Mahabharata 7.121: ekaviṃśatyadhika śatatamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.121
- Language
- Sanskrit
ekaviṃśatyadhika śatatamo'dhyāyaḥ
7.121.1
saṃjaya uvāca |
sa raṇe vyacaratpārthaḥ prekṣaṇīyo dhanaṃjayaḥ |
yugapaddikṣu sarvāsu citrāṇyastrāṇi darśayan || 1 ||
7.121.2
madhyaṃdinagataṃ sūryaṃ pratapantamivāmbare |
na śekuḥ sarvabhūtāni pāṇḍavaṃ prativīkṣitum || 2 ||
7.121.3
prasṛtāṃstasya gāṇḍīvāccharavrātānmahātmanaḥ |
saṃgrāme samapaśyāma haṃsapaṅktīrivāmbare || 3 ||
7.121.4
vinivārya sa vīrāṇāmastrairastrāṇi sarvaśaḥ |
darśayanraudramātmānamugre karmaṇi dhiṣṭhitaḥ || 4 ||
7.121.5
sa tānrathavarānrājannabhyatikrāmadarjunaḥ |
mohayanniva nārācairjayadrathavadhepsayā || 5 ||
7.121.6
visṛjandikṣu sarvāsu śarānasitasārathiḥ |
sa raṇe vyacarattūrṇaṃ prekṣaṇīyo dhanaṃjayaḥ || 6 ||
7.121.7
bhramanta iva śūrasya śaravrātā mahātmanaḥ |
adṛśyantāntarikṣasthāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ || 7 ||
7.121.8
ādadānaṃ maheṣvāsaṃ saṃdadhānaṃ ca pāṇḍavam |
visṛjantaṃ ca kaunteyaṃ nānupaśyāmahe tadā || 8 ||
7.121.9
tathā sarvā diśo rājansarvāṃśca rathino raṇe |
ākulīkṛtya kaunteyo jayadrathamupādravat |
vivyādha ca catuḥṣaṣṭyā śarāṇāṃ nataparvaṇām || 9 ||
7.121.10
saindhavastu tathā viddhaḥ śarairgāṇḍīvadhanvanā |
na cakṣame susaṃkruddhastottrārdita iva dvipaḥ || 10 ||
7.121.11
sa varāhadhvajastūrṇaṃ gārdhrapatrānajihmagān |
āśīviṣasamaprakhyānkarmāraparimārjitān |
mumoca niśitānsaṃkhye sāyakānsavyasācini || 11 ||
7.121.12
tribhistu viddhvā gāṇḍīvaṃ nārācaiḥ ṣaḍbhirarjunam |
aṣṭābhirvājino'vidhyaddhvajaṃ caikena patriṇā || 12 ||
7.121.13
sa vikṣipyārjunastīkṣṇānsaindhavapreṣitāñśarān |
yugapattasya ciccheda śarābhyāṃ saindhavasya ha |
sāratheśca śiraḥ kāyāddhvajaṃ ca samalaṃkṛtam || 13 ||
7.121.14
sa chinnayaṣṭiḥ sumahāñśīryamāṇaḥ śarāhataḥ |
varāhaḥ sindhurājasya papātāgniśikhopamaḥ || 14 ||
7.121.15
etasminneva kāle tu drutaṃ gacchati bhāskare |
abravītpāṇḍavaṃ tatra tvaramāṇo janārdanaḥ || 15 ||
7.121.16
dhanaṃjaya śiraśchindhi saindhavasya durātmanaḥ |
astaṃ mahīdharaśreṣṭhaṃ yiyāsati divākaraḥ |
śṛṇuṣvaiva ca me vākyaṃ jayadrathavadhaṃ prati || 16 ||
7.121.17
vṛddhakṣatraḥ saindhavasya pitā jagati viśrutaḥ |
sa kāleneha mahatā saindhavaṃ prāptavānsutam || 17 ||
7.121.18
jayadrathamamitraghnaṃ taṃ covāca tato nṛpam |
antarhitā tadā vāṇī meghadundubhinisvanā || 18 ||
7.121.19
tavātmajo'yaṃ martyeṣu kulaśīladamādibhiḥ |
guṇairbhaviṣyati vibho sadṛśo vaṃśayordvayoḥ |
kṣatriyapravaro loke nityaṃ śūrābhisatkṛtaḥ || 19 ||
7.121.20
śatrubhiryudhyamānasya saṃgrāme tvasya dhanvinaḥ |
śiraśchetsyati saṃkruddhaḥ śatrurnālakṣito bhuvi || 20 ||
7.121.21
etacchrutvā sindhurājo dhyātvā ciramariṃdama |
jñātīnsarvānuvācedaṃ putrasnehābhipīḍitaḥ || 21 ||
7.121.22
saṃgrāme yudhyamānasya vahato mahatīṃ dhuram |
dharaṇyāṃ mama putrasya pātayiṣyati yaḥ śiraḥ |
tasyāpi śatadhā mūrdhā phaliṣyati na saṃśayaḥ || 22 ||
7.121.23
evamuktvā tato rājye sthāpayitvā jayadratham |
vṛddhakṣatro vanaṃ yātastapaśceṣṭaṃ samāsthitaḥ || 23 ||
7.121.24
so'yaṃ tapyati tejasvī tapo ghoraṃ durāsadam |
samantapañcakādasmādbahirvānaraketana || 24 ||
7.121.25
tasmājjayadrathasya tvaṃ śiraśchittvā mahāmṛdhe |
divyenāstreṇa ripuhanghoreṇādbhutakarmaṇā || 25 ||
7.121.26
sakuṇḍalaṃ sindhupateḥ prabhañjanasutānuja |
utsaṅge pātayasvāśu vṛddhakṣatrasya bhārata || 26 ||
7.121.27
atha tvamasya mūrdhānaṃ pātayiṣyasi bhūtale |
tavāpi śatadhā mūrdhā phaliṣyati na saṃśayaḥ || 27 ||
7.121.28
yathā caitanna jānīyātsa rājā pṛthivīpatiḥ |
tathā kuru kuruśreṣṭha divyamastramupāśritaḥ || 28 ||
7.121.29
na hyasādhyamakāryaṃ vā vidyate tava kiṃcana |
samasteṣvapi lokeṣu triṣu vāsavanandana || 29 ||
7.121.30
etacchrutvā tu vacanaṃ sṛkkiṇī parisaṃlihan |
indrāśanisamasparśaṃ divyamantrābhimantritam || 30 ||
7.121.31
sarvabhārasahaṃ śaśvadgandhamālyārcitaṃ śaram |
visasarjārjunastūrṇaṃ saindhavasya vadhe vṛtaḥ || 31 ||
7.121.32
sa tu gāṇḍīvanirmuktaḥ śaraḥ śyena ivāśugaḥ |
śakuntamiva vṛkṣāgrātsaindhavasya śiro'harat || 32 ||
7.121.33
aharattatpunaścaiva śarairūrdhvaṃ dhanaṃjayaḥ |
durhṛdāmapraharṣāya suhṛdāṃ harṣaṇāya ca || 33 ||
7.121.34
śaraiḥ kadambakīkṛtya kāle tasmiṃśca pāṇḍavaḥ |
samantapañcakādbāhyaṃ śirastadvyaharattataḥ || 34 ||
7.121.35
etasminneva kāle tu vṛddhakṣatro mahīpatiḥ |
saṃdhyāmupāste tejasvī saṃbandhī tava māriṣa || 35 ||
7.121.36
upāsīnasya tasyātha kṛṣṇakeśaṃ sakuṇḍalam |
sindhurājasya mūrdhānamutsaṅge samapātayat || 36 ||
7.121.37
tasyotsaṅge nipatitaṃ śirastaccārukuṇḍalam |
vṛddhakṣatrasya nṛpateralakṣitamariṃdama || 37 ||
7.121.38
kṛtajapyasya tasyātha vṛddhakṣatrasya dhīmataḥ |
uttiṣṭhatastatsahasā śiro'gacchaddharātalam || 38 ||
7.121.39
tatastasya narendrasya putramūrdhani bhūtalam |
gate tasyāpi śatadhā mūrdhāgacchadariṃdama || 39 ||
7.121.40
tataḥ sarvāṇi bhūtāni vismayaṃ jagmuruttamam |
vāsudevaśca bībhatsuṃ praśaśaṃsa mahāratham || 40 ||
7.121.41
tato dṛṣṭvā vinihataṃ sindhurājaṃ jayadratham |
putrāṇāṃ tava netrebhyo duḥkhādbahvapatajjalam || 41 ||
7.121.42
bhīmaseno'pi saṃgrāme bodhayanniva pāṇḍavam |
siṃhanādena mahatā pūrayāmāsa rodasī || 42 ||
7.121.43
taṃ śrutvā tu mahānādaṃ dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ |
saindhavaṃ nihataṃ mene phalgunena mahātmanā || 43 ||
7.121.44
tato vāditraghoṣeṇa svānyodhānabhiharṣayan |
abhyavartata saṃgrāme bhāradvājaṃ yuyutsayā || 44 ||
7.121.45
tataḥ pravavṛte rājannastaṃ gacchati bhāskare |
droṇasya somakaiḥ sārdhaṃ saṃgrāmo lomaharṣaṇaḥ || 45 ||
7.121.46
te tu sarvaprayatnena bhāradvājaṃ jighāṃsavaḥ |
saindhave nihate rājannayudhyanta mahārathāḥ || 46 ||
7.121.47
pāṇḍavāstu jayaṃ labdhvā saindhavaṃ vinihatya ca |
ayodhayaṃstato droṇaṃ jayonmattāstatastataḥ || 47 ||
7.121.48
arjuno'pi raṇe yodhāṃstāvakānrathasattamān |
ayodhayanmahārāja hatvā saindhavakaṃ nṛpam || 48 ||
7.121.49
sa devaśatrūniva devarājaḥ kirīṭamālī vyadhamatsamantāt |
yathā tamāṃsyabhyuditastamoghnaḥ pūrvāṃ pratijñāṃ samavāpya vīraḥ || 49 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (4)
- The Social and Military Position of the Ruling Caste in Ancient India, as Represented by the Sanskrit Epic — E. W. Hopkins, English
- History of Dharmaśāstra (Ancient and Mediaeval Religious and Civil Law in India) — P. V. Kane, English
- Grammatik der Prakrit-Sprachen — R. Pischel, German
- Epic Mythology — Edward Washburn Hopkins, English