Mahabharata 7.158: aṣṭapañcāśadadhika śatatamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.158
- Language
- Sanskrit
aṣṭapañcāśadadhika śatatamo'dhyāyaḥ
7.158.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
karṇaduryodhanādīnāṃ śakuneḥ saubalasya ca |
apanītaṃ mahattāta tava caiva viśeṣataḥ || 1 ||
7.158.2
yadājānīta tāṃ śaktimekaghnīṃ satataṃ raṇe |
anivāryāmasahyāṃ ca devairapi savāsavaiḥ || 2 ||
7.158.3
sā kimarthaṃ na karṇena pravṛtte samare purā |
na devakīsute muktā phalgune vāpi saṃjaya || 3 ||
7.158.4
saṃjaya uvāca |
saṃgrāmādvinivṛttānāṃ sarveṣāṃ no viśāṃ pate |
rātrau kurukulaśreṣṭha mantro'yaṃ samajāyata || 4 ||
7.158.5
prabhātamātre śvobhūte keśavāyārjunāya vā |
śaktireṣā vimoktavyā karṇa karṇeti nityaśaḥ || 5 ||
7.158.6
tataḥ prabhātasamaye rājankarṇasya daivataiḥ |
anyeṣāṃ caiva yodhānāṃ sā buddhirnaśyate punaḥ || 6 ||
7.158.7
daivameva paraṃ manye yatkarṇo hastasaṃsthayā |
na jaghāna raṇe pārthaṃ kṛṣṇaṃ vā devakīsutam || 7 ||
7.158.8
tasya hastasthitā śaktiḥ kālarātririvodyatā |
daivopahatabuddhitvānna tāṃ karṇo vimuktavān || 8 ||
7.158.9
kṛṣṇe vā devakīputre mohito devamāyayā |
pārthe vā śakrakalpe vai vadhārthaṃ vāsavīṃ prabho || 9 ||
7.158.10
dhṛtarāṣṭra uvāca |
daivenaiva hatā yūyaṃ svabuddhyā keśavasya ca |
gatā hi vāsavī hatvā tṛṇabhūtaṃ ghaṭotkacam || 10 ||
7.158.11
karṇaśca mama putrāśca sarve cānye ca pārthivāḥ |
anena duṣpraṇītena gatā vaivasvatakṣayam || 11 ||
7.158.12
bhūya eva tu me śaṃsa yathā yuddhamavartata |
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca haiḍimbe nihate tadā || 12 ||
7.158.13
ye ca te'bhyadravandroṇaṃ vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ |
sṛñjayāḥ saha pāñcālaiste'pyakurvankathaṃ raṇam || 13 ||
7.158.14
saumadattervadhāddroṇamāyastaṃ saindhavasya ca |
amarṣājjīvitaṃ tyaktvā gāhamānaṃ varūthinīm || 14 ||
7.158.15
jṛmbhamāṇamiva vyāghraṃ vyāttānanamivāntakam |
kathaṃ pratyudyayurdroṇamasyantaṃ pāṇḍusṛñjayāḥ || 15 ||
7.158.16
ācāryaṃ ye ca te'rakṣanduryodhanapurogamāḥ |
drauṇikarṇakṛpāstāta te'pyakurvankimāhave || 16 ||
7.158.17
bhāradvājaṃ jighāṃsantau savyasācivṛkodarau |
samārchanmāmakā yuddhe kathaṃ saṃjaya śaṃsa me || 17 ||
7.158.18
sindhurājavadheneme ghaṭotkacavadhena te |
amarṣitāḥ susaṃkruddhā raṇaṃ cakruḥ kathaṃ niśi || 18 ||
7.158.19
saṃjaya uvāca |
hate ghaṭotkace rājankarṇena niśi rākṣase |
praṇadatsu ca hṛṣṭeṣu tāvakeṣu yuyutsuṣu || 19 ||
7.158.20
āpatatsu ca vegena vadhyamāne bale'pi ca |
vigāḍhāyāṃ rajanyāṃ ca rājā dainyaṃ paraṃ gataḥ || 20 ||
7.158.21
abravīcca mahābāhurbhīmasenaṃ paraṃtapaḥ |
āvāraya mahābāho dhārtarāṣṭrasya vāhinīm |
haiḍimbasyābhighātena moho māmāviśanmahān || 21 ||
7.158.22
evaṃ bhīmaṃ samādiśya svarathe samupāviśat |
aśrupūrṇamukho rājā niḥśvasaṃśca punaḥ punaḥ |
kaśmalaṃ prāviśadghoraṃ dṛṣṭvā karṇasya vikramam || 22 ||
7.158.23
taṃ tathā vyathitaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇo vacanamabravīt |
mā vyathāṃ kuru kaunteya naitattvayyupapadyate |
vaiklavyaṃ bharataśreṣṭha yathā prākṛtapūruṣe || 23 ||
7.158.24
uttiṣṭha rājanyudhyasva vaha gurvīṃ dhuraṃ vibho |
tvayi vaiklavyamāpanne saṃśayo vijaye bhavet || 24 ||
7.158.25
śrutvā kṛṣṇasya vacanaṃ dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
vimṛjya netre pāṇibhyāṃ kṛṣṇaṃ vacanamabravīt || 25 ||
7.158.26
viditā te mahābāho dharmāṇāṃ paramā gatiḥ |
brahmahatyāphalaṃ tasya yaḥ kṛtaṃ nāvabudhyate || 26 ||
7.158.27
asmākaṃ hi vanasthānāṃ haiḍimbena mahātmanā |
bālenāpi satā tena kṛtaṃ sāhyaṃ janārdana || 27 ||
7.158.28
astrahetorgataṃ jñātvā pāṇḍavaṃ śvetavāhanam |
asau kṛṣṇa maheṣvāsaḥ kāmyake māmupasthitaḥ |
uṣitaśca sahāsmābhiryāvannāsīddhanaṃjayaḥ || 28 ||
7.158.29
gandhamādanayātrāyāṃ durgebhyaśca sma tāritāḥ |
pāñcālī ca pariśrāntā pṛṣṭhenoḍhā mahātmanā || 29 ||
7.158.30
ārambhāccaiva yuddhānāṃ yadeṣa kṛtavānprabho |
madarthaṃ duṣkaraṃ karma kṛtaṃ tena mahātmanā || 30 ||
7.158.31
svabhāvādyā ca me prītiḥ sahadeve janārdana |
saiva me dviguṇā prītī rākṣasendre ghaṭotkace || 31 ||
7.158.32
bhaktaśca me mahābāhuḥ priyo'syāhaṃ priyaśca me |
yena vindāmi vārṣṇeya kaśmalaṃ śokatāpitaḥ || 32 ||
7.158.33
paśya sainyāni vārṣṇeya drāvyamāṇāni kauravaiḥ |
droṇakarṇau ca saṃyattau paśya yuddhe mahārathau || 33 ||
7.158.34
niśīthe pāṇḍavaṃ sainyamābhyāṃ paśya pramarditam |
gajābhyāmiva mattābhyāṃ yathā naḍavanaṃ mahat || 34 ||
7.158.35
anādṛtya balaṃ bāhvorbhīmasenasya mādhava |
citrāstratāṃ ca pārthasya vikramante sma kauravāḥ || 35 ||
7.158.36
eṣa droṇaśca karṇaśca rājā caiva suyodhanaḥ |
nihatya rākṣasaṃ yuddhe hṛṣṭā nardanti saṃyuge || 36 ||
7.158.37
kathamasmāsu jīvatsu tvayi caiva janārdana |
haiḍimbaḥ prāptavānmṛtyuṃ sūtaputreṇa saṃgataḥ || 37 ||
7.158.38
kadarthīkṛtya naḥ sarvānpaśyataḥ savyasācinaḥ |
nihato rākṣasaḥ kṛṣṇa bhaimasenirmahābalaḥ || 38 ||
7.158.39
yadābhimanyurnihato dhārtarāṣṭrairdurātmabhiḥ |
nāsīttatra raṇe kṛṣṇa savyasācī mahārathaḥ || 39 ||
7.158.40
niruddhāśca vayaṃ sarve saindhavena durātmanā |
nimittamabhavaddroṇaḥ saputrastatra karmaṇi || 40 ||
7.158.41
upadiṣṭo vadhopāyaḥ karṇasya guruṇā svayam |
vyāyacchataśca khaḍgena dvidhā khaḍgaṃ cakāra ha || 41 ||
7.158.42
vyasane vartamānasya kṛtavarmā nṛśaṃsavat |
aśvāñjaghāna sahasā tathobhau pārṣṇisārathī |
tathetare maheṣvāsāḥ saubhadraṃ yudhyapātayan || 42 ||
7.158.43
alpe ca kāraṇe kṛṣṇa hato gāṇḍīvadhanvanā |
saindhavo yādavaśreṣṭha tacca nātipriyaṃ mama || 43 ||
7.158.44
yadi śatruvadhe nyāyyo bhavetkartuṃ ca pāṇḍavaiḥ |
droṇakarṇau raṇe pūrvaṃ hantavyāviti me matiḥ || 44 ||
7.158.45
etau mūlaṃ hi duḥkhānāmasmākaṃ puruṣarṣabha |
etau raṇe samāsādya parāśvastaḥ suyodhanaḥ || 45 ||
7.158.46
yatra vadhyo bhaveddroṇaḥ sūtaputraśca sānugaḥ |
tatrāvadhīnmahābāhuḥ saindhavaṃ dūravāsinam || 46 ||
7.158.47
avaśyaṃ tu mayā kāryaḥ sūtaputrasya nigrahaḥ |
tato yāsyāmyahaṃ vīra svayaṃ karṇajighāṃsayā |
bhīmaseno mahābāhurdroṇānīkena saṃgataḥ || 47 ||
7.158.48
evamuktvā yayau tūrṇaṃ tvaramāṇo yudhiṣṭhiraḥ |
sa visphārya mahaccāpaṃ śaṅkhaṃ pradhmāpya bhairavam || 48 ||
7.158.49
tato rathasahasreṇa gajānāṃ ca śataistribhiḥ |
vājibhiḥ pañcasāhasraistrisāhasraiḥ prabhadrakaiḥ |
vṛtaḥ śikhaṇḍī tvarito rājānaṃ pṛṣṭhato'nvayāt || 49 ||
7.158.50
tato bherīḥ samājaghnuḥ śaṅkhāndadhmuśca daṃśitāḥ |
pāñcālāḥ pāṇḍavāścaiva yudhiṣṭhirapurogamāḥ || 50 ||
7.158.51
tato'bravīnmahābāhurvāsudevo dhanaṃjayam |
eṣa prayāti tvarito krodhāviṣṭo yudhiṣṭhiraḥ |
jighāṃsuḥ sūtaputrasya tasyopekṣā na yujyate || 51 ||
7.158.52
evamuktvā hṛṣīkeśaḥ śīghramaśvānacodayat |
dūraṃ ca yātaṃ rājānamanvagacchajjanārdanaḥ || 52 ||
7.158.53
taṃ dṛṣṭvā sahasā yāntaṃ sūtaputrajighāṃsayā |
śokopahatasaṃkalpaṃ dahyamānamivāgninā |
abhigamyābravīdvyāso dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram || 53 ||
7.158.54
karṇamāsādya saṃgrāme diṣṭyā jīvati phalgunaḥ |
savyasācivadhākāṅkṣī śaktiṃ rakṣitavānhi saḥ || 54 ||
7.158.55
na cāgāddvairathaṃ jiṣṇurdiṣṭyā taṃ bharatarṣabha |
sṛjetāṃ spardhināvetau divyānyastrāṇi sarvaśaḥ || 55 ||
7.158.56
vadhyamāneṣu cāstreṣu pīḍitaḥ sūtanandanaḥ |
vāsavīṃ samare śaktiṃ dhruvaṃ muñcedyudhiṣṭhira || 56 ||
7.158.57
tato bhavette vyasanaṃ ghoraṃ bharatasattama |
diṣṭyā rakṣo hataṃ yuddhe sūtaputreṇa mānada || 57 ||
7.158.58
vāsavīṃ kāraṇaṃ kṛtvā kālenāpahato hyasau |
tavaiva kāraṇādrakṣo nihataṃ tāta saṃyuge || 58 ||
7.158.59
mā krudho bharataśreṣṭha mā ca śoke manaḥ kṛthāḥ |
prāṇināmiha sarveṣāmeṣā niṣṭhā yudhiṣṭhira || 59 ||
7.158.60
bhrātṛbhiḥ sahitaḥ sarvaiḥ pārthivaiśca mahātmabhiḥ |
kauravānsamare rājannabhiyudhyasva bhārata |
pañcame divase caiva pṛthivī te bhaviṣyati || 60 ||
7.158.61
nityaṃ ca puruṣavyāghra dharmameva vicintaya |
ānṛśaṃsyaṃ tapo dānaṃ kṣamāṃ satyaṃ ca pāṇḍava || 61 ||
7.158.62
sevethāḥ paramaprīto yato dharmastato jayaḥ |
ityuktvā pāṇḍavaṃ vyāsastatraivāntaradhīyata || 62 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit