The Great Epic of the Bhārata dynasty 4.22: dvāviṃśo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 4.22
- Language
- Sanskrit
dvāviṃśo'dhyāyaḥ
4.22.1
vaiśaṃpāyana uvāca |
tasminkāle samāgamya sarve tatrāsya bāndhavāḥ |
ruruduḥ kīcakaṃ dṛṣṭvā parivārya samantataḥ || 1 ||
4.22.2
sarve saṃhṛṣṭaromāṇaḥ saṃtrastāḥ prekṣya kīcakam |
tathā sarvāṅgasaṃbhugnaṃ kūrmaṃ sthala ivoddhṛtam || 2 ||
4.22.3
pothitaṃ bhīmasenena tamindreṇeva dānavam |
saṃskārayitumicchanto bahirnetuṃ pracakramuḥ || 3 ||
4.22.4
dadṛśuste tataḥ kṛṣṇāṃ sūtaputrāḥ samāgatāḥ |
adūrādanavadyāṅgīṃ stambhamāliṅgya tiṣṭhatīm || 4 ||
4.22.5
samaveteṣu sūteṣu tānuvācopakīcakaḥ |
hanyatāṃ śīghramasatī yatkṛte kīcako hataḥ || 5 ||
4.22.6
atha vā neha hantavyā dahyatāṃ kāminā saha |
mṛtasyāpi priyaṃ kāryaṃ sūtaputrasya sarvathā || 6 ||
4.22.7
tato virāṭamūcuste kīcako'syāḥ kṛte hataḥ |
sahādyānena dahyeta tadanujñātumarhasi || 7 ||
4.22.8
parākramaṃ tu sūtānāṃ matvā rājānvamodata |
sairandhryāḥ sūtaputreṇa saha dāhaṃ viśāṃ pate || 8 ||
4.22.9
tāṃ samāsādya vitrastāṃ kṛṣṇāṃ kamalalocanām |
momuhyamānāṃ te tatra jagṛhuḥ kīcakā bhṛśam || 9 ||
4.22.10
tatastu tāṃ samāropya nibadhya ca sumadhyamām |
jagmurudyamya te sarve śmaśānamabhitastadā || 10 ||
4.22.11
hriyamāṇā tu sā rājansūtaputrairaninditā |
prākrośannāthamicchantī kṛṣṇā nāthavatī satī || 11 ||
4.22.12
draupadyuvāca |
jayo jayanto vijayo jayatseno jayadbalaḥ |
te me vācaṃ vijānantu sūtaputrā nayanti mām || 12 ||
4.22.13
yeṣāṃ jyātalanirghoṣo visphūrjitamivāśaneḥ |
vyaśrūyata mahāyuddhe bhīmaghoṣastarasvinām || 13 ||
4.22.14
rathaghoṣaśca balavāngandharvāṇāṃ yaśasvinām |
te me vācaṃ vijānantu sūtaputrā nayanti mām || 14 ||
4.22.15
vaiśaṃpāyana uvāca |
tasyāstāḥ kṛpaṇā vācaḥ kṛṣṇāyāḥ paridevitāḥ |
śrutvaivābhyapatadbhīmaḥ śayanādavicārayan || 15 ||
4.22.16
bhīmasena uvāca |
ahaṃ śṛṇomi te vācaṃ tvayā sairandhri bhāṣitām |
tasmātte sūtaputrebhyo na bhayaṃ bhīru vidyate || 16 ||
4.22.17
vaiśaṃpāyana uvāca |
ityuktvā sa mahābāhurvijajṛmbhe jighāṃsayā |
tataḥ sa vyāyataṃ kṛtvā veṣaṃ viparivartya ca |
advāreṇābhyavaskandya nirjagāma bahistadā || 17 ||
4.22.18
sa bhīmasenaḥ prākārādārujya tarasā drumam |
śmaśānābhimukhaḥ prāyādyatra te kīcakā gatāḥ || 18 ||
4.22.19
sa taṃ vṛkṣaṃ daśavyāmaṃ saskandhaviṭapaṃ balī |
pragṛhyābhyadravatsūtāndaṇḍapāṇirivāntakaḥ || 19 ||
4.22.20
ūruvegena tasyātha nyagrodhāśvatthakiṃśukāḥ |
bhūmau nipatitā vṛkṣāḥ saṃghaśastatra śerate || 20 ||
4.22.21
taṃ siṃhamiva saṃkruddhaṃ dṛṣṭvā gandharvamāgatam |
vitresuḥ sarvataḥ sūtā viṣādabhayakampitāḥ || 21 ||
4.22.22
tamantakamivāyāntaṃ gandharvaṃ prekṣya te tadā |
didhakṣantastadā jyeṣṭhaṃ bhrātaraṃ hyupakīcakāḥ |
parasparamathocuste viṣādabhayakampitāḥ || 22 ||
4.22.23
gandharvo balavāneti kruddha udyamya pādapam |
sairandhrī mucyatāṃ śīghraṃ mahanno bhayamāgatam || 23 ||
4.22.24
te tu dṛṣṭvā tamāviddhaṃ bhīmasenena pādapam |
vimucya draupadīṃ tatra prādravannagaraṃ prati || 24 ||
4.22.25
dravatastāṃstu saṃprekṣya sa vajrī dānavāniva |
śataṃ pañcādhikaṃ bhīmaḥ prāhiṇodyamasādanam || 25 ||
4.22.26
tata āśvāsayatkṛṣṇāṃ pravimucya viśāṃ pate |
uvāca ca mahābāhuḥ pāñcālīṃ tatra draupadīm |
aśrupūrṇamukhīṃ dīnāṃ durdharṣaḥ sa vṛkodaraḥ || 26 ||
4.22.27
evaṃ te bhīru vadhyante ye tvāṃ kliśyantyanāgasam |
praihi tvaṃ nagaraṃ kṛṣṇe na bhayaṃ vidyate tava |
anyenāhaṃ gamiṣyāmi virāṭasya mahānasam || 27 ||
4.22.28
pañcādhikaṃ śataṃ tacca nihataṃ tatra bhārata |
mahāvanamiva chinnaṃ śiśye vigalitadrumam || 28 ||
4.22.29
evaṃ te nihatā rājañśataṃ pañca ca kīcakāḥ |
sa ca senāpatiḥ pūrvamityetatsūtaṣaṭśatam || 29 ||
4.22.30
taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ narā nāryaśca saṃgatāḥ |
vismayaṃ paramaṃ gatvā nocuḥ kiṃcana bhārata || 30 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (2)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Southern recension — Sanskrit
Linked texts (9)
- History of Classical Sanskrit Literature — M. Krishnamachariar, English
- Epic Mythology — Edward Washburn Hopkins, English
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Amaravati Sculptures in the Madras Government Museum — C. Sivaramamurti, English
- The Great Epic of India: Its Character and Origin — E. W. Hopkins, English
- The Religions of India — Edward Washburn Hopkins, English
- Sexual Life in Ancient India: A Study in the Comparative History of Indian Culture — Johann Jakob Meyer, English
- The Position of Women in Hindu Civilisation, from Prehistoric Times to the Present Day — A. S. Altekar, English
- The Social and Military Position of the Ruling Caste in Ancient India, as Represented by the Sanskrit Epic — E. W. Hopkins, English