Mahabharata 7.159: ekonaṣaṣṭayadhika śatatamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.159
- Language
- Sanskrit
ekonaṣaṣṭayadhika śatatamo'dhyāyaḥ
7.159.1
saṃjaya uvāca |
ghaṭotkace tu nihate sūtaputreṇa tāṃ niśām |
duḥkhāmarṣavaśaṃ prāpto dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ || 1 ||
7.159.2
dṛṣṭva bhīmena mahatīṃ vāryamāṇāṃ camūṃ tava |
dhṛṣṭadyumnamuvācedaṃ kumbhayoniṃ nivāraya || 2 ||
7.159.3
tvaṃ hi droṇavināśāya samutpanno hutāśanāt |
saśaraḥ kavacī khaḍgī dhanvī ca paratāpanaḥ |
abhidrava raṇe hṛṣṭo na ca te bhīḥ kathaṃcana || 3 ||
7.159.4
janamejayaḥ śikhaṇḍī ca daurmukhiśca yaśodhanaḥ |
abhidravantu saṃhṛṣṭāḥ kumbhayoniṃ samantataḥ || 4 ||
7.159.5
nakulaḥ sahadevaśca draupadeyāḥ prabhadrakāḥ |
drupadaśca virāṭaśca putrabhrātṛsamanvitau || 5 ||
7.159.6
sātyakiḥ kekayāścaiva pāṇḍavaśca dhanaṃjayaḥ |
abhidravantu vegena bhāradvājavadhepsayā || 6 ||
7.159.7
tathaiva rathinaḥ sarve hastyaśvaṃ yacca kiṃcana |
pādātāśca raṇe droṇaṃ prāpayantu mahāratham || 7 ||
7.159.8
tathājñaptāstu te sarve pāṇḍavena mahātmanā |
abhyadravanta vegena kumbhayoniṃ yuyutsayā || 8 ||
7.159.9
āgacchatastānsahasā sarvodyogena pāṇḍavān |
pratijagrāha samare droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ || 9 ||
7.159.10
tato duryodhano rājā sarvodyogena pāṇḍavān |
abhyadravatsusaṃkruddha icchandroṇasya jīvitam || 10 ||
7.159.11
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ śrāntavāhanasainikam |
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca garjatāmitaretaram || 11 ||
7.159.12
nidrāndhāste mahārāja pariśrāntāśca saṃyuge |
nābhyapadyanta samare kāṃcicceṣṭāṃ mahārathāḥ || 12 ||
7.159.13
triyāmā rajanī caiṣā ghorarūpā bhayānakā |
sahasrayāmapratimā babhūva prāṇahāriṇī |
vadhyatāṃ ca tathā teṣāṃ kṣatānāṃ ca viśeṣataḥ || 13 ||
7.159.14
aho rātriḥ samājajñe nidrāndhānāṃ viśeṣataḥ |
sarve hyāsannirutsāhāḥ kṣatriyā dīnacetasaḥ |
tava caiva pareṣāṃ ca gatāstrā vigateṣavaḥ || 14 ||
7.159.15
te tathā pārayantaśca hrīmantaśca viśeṣataḥ |
svadharmamanupaśyanto na jahuḥ svāmanīkinīm || 15 ||
7.159.16
śastrāṇyanye samutsṛjya nidrāndhāḥ śerate janāḥ |
gajeṣvanye ratheṣvanye hayeṣvanye ca bhārata || 16 ||
7.159.17
nidrāndhā no bubudhire kāṃcicceṣṭāṃ narādhipāḥ |
te'nyonyaṃ samare yodhāḥ preṣayanta yamakṣayam || 17 ||
7.159.18
svapnāyamānāstvapare parāniti vicetasaḥ |
ātmānaṃ samare jaghnuḥ svāneva ca parānapi || 18 ||
7.159.19
nānāvāco vimuñcanto nidrāndhāste mahāraṇe |
yoddhavyamiti tiṣṭhanto nidrāsaṃsaktalocanāḥ || 19 ||
7.159.20
saṃmardyānye raṇe kecinnidrāndhāśca parasparam |
jaghnuḥ śūrā raṇe rājaṃstasmiṃstamasi dāruṇe || 20 ||
7.159.21
hanyamānaṃ tathātmānaṃ parebhyo bahavo janāḥ |
nābhyajānanta samare nidrayā mohitā bhṛśam || 21 ||
7.159.22
teṣāmetādṛśīṃ ceṣṭāṃ vijñāya puruṣarṣabhaḥ |
uvāca vākyaṃ bībhatsuruccaiḥ saṃnādayandiśaḥ || 22 ||
7.159.23
śrāntā bhavanto nidrāndhāḥ sarva eva savāhanāḥ |
tamasā cāvṛte sainye rajasā bahulena ca || 23 ||
7.159.24
te yūyaṃ yadi manyadhvamupāramata sainikāḥ |
nimīlayata cātraiva raṇabhūmau muhūrtakam || 24 ||
7.159.25
tato vinidrā viśrāntāścandramasyudite punaḥ |
saṃsādhayiṣyathānyonyaṃ svargāya kurupāṇḍavāḥ || 25 ||
7.159.26
tadvacaḥ sarvadharmajñā dhārmikasya niśamya te |
arocayanta sainyāni tathā cānyonyamabruvan || 26 ||
7.159.27
cukruśuḥ karṇa karṇeti rājanduryodhaneti ca |
upāramata pāṇḍūnāṃ viratā hi varūthinī || 27 ||
7.159.28
tathā vikrośamānasya phalgunasya tatastataḥ |
upāramata pāṇḍūnāṃ senā tava ca bhārata || 28 ||
7.159.29
tāmasya vācaṃ devāśca ṛṣayaśca mahātmanaḥ |
sarvasainyāni cākṣudrāḥ prahṛṣṭāḥ pratyapūjayan || 29 ||
7.159.30
tatsaṃpūjya vaco'krūraṃ sarvasainyāni bhārata |
muhūrtamasvapanrājañśrāntāni bharatarṣabha || 30 ||
7.159.31
sā tu saṃprāpya viśrāmaṃ dhvajinī tava bhārata |
sukhamāptavatī vīramarjunaṃ pratyapūjayat || 31 ||
7.159.32
tvayi vedāstathāstrāṇi tvayi buddhiparākramau |
dharmastvayi mahābāho dayā bhūteṣu cānagha || 32 ||
7.159.33
yaccāśvastāstavecchāmaḥ śarma pārtha tadastu te |
manasaśca priyānarthānvīra kṣipramavāpnuhi || 33 ||
7.159.34
iti te taṃ naravyāghraṃ praśaṃsanto mahārathāḥ |
nidrayā samavākṣiptāstūṣṇīmāsanviśāṃ pate || 34 ||
7.159.35
aśvapṛṣṭheṣu cāpyanye rathanīḍeṣu cāpare |
gajaskandhagatāścānye śerate cāpare kṣitau || 35 ||
7.159.36
sāyudhāḥ sagadāścaiva sakhaḍgāḥ saparaśvadhāḥ |
saprāsakavacāścānye narāḥ suptāḥ pṛthakpṛthak || 36 ||
7.159.37
gajāste pannagābhogairhastairbhūreṇurūṣitaiḥ |
nidrāndhā vasudhāṃ cakrurghrāṇaniḥśvāsaśītalām || 37 ||
7.159.38
gajāḥ śuśubhire tatra niḥśvasanto mahītale |
viśīrṇā girayo yadvanniḥśvasadbhirmahoragaiḥ || 38 ||
7.159.39
samāṃ ca viṣamāṃ cakruḥ khurāgrairvikṣatāṃ mahīm |
hayāḥ kāñcanayoktrāśca kesarālambibhiryugaiḥ |
suṣupustatra rājendra yuktā vāheṣu sarvaśaḥ || 39 ||
7.159.40
tattathā nidrayā bhagnamavācamasvapadbalam |
kuśalairiva vinyastaṃ paṭe citramivādbhutam || 40 ||
7.159.41
te kṣatriyāḥ kuṇḍalino yuvānaḥ parasparaṃ sāyakavikṣatāṅgāḥ |
kumbheṣu līnāḥ suṣupurgajānāṃ kuceṣu lagnā iva kāminīnām || 41 ||
7.159.42
tataḥ kumudanāthena kāminīgaṇḍapāṇḍunā |
netrānandena candreṇa māhendrī digalaṃkṛtā || 42 ||
7.159.43
tato muhūrtādbhagavānpurastācchaśalakṣaṇaḥ |
aruṇaṃ darśayāmāsa grasañjyotiḥprabhaṃ prabhuḥ || 43 ||
7.159.44
aruṇasya tu tasyānu jātarūpasamaprabham |
raśmijālaṃ mahaccandro mandaṃ mandamavāsṛjat || 44 ||
7.159.45
utsārayantaḥ prabhayā tamaste candraraśmayaḥ |
paryagacchañśanaiḥ sarvā diśaḥ khaṃ ca kṣitiṃ tathā || 45 ||
7.159.46
tato muhūrtādbhuvanaṃ jyotirbhūtamivābhavat |
aprakhyamaprakāśaṃ ca jagāmāśu tamastathā || 46 ||
7.159.47
pratiprakāśite loke divābhūte niśākare |
vicerurna viceruśca rājannaktaṃcarāstataḥ || 47 ||
7.159.48
bodhyamānaṃ tu tatsainyaṃ rājaṃścandrasya raśmibhiḥ |
bubudhe śatapatrāṇāṃ vanaṃ mahadivāmbhasi || 48 ||
7.159.49
yathā candrodayoddhūtaḥ kṣubhitaḥ sāgaro bhavet |
tathā candrodayoddhūtaḥ sa babhūva balārṇavaḥ || 49 ||
7.159.50
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ punareva viśāṃ pate |
loke lokavināśāya paraṃ lokamabhīpsatām || 50 ||
Commentaries (5)
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
Linked texts (1)
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit
Discussed in (1)
- Historical Geography of Ancient India — Law 1954, English