Mahabharata 7.24: caturviṃśo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.24
- Language
- Sanskrit
caturviṃśo'dhyāyaḥ
7.24.1
saṃjaya uvāca |
mahadbhairavamāsīnnaḥ saṃnivṛtteṣu pāṇḍuṣu |
dṛṣṭvā droṇaṃ chādyamānaṃ tairbhāskaramivāmbudaiḥ || 1 ||
7.24.2
taiścoddhūtaṃ rajastīvramavacakre camūṃ tava |
tato hatamamanyāma droṇaṃ dṛṣṭipathe hate || 2 ||
7.24.3
tāṃstu śūrānmaheṣvāsānkrūraṃ karma cikīrṣataḥ |
dṛṣṭvā duryodhanastūrṇaṃ svasainyaṃ samacūcudat || 3 ||
7.24.4
yathāśakti yathotsāhaṃ yathāsattvaṃ narādhipāḥ |
vārayadhvaṃ yathāyogaṃ pāṇḍavānāmanīkinīm || 4 ||
7.24.5
tato durmarṣaṇo bhīmamabhyagacchatsutastava |
ārāddṛṣṭvā kiranbāṇairicchandroṇasya jīvitam || 5 ||
7.24.6
taṃ bāṇairavatastāra kruddho mṛtyumivāhave |
taṃ ca bhīmo'tudadbāṇaistadāsīttumulaṃ mahat || 6 ||
7.24.7
ta īśvarasamādiṣṭāḥ prājñāḥ śūrāḥ prahāriṇaḥ |
bāhyaṃ mṛtyubhayaṃ kṛtvā pratyatiṣṭhanparānyudhi || 7 ||
7.24.8
kṛtavarmā śineḥ putraṃ droṇaprepsuṃ viśāṃ pate |
paryavārayadāyāntaṃ śūraṃ samitiśobhanam || 8 ||
7.24.9
taṃ śaineyaḥ śaravrātaiḥ kruddhaḥ kruddhamavārayat |
kṛtavarmā ca śaineyaṃ matto mattamiva dvipam || 9 ||
7.24.10
saindhavaḥ kṣatradharmāṇamāpatantaṃ śaraughiṇam |
ugradhanvā maheṣvāsaṃ yatto droṇādavārayat || 10 ||
7.24.11
kṣatradharmā sindhupateśchittvā ketanakārmuke |
nārācairbahubhiḥ kruddhaḥ sarvamarmasvatāḍayat || 11 ||
7.24.12
athānyaddhanurādāya saindhavaḥ kṛtahastavat |
vivyādha kṣatradharmāṇaṃ raṇe sarvāyasaiḥ śaraiḥ || 12 ||
7.24.13
yuyutsuṃ pāṇḍavārthāya yatamānaṃ mahāratham |
subāhurbhrātaraṃ śūraṃ yatto droṇādavārayat || 13 ||
7.24.14
subāhoḥ sadhanurbāṇāvasyataḥ parighopamau |
yuyutsuḥ śitapītābhyāṃ kṣurābhyāmacchinadbhujau || 14 ||
7.24.15
rājānaṃ pāṇḍavaśreṣṭhaṃ dharmātmānaṃ yudhiṣṭhiram |
veleva sāgaraṃ kṣubdhaṃ madrarāṭsamavārayat || 15 ||
7.24.16
taṃ dharmarājo bahubhirmarmabhidbhiravākirat |
madreśastaṃ catuḥṣaṣṭyā śarairviddhvānadadbhṛśam || 16 ||
7.24.17
tasya nānadataḥ ketumuccakarta sakārmukam |
kṣurābhyāṃ pāṇḍavaśreṣṭhastata uccukruśurjanāḥ || 17 ||
7.24.18
tathaiva rājā bāhlīko rājānaṃ drupadaṃ śaraiḥ |
ādravantaṃ sahānīkaṃ sahānīko nyavārayat || 18 ||
7.24.19
tadyuddhamabhavadghoraṃ vṛddhayoḥ sahasenayoḥ |
yathā mahāyūthapayordvipayoḥ saṃprabhinnayoḥ || 19 ||
7.24.20
vindānuvindāvāvantyau virāṭaṃ matsyamārcchatām |
sahasainyau sahānīkaṃ yathendrāgnī purā balim || 20 ||
7.24.21
tadutpiñjalakaṃ yuddhamāsīddevāsuropamam |
matsyānāṃ kekayaiḥ sārdhamabhītāśvarathadvipam || 21 ||
7.24.22
nākuliṃ tu śatānīkaṃ bhūtakarmā sabhāpatiḥ |
asyantamiṣujālāni yāntaṃ droṇādavārayat || 22 ||
7.24.23
tato nakuladāyādastribhirbhallaiḥ susaṃśitaiḥ |
cakre vibāhuśirasaṃ bhūtakarmāṇamāhave || 23 ||
7.24.24
sutasomaṃ tu vikrāntamāpatantaṃ śaraughiṇam |
droṇāyābhimukhaṃ vīraṃ viviṃśatiravārayat || 24 ||
7.24.25
sutasomastu saṃkruddhaḥ svapitṛvyamajihmagaiḥ |
viviṃśatiṃ śarairviddhvā nābhyavartata daṃśitaḥ || 25 ||
7.24.26
atha bhīmarathaḥ śālvamāśugairāyasaiḥ śitaiḥ |
ṣaḍbhiḥ sāśvaniyantāramanayadyamasādanam || 26 ||
7.24.27
śrutakarmāṇamāyāntaṃ mayūrasadṛśairhayaiḥ |
caitrasenirmahārāja tava pautro nyavārayat || 27 ||
7.24.28
tau pautrau tava durdharṣau parasparavadhaiṣiṇau |
pitṝṇāmarthasiddhyarthaṃ cakraturyuddhamuttamam || 28 ||
7.24.29
tiṣṭhantamagrato dṛṣṭvā prativindhyaṃ tamāhave |
drauṇirmānaṃ pituḥ kurvanmārgaṇaiḥ samavārayat || 29 ||
7.24.30
taṃ kruddhaḥ prativivyādha prativindhyaḥ śitaiḥ śaraiḥ |
siṃhalāṅgūlalakṣmāṇaṃ piturarthe vyavasthitam || 30 ||
7.24.31
pravapanniva bījāni bījakāle nararṣabha |
drauṇāyanirdraupadeyaṃ śaravarṣairavākirat || 31 ||
7.24.32
yastu śūratamo rājansenayorubhayormataḥ |
taṃ paṭaccarahantāraṃ lakṣmaṇaḥ samavārayat || 32 ||
7.24.33
sa lakṣmaṇasyeṣvasanaṃ chittvā lakṣma ca bhārata |
lakṣmaṇe śarajālāni visṛjanbahvaśobhata || 33 ||
7.24.34
vikarṇastu mahāprājño yājñaseniṃ śikhaṇḍinam |
paryavārayadāyāntaṃ yuvānaṃ samare yuvā || 34 ||
7.24.35
tatastamiṣujālena yājñaseniḥ samāvṛṇot |
vidhūya tadbāṇajālaṃ babhau tava suto balī || 35 ||
7.24.36
aṅgado'bhimukhaḥ śūramuttamaujasamāhave |
droṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ vatsadantairavārayat || 36 ||
7.24.37
sa saṃprahārastumulastayoḥ puruṣasiṃhayoḥ |
sainikānāṃ ca sarveṣāṃ tayośca prītivardhanaḥ || 37 ||
7.24.38
durmukhastu maheṣvāso vīraṃ purujitaṃ balī |
droṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ kuntibhojamavārayat || 38 ||
7.24.39
sa durmukhaṃ bhruvormadhye nārācena vyatāḍayat |
tasya tadvibabhau vaktraṃ sanālamiva paṅkajam || 39 ||
7.24.40
karṇastu kekayānbhrātṝnpañca lohitakadhvajān |
droṇāyābhimukhaṃ yātāñśaravarṣairavārayat || 40 ||
7.24.41
te cainaṃ bhṛśasaṃkruddhāḥ śaravrātairavākiran |
sa ca tāṃśchādayāmāsa śarajālaiḥ punaḥ punaḥ || 41 ||
7.24.42
naiva karṇo na te pañca dadṛśurbāṇasaṃvṛtāḥ |
sāśvasūtadhvajarathāḥ parasparaśarācitāḥ || 42 ||
7.24.43
putraste durjayaścaiva jayaśca vijayaśca ha |
nīlaṃ kāśyaṃ jayaṃ śūrāstrayastrīnpratyavārayan || 43 ||
7.24.44
tadyuddhamabhavadghoramīkṣitṛprītivardhanam |
siṃhavyāghratarakṣūṇāṃ yathebhamahiṣarṣabhaiḥ || 44 ||
7.24.45
kṣemadhūrtibṛhantau tau bhrātarau sātvataṃ yudhi |
droṇāyābhimukhaṃ yāntaṃ śaraistīkṣṇaistatakṣatuḥ || 45 ||
7.24.46
tayostasya ca tadyuddhamatyadbhutamivābhavat |
siṃhasya dvipamukhyābhyāṃ prabhinnābhyāṃ yathā vane || 46 ||
7.24.47
rājānaṃ tu tathāmbaṣṭhamekaṃ yuddhābhinandinam |
cedirājaḥ śarānasyankruddho droṇādavārayat || 47 ||
7.24.48
tamambaṣṭho'sthibhedinyā niravidhyacchalākayā |
sa tyaktvā saśaraṃ cāpaṃ rathādbhūmimathāpatat || 48 ||
7.24.49
vārdhakṣemiṃ tu vārṣṇeyaṃ kṛpaḥ śāradvataḥ śaraiḥ |
akṣudraḥ kṣudrakairdroṇātkruddharūpamavārayat || 49 ||
7.24.50
yudhyantau kṛpavārṣṇeyau ye'paśyaṃścitrayodhinau |
te yuddhasaktamanaso nānyā bubudhire kriyāḥ || 50 ||
7.24.51
saumadattistu rājānaṃ maṇimantamatandritam |
paryavārayadāyāntaṃ yaśo droṇasya vardhayan || 51 ||
7.24.52
sa saumadattestvaritaśchittveṣvasanaketane |
punaḥ patākāṃ sūtaṃ ca chatraṃ cāpātayadrathāt || 52 ||
7.24.53
athāplutya rathāttūrṇaṃ yūpaketuramitrahā |
sāśvasūtadhvajarathaṃ taṃ cakarta varāsinā || 53 ||
7.24.54
rathaṃ ca svaṃ samāsthāya dhanurādāya cāparam |
svayaṃ yacchanhayānrājanvyadhamatpāṇḍavīṃ camūm || 54 ||
7.24.55
musalairmudgaraiścakrairbhiṇḍipālaiḥ paraśvadhaiḥ |
pāṃsuvātāgnisalilairbhasmaloṣṭhatṛṇadrumaiḥ || 55 ||
7.24.56
ārujanprarujanbhañjannighnanvidrāvayankṣipan |
senāṃ vibhīṣayannāyāddroṇaprepsurghaṭotkacaḥ || 56 ||
7.24.57
taṃ tu nānāpraharaṇairnānāyuddhaviśeṣaṇaiḥ |
rākṣasaṃ rākṣasaḥ kruddhaḥ samājaghne hyalambusaḥ || 57 ||
7.24.58
tayostadabhavadyuddhaṃ rakṣogrāmaṇimukhyayoḥ |
tādṛgyādṛkpurā vṛttaṃ śambarāmararājayoḥ || 58 ||
7.24.59
evaṃ dvaṃdvaśatānyāsanrathavāraṇavājinām |
padātīnāṃ ca bhadraṃ te tava teṣāṃ ca saṃkulam || 59 ||
7.24.60
naitādṛśo dṛṣṭapūrvaḥ saṃgrāmo naiva ca śrutaḥ |
droṇasyābhāvabhāveṣu prasaktānāṃ yathābhavat || 60 ||
7.24.61
idaṃ ghoramidaṃ citramidaṃ raudramiti prabho |
tatra yuddhānyadṛśyanta pratatāni bahūni ca || 61 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (2)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit
- Southern recension — Sanskrit