Mahabharata 7.153: tripañcāśadadhika śatatamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.153
- Language
- Sanskrit
tripañcāśadadhika śatatamo'dhyāyaḥ
7.153.1
saṃjaya uvāca |
saṃprekṣya samare bhīmaṃ rakṣasā grastamantikāt |
vāsudevo'bravīdvākyaṃ ghaṭotkacamidaṃ tadā || 1 ||
7.153.2
paśya bhīmaṃ mahābāho rakṣasā grastamantikāt |
paśyatāṃ sarvasainyānāṃ tava caiva mahādyute || 2 ||
7.153.3
sa karṇaṃ tvaṃ samutsṛjya rākṣasendramalāyudham |
jahi kṣipraṃ mahābāho paścātkarṇaṃ vadhiṣyasi || 3 ||
7.153.4
sa vārṣṇeyavacaḥ śrutvā karṇamutsṛjya vīryavān |
yuyudhe rākṣasendreṇa bakabhrātrā ghaṭotkacaḥ |
tayoḥ sutumulaṃ yuddhaṃ babhūva niśi rakṣasoḥ || 4 ||
7.153.5
alāyudhasya yodhāṃstu rākṣasānbhīmadarśanān |
vegenāpatataḥ śūrānpragṛhītaśarāsanān || 5 ||
7.153.6
āttāyudhaḥ susaṃkruddho yuyudhāno mahārathaḥ |
nakulaḥ sahadevaśca cicchidurniśitaiḥ śaraiḥ || 6 ||
7.153.7
sarvāṃśca samare rājankirīṭī kṣatriyarṣabhān |
paricikṣepa bībhatsuḥ sarvataḥ prakṣipañśarān || 7 ||
7.153.8
karṇaśca samare rājanvyadrāvayata pārthivān |
dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍyādīnpāñcālānāṃ mahārathān || 8 ||
7.153.9
tānvadhyamānāndṛṣṭvā tu bhīmo bhīmaparākramaḥ |
abhyayāttvaritaḥ karṇaṃ viśikhānvikiranraṇe || 9 ||
7.153.10
tataste'pyāyayurhatvā rākṣasānyatra sūtajaḥ |
nakulaḥ sahadevaśca sātyakiśca mahārathaḥ |
te karṇaṃ yodhayāmāsuḥ pāñcālā droṇameva ca || 10 ||
7.153.11
alāyudhastu saṃkruddho ghaṭotkacamariṃdamam |
parigheṇātikāyena tāḍayāmāsa mūrdhani || 11 ||
7.153.12
sa tu tena prahāreṇa bhaimasenirmahābalaḥ |
īṣanmūrchānvito''tmānaṃ saṃstambhayata vīryavān || 12 ||
7.153.13
tato dīptāgnisaṃkāśāṃ śataghaṇṭāmalaṃkṛtām |
cikṣepa samare tasmai gadāṃ kāñcanabhūṣaṇām || 13 ||
7.153.14
sā hayānsārathiṃ caiva rathaṃ cāsya mahāsvanā |
cūrṇayāmāsa vegena visṛṣṭā bhīmakarmaṇā || 14 ||
7.153.15
sa bhagnahayacakrākṣo viśīrṇadhvajakūbaraḥ |
utpapāta rathāttūrṇaṃ māyāmāsthāya rākṣasīm || 15 ||
7.153.16
sa samāsthāya māyāṃ tu vavarṣa rudhiraṃ bahu |
vidyudvibhrājitaṃ cāsīttimirābhrākulaṃ nabhaḥ || 16 ||
7.153.17
tato vajranipātāśca sāśanistanayitnavaḥ |
mahāṃścaṭacaṭāśabdastatrāsīddhi mahāhave || 17 ||
7.153.18
tāṃ prekṣya vihitāṃ māyāṃ rākṣaso rākṣasena tu |
ūrdhvamutpatya haiḍimbastāṃ māyāṃ māyayāvadhīt || 18 ||
7.153.19
so'bhivīkṣya hatāṃ māyāṃ māyāvī māyayaiva hi |
aśmavarṣaṃ sutumulaṃ visasarja ghaṭotkace || 19 ||
7.153.20
aśmavarṣaṃ sa tadghoraṃ śaravarṣeṇa vīryavān |
diśo vidhvaṃsayāmāsa tadadbhutamivābhavat || 20 ||
7.153.21
tato nānāpraharaṇairanyonyamabhivarṣatām |
āyasaiḥ parighaiḥ śūlairgadāmusalamudgaraiḥ || 21 ||
7.153.22
pinākaiḥ karavālaiśca tomaraprāsakampanaiḥ |
nārācairniśitairbhallaiḥ śaraiścakraiḥ paraśvadhaiḥ || 22 ||
7.153.23
ayoguḍairbhiṇḍipālairgośīrṣolūkhalairapi |
utpāṭya ca mahāśākhairvividhairjagatīruhaiḥ || 23 ||
7.153.24
śamīpīlukarīraiśca śamyākaiścaiva bhārata |
iṅgudairbadarībhiśca kovidāraiśca puṣpitaiḥ || 24 ||
7.153.25
palāśairarimedaiśca plakṣanyagrodhapippalaiḥ |
mahadbhiḥ samare tasminnanyonyamabhijaghnatuḥ || 25 ||
7.153.26
vividhaiḥ parvatāgraiśca nānādhātubhirācitaiḥ |
teṣāṃ śabdo mahānāsīdvajrāṇāṃ bhidyatāmiva || 26 ||
7.153.27
yuddhaṃ tadabhavadghoraṃ bhaimyalāyudhayornṛpa |
harīndrayoryathā rājanvālisugrīvayoḥ purā || 27 ||
7.153.28
tau yuddhvā vividhairghorairāyudhairviśikhaistathā |
pragṛhya niśitau khaḍgāvanyonyamabhijaghnatuḥ || 28 ||
7.153.29
tāvanyonyamabhidrutya keśeṣu sumahābalau |
bhujābhyāṃ paryagṛhṇītāṃ mahākāyau mahābalau || 29 ||
7.153.30
tau bhinnagātrau prasvedaṃ susruvāte janādhipa |
rudhiraṃ ca mahākāyāvabhivṛṣṭāvivācalau || 30 ||
7.153.31
athābhipatya vegena samudbhrāmya ca rākṣasam |
balenākṣipya haiḍimbaścakartāsya śiro mahat || 31 ||
7.153.32
so'pahṛtya śirastasya kuṇḍalābhyāṃ vibhūṣitam |
tadā sutumulaṃ nādaṃ nanāda sumahābalaḥ || 32 ||
7.153.33
hataṃ dṛṣṭvā mahākāyaṃ bakajñātimariṃdamam |
pāñcālāḥ pāṇḍavāścaiva siṃhanādānvinedire || 33 ||
7.153.34
tato bherīsahasrāṇi śaṅkhānāmayutāni ca |
avādayanpāṇḍaveyāstasminrakṣasi pātite || 34 ||
7.153.35
atīva sā niśā teṣāṃ babhūva vijayāvahā |
vidyotamānā vibabhau samantāddīpamālinī || 35 ||
7.153.36
alāyudhasya tu śiro bhaimasenirmahābalaḥ |
duryodhanasya pramukhe cikṣepa gatacetanam || 36 ||
7.153.37
atha duryodhano rājā dṛṣṭvā hatamalāyudham |
babhūva paramodvignaḥ saha sainyena bhārata || 37 ||
7.153.38
tena hyasya pratijñātaṃ bhīmasenamahaṃ yudhi |
hanteti svayamāgamya smaratā vairamuttamam || 38 ||
7.153.39
dhruvaṃ sa tena hantavya ityamanyata pārthivaḥ |
jīvitaṃ cirakālāya bhrātṝṇāṃ cāpyamanyata || 39 ||
7.153.40
sa taṃ dṛṣṭvā vinihataṃ bhīmasenātmajena vai |
pratijñāṃ bhīmasenasya pūrṇāmevābhyamanyata || 40 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (2)
- The Social and Military Position of the Ruling Caste in Ancient India, as Represented by the Sanskrit Epic — E. W. Hopkins, English
- Epic Mythology — Edward Washburn Hopkins, English