Mahabharata 7.154: catuḥ pañcāśadadhika śatatamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.154
- Language
- Sanskrit
catuḥ pañcāśadadhika śatatamo'dhyāyaḥ
7.154.1
saṃjaya uvāca |
nihatyālāyudhaṃ rakṣaḥ prahṛṣṭātmā ghaṭotkacaḥ |
nanāda vividhānnādānvāhinyāḥ pramukhe sthitaḥ || 1 ||
7.154.2
tasya taṃ tumulaṃ śabdaṃ śrutvā kuñjarakampanam |
tāvakānāṃ mahārāja bhayamāsītsudāruṇam || 2 ||
7.154.3
alāyudhaviṣaktaṃ tu bhaimaseniṃ mahābalam |
dṛṣṭvā karṇo mahābāhuḥ pāñcālānsamupādravat || 3 ||
7.154.4
daśabhirdaśabhirbāṇairdhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍinau |
dṛḍhaiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭairbibheda nataparvabhiḥ || 4 ||
7.154.5
tataḥ paramanārācairyudhāmanyūttamaujasau |
sātyakiṃ ca rathodāraṃ kampayāmāsa mārgaṇaiḥ || 5 ||
7.154.6
teṣāmabhyasyatāṃ tatra sarveṣāṃ savyadakṣiṇam |
maṇḍalānyeva cāpāni vyadṛśyanta janādhipa || 6 ||
7.154.7
teṣāṃ jyātalanirghoṣo rathanemisvanaśca ha |
meghānāmiva gharmānte babhūva tumulo niśi || 7 ||
7.154.8
jyānemighoṣastanayitnumānvai dhanustaḍinmaṇḍalaketuśṛṅgaḥ |
śaraughavarṣākulavṛṣṭimāṃśca saṃgrāmameghaḥ sa babhūva rājan || 8 ||
7.154.9
taduddhataṃ śaila ivāprakampyo varṣaṃ mahacchailasamānasāraḥ |
vidhvaṃsayāmāsa raṇe narendra vaikartanaḥ śatrugaṇāvamardī || 9 ||
7.154.10
tato'tulairvajranipātakalpaiḥ śitaiḥ śaraiḥ kāñcanacitrapuṅkhaiḥ |
śatrūnvyapohatsamare mahātmā vaikartanaḥ putrahite rataste || 10 ||
7.154.11
saṃchinnabhinnadhvajinaśca kecitkeciccharairarditabhinnadehāḥ |
kecidvisūtā vihayāśca kecidvaikartanenāśu kṛtā babhūvuḥ || 11 ||
7.154.12
avindamānāstvatha śarma saṃkhye yaudhiṣṭhiraṃ te balamanvapadyan |
tānprekṣya bhagnānvimukhīkṛtāṃśca ghaṭotkaco roṣamatīva cakre || 12 ||
7.154.13
āsthāya taṃ kāñcanaratnacitraṃ rathottamaṃ siṃha ivonnanāda |
vaikartanaṃ karṇamupetya cāpi vivyādha vajrapratimaiḥ pṛṣatkaiḥ || 13 ||
7.154.14
tau karṇinārācaśilīmukhaiśca nālīkadaṇḍaiśca savatsadantaiḥ |
varāhakarṇaiḥ saviṣāṇaśṛṅgaiḥ kṣurapravarṣaiśca vinedatuḥ kham || 14 ||
7.154.15
tadbāṇadhārāvṛtamantarikṣaṃ tiryaggatābhiḥ samare rarāja |
suvarṇapuṅkhajvalitaprabhābhirvicitrapuṣpābhiriva srajābhiḥ || 15 ||
7.154.16
samaṃ hi tāvapratimaprabhāvāvanyonyamājaghnaturuttamāstraiḥ |
tayorhi vīrottamayorna kaściddadarśa tasminsamare viśeṣam || 16 ||
7.154.17
atīva taccitramatīva rūpaṃ babhūva yuddhaṃ ravibhīmasūnvoḥ |
samākulaṃ śastranipātaghoraṃ divīva rāhvaṃśumatoḥ prataptam || 17 ||
7.154.18
ghaṭotkaco yadā karṇaṃ na viśeṣayate nṛpa |
tadā prāduścakārogramastramastravidāṃ varaḥ || 18 ||
7.154.19
tenāstreṇa hayānpūrvaṃ hatvā karṇasya rākṣasaḥ |
sārathiṃ caiva haiḍimbaḥ kṣipramantaradhīyata || 19 ||
7.154.20
dhṛtarāṣṭra uvāca |
tathā hyantarhite tasminkūṭayodhini rākṣase |
māmakaiḥ pratipannaṃ yattanmamācakṣva saṃjaya || 20 ||
7.154.21
saṃjaya uvāca |
antarhitaṃ rākṣasaṃ taṃ viditvā saṃprākrośankuravaḥ sarva eva |
kathaṃ nāyaṃ rākṣasaḥ kūṭayodhī hanyātkarṇaṃ samare'dṛśyamānaḥ || 21 ||
7.154.22
tataḥ karṇo laghucitrāstrayodhī sarvā diśo vyāvṛṇodbāṇajālaiḥ |
na vai kiṃcidvyāpatattatra bhūtaṃ tamobhūte sāyakairantarikṣe || 22 ||
7.154.23
na cādadāno na ca saṃdadhāno na ceṣudhī spṛśamānaḥ karāgraiḥ |
adṛśyadvai lāghavātsūtaputraḥ sarvaṃ bāṇaiśchādayāno'ntarikṣam || 23 ||
7.154.24
tato māyāṃ vihitāmantarikṣe ghorāṃ bhīmāṃ dāruṇāṃ rākṣasena |
saṃpaśyāmo lohitābhraprakāśāṃ dedīpyantīmagniśikhāmivogrām || 24 ||
7.154.25
tatastasyā vidyutaḥ prādurāsannulkāścāpi jvalitāḥ kauravendra |
ghoṣaścānyaḥ prādurāsītsughoraḥ sahasraśo nadatāṃ dundubhīnām || 25 ||
7.154.26
tataḥ śarāḥ prāpatanrukmapuṅkhāḥ śaktyaḥ prāsā musalānyāyudhāni |
paraśvadhāstailadhautāśca khaḍgāḥ pradīptāgrāḥ paṭṭiśāstomarāśca || 26 ||
7.154.27
mayūkhinaḥ parighā lohabaddhā gadāścitrāḥ śitadhārāśca śūlāḥ |
gurvyo gadā hemapaṭṭāvanaddhāḥ śataghnyaśca prādurāsansamantāt || 27 ||
7.154.28
mahāśilāścāpataṃstatra tatra sahasraśaḥ sāśanayaḥ savajrāḥ |
cakrāṇi cānekaśatakṣurāṇi prādurbabhūvurjvalanaprabhāṇi || 28 ||
7.154.29
tāṃ śaktipāṣāṇaparaśvadhānāṃ prāsāsivajrāśanimudgarāṇām |
vṛṣṭiṃ viśālāṃ jvalitāṃ patantīṃ karṇaḥ śaraughairna śaśāka hantum || 29 ||
7.154.30
śarāhatānāṃ patatāṃ hayānāṃ vajrāhatānāṃ patatāṃ gajānām |
śilāhatānāṃ ca mahārathānāṃ mahānninādaḥ patatāṃ babhūva || 30 ||
7.154.31
subhīmanānāvidhaśastrapātairghaṭotkacenābhihataṃ samantāt |
dauryodhanaṃ tadbalamārtarūpamāvartamānaṃ dadṛśe bhramantam || 31 ||
7.154.32
hāhākṛtaṃ saṃparivartamānaṃ saṃlīyamānaṃ ca viṣaṇṇarūpam |
te tvāryabhāvātpuruṣapravīrāḥ parāṅmukhā na babhūvustadānīm || 32 ||
7.154.33
tāṃ rākṣasīṃ ghoratarāṃ subhīmāṃ vṛṣṭiṃ mahāśastramayīṃ patantīm |
dṛṣṭvā balaughāṃśca nipātyamānānmahadbhayaṃ tava putrānviveśa || 33 ||
7.154.34
śivāśca vaiśvānaradīptajihvāḥ subhīmanādāḥ śataśo nadantyaḥ |
rakṣogaṇānnardataścābhivīkṣya narendrayodhā vyathitā babhūvuḥ || 34 ||
7.154.35
te dīptajihvānanatīkṣṇadaṃṣṭrā vibhīṣaṇāḥ śailanikāśakāyāḥ |
nabhogatāḥ śaktiviṣaktahastā meghā vyamuñcanniva vṛṣṭimārgam || 35 ||
7.154.36
tairāhatāste śaraśaktiśūlairgadābhirugraiḥ parighaiśca dīptaiḥ |
vajraiḥ pinākairaśaniprahāraiścakraiḥ śataghnyunmathitāśca petuḥ || 36 ||
7.154.37
huḍā bhuśuṇḍyo'śmaguḍāḥ śataghnyaḥ sthūṇāśca kārṣṇāyasapaṭṭanaddhāḥ |
avākiraṃstava putrasya sainyaṃ tathā raudraṃ kaśmalaṃ prādurāsīt || 37 ||
7.154.38
niṣkīrṇāntrā vihatairuttamāṅgaiḥ saṃbhagnāṅgāḥ śerate tatra śūrāḥ |
bhinnā hayāḥ kuñjarāścāvabhagnāḥ saṃcūrṇitāścaiva rathāḥ śilābhiḥ || 38 ||
7.154.39
evaṃ mahacchastravarṣaṃ sṛjantaste yātudhānā bhuvi ghorarūpāḥ |
māyāḥ sṛṣṭāstatra ghaṭotkacena nāmuñcanvai yācamānaṃ na bhītam || 39 ||
7.154.40
tasminghore kuruvīrāvamarde kālotsṛṣṭe kṣatriyāṇāmabhāve |
te vai bhagnāḥ sahasā vyadravanta prākrośantaḥ kauravāḥ sarva eva || 40 ||
7.154.41
palāyadhvaṃ kuravo naitadasti sendrā devā ghnanti naḥ pāṇḍavārthe |
tathā teṣāṃ majjatāṃ bhāratānāṃ na sma dvīpastatra kaścidbabhūva || 41 ||
7.154.42
tasminsaṃkrande tumule vartamāne sainye bhagne līyamāne kurūṇām |
anīkānāṃ pravibhāge'prakāśe na jñāyante kuravo netare vā || 42 ||
7.154.43
nirmaryāde vidrave ghorarūpe sarvā diśaḥ prekṣamāṇāḥ sma śūnyāḥ |
tāṃ śastravṛṣṭimurasā gāhamānaṃ karṇaṃ caikaṃ tatra rājannapaśyam || 43 ||
7.154.44
tato bāṇairāvṛṇodantarikṣaṃ divyāṃ māyāṃ yodhayanrākṣasasya |
hrīmānkurvanduṣkaramāryakarma naivāmuhyatsaṃyuge sūtaputraḥ || 44 ||
7.154.45
tato bhītāḥ samudaikṣanta karṇaṃ rājansarve saindhavā bāhlikāśca |
asaṃmohaṃ pūjayanto'sya saṃkhye saṃpaśyanto vijayaṃ rākṣasasya || 45 ||
7.154.46
tenotsṛṣṭā cakrayuktā śataghnī samaṃ sarvāṃścaturo'śvāñjaghāna |
te jānubhirjagatīmanvapadyangatāsavo nirdaśanākṣijihvāḥ || 46 ||
7.154.47
tato hatāśvādavaruhya vāhādantarmanāḥ kuruṣu prādravatsu |
divye cāstre māyayā vadhyamāne naivāmuhyaccintayanprāptakālam || 47 ||
7.154.48
tato'bruvankuravaḥ sarva eva karṇaṃ dṛṣṭvā ghorarūpāṃ ca māyām |
śaktyā rakṣo jahi karṇādya tūrṇaṃ naśyantyete kuravo dhārtarāṣṭrāḥ || 48 ||
7.154.49
kariṣyataḥ kiṃ ca no bhīmapārthau tapantamenaṃ jahi rakṣo niśīthe |
yo naḥ saṃgrāmādghorarūpādvimucyetsa naḥ pārthānsamare yodhayeta || 49 ||
7.154.50
tasmādenaṃ rākṣasaṃ ghorarūpaṃ jahi śaktyā dattayā vāsavena |
mā kauravāḥ sarva evendrakalpā rātrīmukhe karṇa neśuḥ sayodhāḥ || 50 ||
7.154.51
sa vadhyamāno rakṣasā vai niśīthe dṛṣṭvā rājannaśyamānaṃ balaṃ ca |
mahacca śrutvā ninadaṃ kauravāṇāṃ matiṃ dadhre śaktimokṣāya karṇaḥ || 51 ||
7.154.52
sa vai kruddhaḥ siṃha ivātyamarṣī nāmarṣayatpratighātaṃ raṇe tam |
śaktiṃ śreṣṭhāṃ vaijayantīmasahyāṃ samādade tasya vadhaṃ cikīrṣan || 52 ||
7.154.53
yāsau rājannihitā varṣapūgānvadhāyājau satkṛtā phalgunasya |
yāṃ vai prādātsūtaputrāya śakraḥ śaktiṃ śreṣṭhāṃ kuṇḍalābhyāṃ nimāya || 53 ||
7.154.54
tāṃ vai śaktiṃ lelihānāṃ pradīptāṃ pāśairyuktāmantakasyeva rātrim |
mṛtyoḥ svasāraṃ jvalitāmivolkāṃ vaikartanaḥ prāhiṇodrākṣasāya || 54 ||
7.154.55
tāmuttamāṃ parakāyāpahantrīṃ dṛṣṭvā sauterbāhusaṃsthāṃ jvalantīm |
bhītaṃ rakṣo vipradudrāva rājankṛtvātmānaṃ vindhyapādapramāṇam || 55 ||
7.154.56
dṛṣṭvā śaktiṃ karṇabāhvantarasthāṃ nedurbhūtānyantarikṣe narendra |
vavurvātāstumulāścāpi rājansanirghātā cāśanirgāṃ jagāma || 56 ||
7.154.57
sā tāṃ māyāṃ bhasma kṛtvā jvalantī bhittvā gāḍhaṃ hṛdayaṃ rākṣasasya |
ūrdhvaṃ yayau dīpyamānā niśāyāṃ nakṣatrāṇāmantarāṇyāviśantī || 57 ||
7.154.58
yuddhvā citrairvividhaiḥ śastrapūgairdivyairvīro mānuṣai rākṣasaiśca |
nadannādānvividhānbhairavāṃśca prāṇāniṣṭāṃstyājitaḥ śakraśaktyā || 58 ||
7.154.59
idaṃ cānyaccitramāścaryarūpaṃ cakārāsau karma śatrukṣayāya |
tasminkāle śaktinirbhinnamarmā babhau rājanmeghaśailaprakāśaḥ || 59 ||
7.154.60
tato'ntarikṣādapatadgatāsuḥ sa rākṣasendro bhuvi bhinnadehaḥ |
avākśirāḥ stabdhagātro vijihvo ghaṭotkaco mahadāsthāya rūpam || 60 ||
7.154.61
sa tadrūpaṃ bhairavaṃ bhīmakarmā bhīmaṃ kṛtvā bhaimaseniḥ papāta |
hato'pyevaṃ tava sainyekadeśamapothayatkauravānbhīṣayāṇaḥ || 61 ||
7.154.62
tato miśrāḥ prāṇadansiṃhanādairbheryaḥ śaṅkhā murajāścānakāśca |
dagdhāṃ māyāṃ nihataṃ rākṣasaṃ ca dṛṣṭvā hṛṣṭāḥ prāṇadankauraveyāḥ || 62 ||
7.154.63
tataḥ karṇaḥ kurubhiḥ pūjyamāno yathā śakro vṛtravadhe marudbhiḥ |
anvārūḍhastava putraṃ rathasthaṃ hṛṣṭaścāpi prāviśatsvaṃ sa sainyam || 63 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit