśabdena rathanemisvanena ca |
pattīnāṃ cāpi śabdena nāgānāṃ bṛṃhitena ca ||
9.9.15
vāditrāṇāṃ ca ghoṣeṇa śaṅkhānāṃ ninadena ca |
abhavannāditā bhūmirnirghātairiva bhārata ||
9.9.16
dhanuṣāṃ kūjamānānāṃ śastraughānāṃ ca dīpyatām |
kavacānāṃ prabhābhiśca na prājñāyata kiñcana ||
9.9.17
bahavo bāhavaśchinnā nāgarājakaropamāḥ |
udveṣṭante viceṣṭante vegaṃ kurvanti dāruṇam ||
9.9.18
śirobhiḥ patitairbhāti patatāṃ dharaṇītale |
cyutānāmiva tālebhyastālānāṃ śrūyate svanaḥ ||
9.9.19
śirobhiḥ patitairbhāti rudhirārdrairvasundharā |
tapanīyanibhaiḥ kāle nalinairiva bhārata ||
9.9.20
udvṛttanayanaistaistu gatasattvaiḥ suvikṣataiḥ |
vyabhrājata mahī rājanpuṇḍarīkairivāvṛtā ||
9.9.21
bāhubhiścandanādigdhaiḥ sakeyūrairmahādhanaiḥ |
patitairbhāti rājendra mahāśakradhvajairiva ||
9.9.22
ūrubhiśca narendrāṇāṃ vinikṛttairmahāhave |
hastihastopamairanyaiḥ saṃvṛtaṃ tadraṇāṅgaṇam ||
9.9.23
kabandhaśatasaṅkīrṇaṃ chatracāmarasaṅkulam |
senāvanaṃ tacchuśubhe vanaṃ puṣpācitaṃ yathā ||
9.9.24
tatra yodhā mahārāja vicaranto hyabhītavat |
dṛśyante rudhirāktāṅgāḥ puṣpitā iva kiṃśukāḥ ||
9.9.25
mātaṅgāścāpyadṛśyanta śaratomarapīḍitāḥ |
patantastatra tatraiva chinnābhrasadṛśā raṇe ||
9.9.26
gajānīkaṃ mahārāja vadhyamānaṃ mahātmabhiḥ |
vyadīryata diśaḥ sarvā vātanunnā ghanā iva ||
9.9.27
te gajā ghanasaṅkāśāḥ petururvyāṃ samantataḥ |
vajranunnā iva babhuḥ parvatā yugasaṅkṣaye ||
9.9.28
hayānāṃ sādibhiḥ sārdhaṃ patitānāṃ mahītale |
rāśayaḥ sma pradṛśyante girimātrastatastataḥ ||
9.9.29
sañjajñe raṇabhūmau tu paralokavahā nadī |
śoṇitodā rathāvartā dhvajavṛkṣāsthiśarkarā ||
9.9.30
bhujanakrā dhanuḥsrotā hastiśailā hayopalā |
medomajjākardaminī chatrahaṃsā gadoḍupā ||
9.9.31
kavacoṣṇīṣasañcchannā patākāruciradrumā |
cakracakrāvalījuṣṭā triveṇudaṇḍakāvṛtā ||
9.9.32
śūrāṇāṃ harṣajananī bhīrūṇāṃ bhayavardhanī |
prāvartata nadī raudrā kurusṛñjayasaṅkulā ||
9.9.33
tāṃ nadīṃ paralokāya vahantīmatibhairavām |
terurvāhananaubhistaiḥ śūrāḥ parighabāhavaḥ ||
9.9.34
vartamāne tadā yuddhe nirmaryāde viśāmpate |
caturaṅgakṣaye ghore pūrvadevāsuropame ||
9.9.35
vyākrośanbāndhavānanye tatra tatra parantapa |
krośādbhirdayitairanye bhayārtā na nivatire ||
9.9.36
nirmaryāde tathā yuddhe vartamāne bhayānake |
arjuno bhīmasenaśca mohayāñcakratuḥ parān ||
9.9.37
sā vadhyamānā mahatī senā tava narādhipa |
amuhyattatra tatraiva yoṣinmadavaśādiva ||
9.9.38
mohayitvā ca tāṃ senāṃ bhīmasenadhanañjayau |
dadhmaturvārijau tatra siṃhanādāṃśca cakratuḥ ||
9.9.39
śrutvaiva tu mahāśabdaṃ dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍīnau |
dharmarājaṃ puraskṛtya madrarājamabhidrutau ||
9.9.40
tatrāścaryamapaśyāma ghorarūpaṃ viśāmpate |
śalyena saṅgatāḥ śūrā yadayudhyanta bhāgaśaḥ ||
9.9.41
mādrīputrau tu rabhasau kṛtāstrau yuddhadurmadau |
abhyayātāṃ tvarāyuktau jigīṣantau parantapa ||
9.9.42
tato nyavartata balaṃ tāvakaṃ bharatarṣabha |
śaraiḥ praṇunnaṃ bahudhā pāṇḍavairjitakāśibhiḥ ||
9.9.43
vadhyamānā camūḥ sā tu putrāṇāṃ prekṣatāṃ tava |
bheje diśo mahārāja praṇunnā śaravṛṣṭibhiḥ ||
9.9.44
hāhākāro mahāñjajñe yodhānāṃ tatra bhārata |
tiṣṭha tiṣṭheti cāpyāsīddrāvitānāṃ mahātmanām ||
9.9.45
kṣatriyāṇāṃ sahānyonyaṃ saṃyuge jayamicchatām |
prādravanneva sambhagnāḥ pāṇḍavaistava sainikāḥ ||
9.9.46
tyaktvā yuddhe priyānputrān bhrātṝnatha pitāmahān |
mātulānbhāgineyāṃśca vayasyānapi bhārata ||
9.9.47
hayān dvipāṃstvarayanto yodhā jagmuḥ samantataḥ |
ātmatrāṇakṛtotsāhāstāvakā bharatarṣabha ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit