Mahabharata 7.23: trayoviṃśo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.23
- Language
- Sanskrit
trayoviṃśo'dhyāyaḥ
7.23.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
vyathayeyurime senāṃ devānāmapi saṃyuge |
āhave ye nyavartanta vṛkodaramukhā rathāḥ || 1 ||
7.23.2
saṃprayuktaḥ kilaivāyaṃ diṣṭairbhavati pūruṣaḥ |
tasminneva tu sarvārthā dṛśyante vai pṛthagvidhāḥ || 2 ||
7.23.3
dīrghaṃ viproṣitaḥ kālamaraṇye jaṭilo'jinī |
ajñātaścaiva lokasya vijahāra yudhiṣṭhiraḥ || 3 ||
7.23.4
sa eva mahatīṃ senāṃ samāvartayadāhave |
kimanyaddaivasaṃyogānmama putrasya cābhavat || 4 ||
7.23.5
yukta eva hi bhāgyena dhruvamutpadyate naraḥ |
sa tathākṛṣyate tena na yathā svayamicchati || 5 ||
7.23.6
dyūtavyasanamāsādya kleśito hi yudhiṣṭhiraḥ |
sa punarbhāgadheyena sahāyānupalabdhavān || 6 ||
7.23.7
ardhaṃ me kekayā labdhāḥ kāśikāḥ kosalāśca ye |
cedayaścāpare vaṅgā māmeva samupāśritāḥ || 7 ||
7.23.8
pṛthivī bhūyasī tāta mama pārthasya no tathā |
iti māmabravītsūta mando duryodhanastadā || 8 ||
7.23.9
tasya senāsamūhasya madhye droṇaḥ surakṣitaḥ |
nihataḥ pārṣatenājau kimanyadbhāgadheyataḥ || 9 ||
7.23.10
madhye rājñāṃ mahābāhuṃ sadā yuddhābhinandinam |
sarvāstrapāragaṃ droṇaṃ kathaṃ mṛtyurupeyivān || 10 ||
7.23.11
samanuprāptakṛcchro'haṃ saṃmohaṃ paramaṃ gataḥ |
bhīṣmadroṇau hatau śrutvā nāhaṃ jīvitumutsahe || 11 ||
7.23.12
yanmā kṣattābravīttāta prapaśyanputragṛddhinam |
duryodhanena tatsarvaṃ prāptaṃ sūta mayā saha || 12 ||
7.23.13
nṛśaṃsaṃ tu paraṃ tatsyāttyaktvā duryodhanaṃ yadi |
putraśeṣaṃ cikīrṣeyaṃ kṛcchraṃ na maraṇaṃ bhavet || 13 ||
7.23.14
yo hi dharmaṃ parityajya bhavatyarthaparo naraḥ |
so'smācca hīyate lokātkṣudrabhāvaṃ ca gacchati || 14 ||
7.23.15
adya cāpyasya rāṣṭrasya hatotsāhasya saṃjaya |
avaśeṣaṃ na paśyāmi kakude mṛdite sati || 15 ||
7.23.16
kathaṃ syādavaśeṣaṃ hi dhuryayorabhyatītayoḥ |
yau nityamanujīvāmaḥ kṣamiṇau puruṣarṣabhau || 16 ||
7.23.17
vyaktameva ca me śaṃsa yathā yuddhamavartata |
ke'yudhyanke vyapākarṣanke kṣudrāḥ prādravanbhayāt || 17 ||
7.23.18
dhanaṃjayaṃ ca me śaṃsa yadyaccakre ratharṣabhaḥ |
tasmādbhayaṃ no bhūyiṣṭhaṃ bhrātṛvyācca viśeṣataḥ || 18 ||
7.23.19
yathāsīcca nivṛtteṣu pāṇḍaveṣu ca saṃjaya |
mama sainyāvaśeṣasya saṃnipātaḥ sudāruṇaḥ |
māmakānāṃ ca ye śūrāḥ kāṃstatra samavārayan || 19 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (2)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Southern recension — Sanskrit