Mahabharata 12.225
Mahābhārata 12.225
- Language
- Sanskrit
12.225.1
vyāsa uvāca |
pṛthivyāṃ yāni bhūtāni jaṅgamāni dhruvāṇi ca |
tānyevāgre pralīyante bhūmitvamupayānti ca || 1 ||
12.225.2
tataḥ pralīne sarvasminsthāvare jaṅgame tathā |
akāṣṭhā nistṛṇā bhūmirdṛśyate kūrmapṛṣṭhavat || 2 ||
12.225.3
bhūmerapi guṇaṃ gandhamāpa ādadate yadā |
āttagandhā tadā bhūmiḥ pralayatvāya kalpate || 3 ||
12.225.4
āpastataḥ pratiṣṭhanti ūrmimatyo mahāsvanāḥ |
sarvamevedamāpūrya tiṣṭhanti ca caranti ca || 4 ||
12.225.5
apāmapi guṇāṃstāta jyotirādadate yadā |
āpastadā āttaguṇā jyotiṣyuparamanti ca || 5 ||
12.225.6
yadādityaṃ sthitaṃ madhye gūhanti śikhino'rciṣaḥ |
sarvamevedamarcirbhiḥ pūrṇaṃ jājvalyate nabhaḥ || 6 ||
12.225.7
jyotiṣo'pi guṇaṃ rūpaṃ vāyurādadate yadā |
praśāmyati tadā jyotirvāyurdodhūyate mahān || 7 ||
12.225.8
tatastu mūlamāsādya vāyuḥ saṃbhavamātmanaḥ |
adhaścordhvaṃ ca tiryakca dodhavīti diśo daśa || 8 ||
12.225.9
vāyorapi guṇaṃ sparśamākāśaṃ grasate yadā |
praśāmyati tadā vāyuḥ khaṃ tu tiṣṭhati nānadat || 9 ||
12.225.10
ākāśasya guṇaṃ śabdamabhivyaktātmakaṃ manaḥ |
manaso vyaktamavyaktaṃ brāhmaḥ sa pratisaṃcaraḥ || 10 ||
12.225.11
tadātmaguṇamāviśya mano grasati candramāḥ |
manasyuparate'dhyātmā candramasyavatiṣṭhate || 11 ||
12.225.12
taṃ tu kālena mahatā saṃkalpaḥ kurute vaśe |
cittaṃ grasati saṃkalpastacca jñānamanuttamam || 12 ||
12.225.13
kālo girati vijñānaṃ kālo balamiti śrutiḥ |
balaṃ kālo grasati tu taṃ vidvānkurute vaśe || 13 ||
[paragraph continues] Then Time swallows up this Knowledge, and as the Sruti declares, Time itself, in its turn, is swallowed up by Might, or Energy. Might or energy, however, is (again) swallowed up by Time, which last is then brought under her sway by Vidya. Possessed of Vidya, Iswara then swallows up non-existence itself into his Soul. That is Unmanifest and Supreme Brahma. That is Eternal, and that is the Highest of the High. Thus all existent creatures are withdrawn into Brahma. Truly hath this, which should be conceived (with the aid of the scriptures) and which is a topic of Science, been thus declared by Yogins possessed of Supreme Souls, after actual experience. Even thus doth the Unmanifest Brahma repeatedly undergo the processes of Elaboration and Withdrawal (i.e., Creation and Destruction), and even thus Brahman's Day and Night each consist of a thousand yugas.'"
12.225.14
ākāśasya tadā ghoṣaṃ taṃ vidvānkurute''tmani |
tadavyaktaṃ paraṃ brahma tacchāśvatamanuttamam |
evaṃ sarvāṇi bhūtāni brahmaiva pratisaṃcaraḥ || 14 ||
12.225.15
yathāvatkīrtitaṃ samyagevametadasaṃśayam |
bodhyaṃ vidyāmayaṃ dṛṣṭvā yogibhiḥ paramātmabhiḥ || 15 ||
12.225.16
evaṃ vistārasaṃkṣepau brahmāvyakte punaḥ punaḥ |
yugasāhasrayorādāvahno rātryāstathaiva ca || 16 ||
Translations (1)
- The Mahabharata of Krishna-Dwaipayana Vyasa — Kisari Mohan Ganguli 1883, English
Commentaries (4)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
Other recensions (2)
- Southern recension — Sanskrit
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit