Pramāṇa · Search · About · API

Mahabharata 3.221

Mahābhārata 3.221

Language
Sanskrit

3.221.1

mārkaṇḍeya uvāca |
yadābhiṣikto bhagavānsenāpatyena pāvakiḥ |
tadā saṃprasthitaḥ śrīmānhṛṣṭo bhadravaṭaṃ haraḥ |
rathenādityavarṇena pārvatyā sahitaḥ prabhuḥ || 1 ||

3.221.2

sahasraṃ tasya siṃhānāṃ tasminyuktaṃ rathottame |
utpapāta divaṃ śubhraṃ kālenābhipracoditaḥ || 2 ||

3.221.3

te pibanta ivākāśaṃ trāsayantaścarācarān |
siṃhā nabhasyagacchanta nadantaścārukesarāḥ || 3 ||

3.221.4

tasminrathe paśupatiḥ sthito bhātyumayā saha |
vidyutā sahitaḥ sūryaḥ sendracāpe ghane yathā || 4 ||

3.221.5

agratastasya bhagavāndhaneśo guhyakaiḥ saha |
āsthāya ruciraṃ yāti puṣpakaṃ naravāhanaḥ || 5 ||

3.221.6

airāvataṃ samāsthāya śakraścāpi suraiḥ saha |
pṛṣṭhato'nuyayau yāntaṃ varadaṃ vṛṣabhadhvajam || 6 ||

3.221.7

jambhakairyakṣarakṣobhiḥ sragvibhiḥ samalaṃkṛtaḥ |
yātyamogho mahāyakṣo dakṣiṇaṃ pakṣamāsthitaḥ || 7 ||

3.221.8

tasya dakṣiṇato devā marutaścitrayodhinaḥ |
gacchanti vasubhiḥ sārdhaṃ rudraiśca saha saṃgatāḥ || 8 ||

3.221.9

yamaśca mṛtyunā sārdhaṃ sarvataḥ parivāritaḥ |
ghorairvyādhiśatairyāti ghorarūpavapustathā || 9 ||

3.221.10

yamasya pṛṣṭhataścaiva ghorastriśikharaḥ śitaḥ |
vijayo nāma rudrasya yāti śūlaḥ svalaṃkṛtaḥ || 10 ||

3.221.11

tamugrapāśo varuṇo bhagavānsalileśvaraḥ |
parivārya śanairyāti yādobhirvividhairvṛtaḥ || 11 ||

3.221.12

pṛṣṭhato vijayasyāpi yāti rudrasya paṭṭiśaḥ |
gadāmusalaśaktyādyairvṛtaḥ praharaṇottamaiḥ || 12 ||

3.221.13

paṭṭiśaṃ tvanvagādrājaṃśchatraṃ raudraṃ mahāprabham |
kamaṇḍaluścāpyanu taṃ maharṣigaṇasaṃvṛtaḥ || 13 ||

3.221.14

tasya dakṣiṇato bhāti daṇḍo gacchañśriyā vṛtaḥ |
bhṛgvaṅgirobhiḥ sahito devaiścāpyabhipūjitaḥ || 14 ||

3.221.15

eṣāṃ tu pṛṣṭhato rudro vimale syandane sthitaḥ |
yāti saṃharṣayansarvāṃstejasā tridivaukasaḥ || 15 ||

3.221.16

ṛṣayaścaiva devāśca gandharvā bhujagāstathā |
nadyo nadā drumāścaiva tathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ || 16 ||

3.221.17

nakṣatrāṇi grahāścaiva devānāṃ śiśavaśca ye |
striyaśca vividhākārā yānti rudrasya pṛṣṭhataḥ |
sṛjantyaḥ puṣpavarṣāṇi cārurūpā varāṅganāḥ || 17 ||

3.221.18

parjanyaścāpyanuyayau namaskṛtya pinākinam |
chatraṃ tu pāṇḍuraṃ somastasya mūrdhanyadhārayat |
cāmare cāpi vāyuśca gṛhītvāgniśca viṣṭhitau || 18 ||

3.221.19

śakraśca pṛṣṭhatastasya yāti rājañśriyā vṛtaḥ |
saha rājarṣibhiḥ sarvaiḥ stuvāno vṛṣaketanam || 19 ||

3.221.20

gaurī vidyātha gāndhārī keśinī mitrasāhvayā |
sāvitryā saha sarvāstāḥ pārvatyā yānti pṛṣṭhataḥ || 20 ||

3.221.21

tatra vidyāgaṇāḥ sarve ye kecitkavibhiḥ kṛtāḥ |
yasya kurvanti vacanaṃ sendrā devāścamūmukhe || 21 ||

3.221.22

sa gṛhītvā patākāṃ tu yātyagre rākṣaso grahaḥ |
vyāpṛtastu śmaśāne yo nityaṃ rudrasya vai sakhā |
piṅgalo nāma yakṣendro lokasyānandadāyakaḥ || 22 ||

3.221.23

ebhiḥ sa sahitastatra yayau devo yathāsukham |
agrataḥ pṛṣṭhataścaiva na hi tasya gatirdhruvā || 23 ||

3.221.24

rudraṃ satkarmabhirmartyāḥ pūjayantīha daivatam |
śivamityeva yaṃ prāhurīśaṃ rudraṃ pinākinam |
bhāvaistu vividhākāraiḥ pūjayanti maheśvaram || 24 ||

3.221.25

devasenāpatistvevaṃ devasenābhirāvṛtaḥ |
anugacchati deveśaṃ brahmaṇyaḥ kṛttikāsutaḥ || 25 ||

3.221.26

athābravīnmahāsenaṃ mahādevo bṛhadvacaḥ |
saptamaṃ mārutaskandhaṃ rakṣa nityamatandritaḥ || 26 ||

3.221.27

skanda uvāca |
saptamaṃ mārutaskandhaṃ pālayiṣyāmyahaṃ prabho |
yadanyadapi me kāryaṃ deva tadvada māciram || 27 ||

3.221.28

rudra uvāca |
kāryeṣvahaṃ tvayā putra saṃdraṣṭavyaḥ sadaiva hi |
darśanānmama bhaktyā ca śreyaḥ paramavāpsyasi || 28 ||

3.221.29

mārkaṇḍeya uvāca |
ityuktvā visasarjainaṃ pariṣvajya maheṣvaraḥ |
visarjite tataḥ skande babhūvautpātikaṃ mahat |
sahasaiva mahārāja devānsarvānpramohayat || 29 ||

3.221.30

jajvāla khaṃ sanakṣatraṃ pramūḍhaṃ bhuvanaṃ bhṛśam |
cacāla vyanadaccorvī tamobhūtaṃ jagatprabho || 30 ||

3.221.31

tatastaddāruṇaṃ dṛṣṭvā kṣubhitaḥ śaṃkarastadā |
umā caiva mahābhāgā devāśca samaharṣayaḥ || 31 ||

3.221.32

tatasteṣu pramūḍheṣu parvatāmbudasaṃnibham |
nānāpraharaṇaṃ ghoramadṛśyata mahadbalam || 32 ||

3.221.33

taddhi ghoramasaṃkhyeyaṃ garjacca vividhā giraḥ |
abhyadravadraṇe devānbhagavantaṃ ca śaṃkaram || 33 ||

3.221.34

tairvisṛṣṭānyanīkeṣu bāṇajālānyanekaśaḥ |
parvatāśca śataghnyaśca prāsāśca parighā gadāḥ || 34 ||

3.221.35

nipatadbhiśca tairghorairdevānīkaṃ mahāyudhaiḥ |
kṣaṇena vyadravatsarvaṃ vimukhaṃ cāpyadṛśyata || 35 ||

3.221.36

nikṛttayodhanāgāśvaṃ kṛttāyudhamahāratham |
dānavairarditaṃ sainyaṃ devānāṃ vimukhaṃ babhau || 36 ||

3.221.37

asurairvadhyamānaṃ tatpāvakairiva kānanam |
apataddagdhabhūyiṣṭhaṃ mahādrumavanaṃ yathā || 37 ||

3.221.38

te vibhinnaśirodehāḥ pracyavante divaukasaḥ |
na nāthamadhyagacchanta vadhyamānā mahāraṇe || 38 ||

3.221.39

atha tadvidrutaṃ sainyaṃ dṛṣṭvā devaḥ puraṃdaraḥ |
āśvāsayannuvācedaṃ balavaddānavārditam || 39 ||

3.221.40

bhayaṃ tyajata bhadraṃ vaḥ śūrāḥ śastrāṇi gṛhṇata |
kurudhvaṃ vikrame buddhiṃ mā vaḥ kācidvyathā bhavet || 40 ||

3.221.41

jayatainānsudurvṛttāndānavānghoradarśanān |
abhidravata bhadraṃ vo mayā saha mahāsurān || 41 ||

3.221.42

śakrasya vacanaṃ śrutvā samāśvastā divaukasaḥ |
dānavānpratyayudhyanta śakraṃ kṛtvā vyapāśrayam || 42 ||

3.221.43

tataste tridaśāḥ sarve marutaśca mahābalāḥ |
pratyudyayurmahāvegāḥ sādhyāśca vasubhiḥ saha || 43 ||

3.221.44

tairvisṛṣṭānyanīkeṣu kruddhaiḥ śastrāṇi saṃyuge |
śarāśca daityakāyeṣu pibanti smāsṛgulbaṇam || 44 ||

3.221.45

teṣāṃ dehānvinirbhidya śarāste niśitāstadā |
niṣpatanto adṛśyanta nagebhya iva pannagāḥ || 45 ||

3.221.46

tāni daityaśarīrāṇi nirbhinnāni sma sāyakaiḥ |
apatanbhūtale rājaṃśchinnābhrāṇīva sarvaśaḥ || 46 ||

3.221.47

tatastaddānavaṃ sainyaṃ sarvairdevagaṇairyudhi |
trāsitaṃ vividhairbāṇaiḥ kṛtaṃ caiva parāṅmukham || 47 ||

3.221.48

athotkruṣṭaṃ tadā hṛṣṭaiḥ sarvairdevairudāyudhaiḥ |
saṃhatāni ca tūryāṇi tadā sarvāṇyanekaśaḥ || 48 ||

3.221.49

evamanyonyasaṃyuktaṃ yuddhamāsītsudāruṇam |
devānāṃ dānavānāṃ ca māṃsaśoṇitakardamam || 49 ||

3.221.50

anayo devalokasya sahasaiva vyadṛśyata |
tathā hi dānavā ghorā vinighnanti divaukasaḥ || 50 ||

3.221.51

tatastūryapraṇādāśca bherīṇāṃ ca mahāsvanāḥ |
babhūvurdānavendrāṇāṃ siṃhanādāśca dāruṇāḥ || 51 ||

3.221.52

atha daityabalādghorānniṣpapāta mahābalaḥ |
dānavo mahiṣo nāma pragṛhya vipulaṃ girim || 52 ||

3.221.53

te taṃ ghanairivādityaṃ dṛṣṭvā saṃparivāritam |
samudyatagiriṃ rājanvyadravanta divaukasaḥ || 53 ||

3.221.54

athābhidrutya mahiṣo devāṃścikṣepa taṃ girim |
patatā tena giriṇā devasainyasya pārthiva |
bhīmarūpeṇa nihatamayutaṃ prāpatadbhuvi || 54 ||

3.221.55

atha tairdānavaiḥ sārdhaṃ mahiṣastrāsayansurān |
abhyadravadraṇe tūrṇaṃ siṃhaḥ kṣudramṛgāniva || 55 ||

3.221.56

tamāpatantaṃ mahiṣaṃ dṛṣṭvā sendrā divaukasaḥ |
vyadravanta raṇe bhītā viśīrṇāyudhaketanāḥ || 56 ||

3.221.57

tataḥ sa mahiṣaḥ kruddhastūrṇaṃ rudrarathaṃ yayau |
abhidrutya ca jagrāha rudrasya rathakūbaram || 57 ||

3.221.58

yadā rudrarathaṃ kruddho mahiṣaḥ sahasā gataḥ |
resatū rodasī gāḍhaṃ mumuhuśca maharṣayaḥ || 58 ||

3.221.59

vyanadaṃśca mahākāyā daityā jaladharopamāḥ |
āsīcca niścitaṃ teṣāṃ jitamasmābhirityuta || 59 ||

3.221.60

tathābhūte tu bhagavānnāvadhīnmahiṣaṃ raṇe |
sasmāra ca tadā skandaṃ mṛtyuṃ tasya durātmanaḥ || 60 ||

3.221.61

mahiṣo'pi rathaṃ dṛṣṭvā raudraṃ rudrasya nānadat |
devānsaṃtrāsayaṃścāpi daityāṃścāpi praharṣayan || 61 ||

3.221.62

tatastasminbhaye ghore devānāṃ samupasthite |
ājagāma mahāsenaḥ krodhātsūrya iva jvalan || 62 ||

3.221.63

lohitāmbarasaṃvīto lohitasragvibhūṣaṇaḥ |
lohitāsyo mahābāhurhiraṇyakavacaḥ prabhuḥ || 63 ||

3.221.64

rathamādityasaṃkāśamāsthitaḥ kanakaprabham |
taṃ dṛṣṭvā daityasenā sā vyadravatsahasā raṇe || 64 ||

3.221.65

sa cāpi tāṃ prajvalitāṃ mahiṣasya vidāriṇīm |
mumoca śaktiṃ rājendra mahāseno mahābalaḥ || 65 ||

3.221.66

sā muktābhyahanacchaktirmahiṣasya śiro mahat |
papāta bhinne śirasi mahiṣastyaktajīvitaḥ || 66 ||

3.221.67

kṣiptākṣiptā tu sā śaktirhatvā śatrūnsahasraśaḥ |
skandahastamanuprāptā dṛśyate devadānavaiḥ || 67 ||

3.221.68

prāyaḥ śarairvinihatā mahāsenena dhīmatā |
śeṣā daityagaṇā ghorā bhītāstrastā durāsadaiḥ |
skandasya pārṣadairhatvā bhakṣitāḥ śatasaṃghaśaḥ || 68 ||

3.221.69

dānavānbhakṣayantaste prapibantaśca śoṇitam |
kṣaṇānnirdānavaṃ sarvamakārṣurbhṛśaharṣitāḥ || 69 ||

3.221.70

tamāṃsīva yathā sūryo vṛkṣānagnirghanānkhagaḥ |
tathā skando'jayacchatrūnsvena vīryeṇa kīrtimān || 70 ||

3.221.71

saṃpūjyamānastridaśairabhivādya maheśvaram |
śuśubhe kṛttikāputraḥ prakīrṇāṃśurivāṃśumān || 71 ||

3.221.72

naṣṭaśatruryadā skandaḥ prayātaśca maheśvaram |
athābravīnmahāsenaṃ pariṣvajya puraṃdaraḥ || 72 ||

3.221.73

brahmadattavaraḥ skanda tvayāyaṃ mahiṣo hataḥ |
devāstṛṇamayā yasya babhūvurjayatāṃ vara |
so'yaṃ tvayā mahābāho śamito devakaṇṭakaḥ || 73 ||

3.221.74

śataṃ mahiṣatulyānāṃ dānavānāṃ tvayā raṇe |
nihataṃ devaśatrūṇāṃ yairvayaṃ pūrvatāpitāḥ || 74 ||

3.221.75

tāvakairbhakṣitāścānye dānavāḥ śatasaṃghaśaḥ |
ajeyastvaṃ raṇe'rīṇāmumāpatiriva prabhuḥ || 75 ||

3.221.76

etatte prathamaṃ deva khyātaṃ karma bhaviṣyati |
triṣu lokeṣu kīrtiśca tavākṣayyā bhaviṣyati |
vaśagāśca bhaviṣyanti surāstava surātmaja || 76 ||

3.221.77

mahāsenetyevamuktvā nivṛttaḥ saha daivataiḥ |
anujñāto bhagavatā tryambakena śacīpatiḥ || 77 ||

3.221.78

gato bhadravaṭaṃ rudro nivṛttāśca divaukasaḥ |
uktāśca devā rudreṇa skandaṃ paśyata māmiva || 78 ||

3.221.79

sa hatvā dānavagaṇānpūjyamāno maharṣibhiḥ |
ekāhnaivājayatsarvaṃ trailokyaṃ vahninandanaḥ || 79 ||

3.221.80

skandasya ya idaṃ janma paṭhate susamāhitaḥ |
sa puṣṭimiha saṃprāpya skandasālokyatāmiyāt || 80 ||

Commentaries (5)

Other recensions (2)

Linked texts (4)