The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.342: dvicatvāriṃśadadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 12.342
- Language
- Sanskrit
dvicatvāriṃśadadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ
12.342.1
brāhmaṇa uvāca |
samutpannābhidhāno'smi vāṅmādhuryeṇa te'nagha |
mitratāmabhipannastvāṃ kiṃcidvakṣyāmi tacchṛṇu || 1 ||
12.342.2
gṛhasthadharmaṃ viprendra kṛtvā putragataṃ tvaham |
dharmaṃ paramakaṃ kuryāṃ ko hi mārgo bhaveddvija || 2 ||
12.342.3
ahamātmānamātmasthameka evātmani sthitaḥ |
kartuṃ kāṅkṣāmi necchāmi baddhaḥ sādhāraṇairguṇaiḥ || 3 ||
12.342.4
yāvadevānatītaṃ me vayaḥ putraphalāśritam |
tāvadicchāmi pātheyamādātuṃ pāralaukikam || 4 ||
12.342.5
asminhi lokasaṃtāne paraṃ pāramabhīpsataḥ |
utpannā me matiriyaṃ kuto dharmamayaḥ plavaḥ || 5 ||
12.342.6
samuhyamānāni niśamya loke niryātyamānāni ca sāttvikāni |
dṛṣṭvā ca dharmadhvajaketumālāṃ prakīryamāṇāmupari prajānām || 6 ||
12.342.7
na me mano rajyati bhogakāle dṛṣṭvā yatīnprārthayataḥ paratra |
tenātithe buddhibalāśrayeṇa dharmārthatattve viniyuṅkṣva māṃ tvam || 7 ||
12.342.8
bhīṣma uvāca |
so'tithirvacanaṃ tasya śrutvā dharmābhilāṣiṇaḥ |
provāca vacanaṃ ślakṣṇaṃ prājño madhurayā girā || 8 ||
12.342.9
ahamapyatra muhyāmi mamāpyeṣa manorathaḥ |
na ca saṃniścayaṃ yāmi bahudvāre triviṣṭape || 9 ||
12.342.10
kecinmokṣaṃ praśaṃsanti kecidyajñaphalaṃ dvijāḥ |
vānaprasthāśramaṃ kecidgārhasthyaṃ kecidāśritāḥ || 10 ||
12.342.11
rājadharmāśrayaṃ kecitkecidātmaphalāśrayam |
gurucaryāśrayaṃ kecitkecidvākyaṃ yamāśrayam || 11 ||
12.342.12
mātaraṃ pitaraṃ kecicchuśrūṣanto divaṃ gatāḥ |
ahiṃsayā pare svargaṃ satyena ca tathā pare || 12 ||
12.342.13
āhave'bhimukhāḥ kecinnihatāḥ sviddivaṃ gatāḥ |
keciduñchavrataiḥ siddhāḥ svargamārgasamāśritāḥ || 13 ||
12.342.14
kecidadhyayane yuktā vedavrataparāḥ śubhāḥ |
buddhimanto gatāḥ svargaṃ tuṣṭātmāno jitendriyāḥ || 14 ||
12.342.15
ārjavenāpare yuktā nihatānārjavairjanaiḥ |
ṛjavo nākapṛṣṭhe vai śuddhātmānaḥ pratiṣṭhitāḥ || 15 ||
12.342.16
evaṃ bahuvidhairloke dharmadvārairanāvṛtaiḥ |
mamāpi matirāvignā meghalekheva vāyunā || 16 ||
Commentaries (5)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (2)
- Southern recension — Sanskrit
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (3)
- The Great Epic of India: Its Character and Origin — E. W. Hopkins, English
- The Religions of India — Edward Washburn Hopkins, English
- The Social and Military Position of the Ruling Caste in Ancient India, as Represented by the Sanskrit Epic — E. W. Hopkins, English