Mahabharata 12.35: pañcatriṃśo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 12.35
- Language
- Sanskrit
pañcatriṃśo'dhyāyaḥ
12.35.1
yudhiṣṭhira uvāca |
kāni kṛtveha karmāṇi prāyaścittīyate naraḥ |
kiṃ kṛtvā caiva mucyeta tanme brūhi pitāmaha || 1 ||
12.35.2
vyāsa uvāca |
akurvanvihitaṃ karma pratiṣiddhāni cācaran |
prāyaścittīyate hyevaṃ naro mithyā ca vartayan || 2 ||
12.35.3
sūryeṇābhyudito yaśca brahmacārī bhavatyuta |
tathā sūryābhinirmuktaḥ kunakhī śyāvadannapi || 3 ||
12.35.4
parivittiḥ parivettā brahmojjho yaśca kutsakaḥ |
didhiṣūpatistathā yaḥ syādagredidhiṣureva ca || 4 ||
12.35.5
avakīrṇī bhavedyaśca dvijātivadhakastathā |
atīrthe brahmaṇastyāgī tīrthe cāpratipādakaḥ || 5 ||
12.35.6
grāmayājī ca kaunteya rājñaśca parivikrayī |
śūdrastrīvadhako yaśca pūrvaḥ pūrvastu garhitaḥ || 6 ||
12.35.7
vṛthāpaśusamālambhī vanadāhasya kārakaḥ |
anṛtenopacartā ca pratiroddhā gurostathā || 7 ||
12.35.8
yaścāgnīnapavidhyeta tathaiva brahmavikrayī |
etānyenāṃsi sarvāṇi vyutkrāntasamayaśca yaḥ || 8 ||
12.35.9
akāryāṇyapi vakṣyāmi yāni tāni nibodha me |
lokavedaviruddhāni tānyekāgramanāḥ śṛṇu || 9 ||
12.35.10
svadharmasya parityāgaḥ paradharmasya ca kriyā |
ayājyayājanaṃ caiva tathābhakṣyasya bhakṣaṇam || 10 ||
12.35.11
śaraṇāgatasaṃtyāgo bhṛtyasyābharaṇaṃ tathā |
rasānāṃ vikrayaścāpi tiryagyonivadhastathā || 11 ||
12.35.12
ādhānādīni karmāṇi śaktimānna karoti yaḥ |
aprayacchaṃśca sarvāṇi nityaṃ deyāni bhārata || 12 ||
12.35.13
dakṣiṇānāmadānaṃ ca brāhmaṇasvābhimarśanam |
sarvāṇyetānyakāryāṇi prāhurdharmavido janāḥ || 13 ||
12.35.14
pitrā vibhajate putro yaśca syādgurutalpagaḥ |
aprajāyannadharmeṇa bhavatyādharmiko janaḥ || 14 ||
12.35.15
uktānyetāni karmāṇi vistareṇetareṇa ca |
yāni kurvannakurvaṃśca prāyaścittīyate janaḥ || 15 ||
12.35.16
etānyeva tu karmāṇi kriyamāṇāni mānavān |
yeṣu yeṣu nimitteṣu na limpantyatha tacchṛṇu || 16 ||
12.35.17
pragṛhya śastramāyāntamapi vedāntagaṃ raṇe |
jighāṃsantaṃ nihatyājau na tena brahmahā bhavet || 17 ||
12.35.18
api cāpyatra kaunteya mantro vedeṣu paṭhyate |
vedapramāṇavihitaṃ taṃ dharmaṃ prabravīmi te || 18 ||
12.35.19
apetaṃ brāhmaṇaṃ vṛttādyo hanyādātatāyinam |
na tena brahmahā sa syānmanyustaṃ manyumṛcchati || 19 ||
12.35.20
prāṇātyaye tathājñānādācaranmadirāmapi |
acodito dharmaparaḥ punaḥ saṃskāramarhati || 20 ||
12.35.21
etatte sarvamākhyātaṃ kaunteyābhakṣyabhakṣaṇam |
prāyaścittavidhānena sarvametena śudhyati || 21 ||
12.35.22
gurutalpaṃ hi gurvarthe na dūṣayati mānavam |
uddālakaḥ śvetaketuṃ janayāmāsa śiṣyataḥ || 22 ||
12.35.23
steyaṃ kurvaṃstu gurvarthamāpatsu na nibadhyate |
bahuśaḥ kāmakāreṇa na cedyaḥ saṃpravartate || 23 ||
12.35.24
anyatra brāhmaṇasvebhya ādadāno na duṣyati |
svayamaprāśitā yaśca na sa pāpena lipyate || 24 ||
12.35.25
prāṇatrāṇe'nṛtaṃ vācyamātmano vā parasya vā |
gurvarthe strīṣu caiva syādvivāhakaraṇeṣu ca || 25 ||
12.35.26
nāvartate vrataṃ svapne śukramokṣe kathaṃcana |
ājyahomaḥ samiddhe'gnau prāyaścittaṃ vidhīyate || 26 ||
12.35.27
pārivittyaṃ ca patite nāsti pravrajite tathā |
bhikṣite pāradāryaṃ ca na taddharmasya dūṣakam || 27 ||
12.35.28
vṛthāpaśusamālambhaṃ naiva kuryānna kārayet |
anugrahaḥ paśūṇāṃ hi saṃskāro vidhicoditaḥ || 28 ||
12.35.29
anarhe brāhmaṇe dattamajñānāttanna dūṣakam |
sakāraṇaṃ tathā tīrthe'tīrthe vā pratipādanam || 29 ||
12.35.30
striyastathāpacāriṇyo niṣkṛtiḥ syādadūṣikā |
api sā pūyate tena na tu bhartā praduṣyate || 30 ||
12.35.31
tattvaṃ jñātvā tu somasya vikrayaḥ syādadūṣakaḥ |
asamarthasya bhṛtyasya visargaḥ syādadoṣavān |
vanadāho gavāmarthe kriyamāṇo na dūṣakaḥ || 31 ||
12.35.32
uktānyetāni karmāṇi yāni kurvanna duṣyati |
prāyaścittāni vakṣyāmi vistareṇaiva bhārata || 32 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (2)
- Southern recension — Sanskrit
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (2)
- Vasiṣṭhadharmasūtra (ed. G. Bühler) — Sanskrit
- Vīrasiṃhamitrodaya — Rāmamiśra, Sanskrit